राहोः शिरच्छेदन-कारणकथनम् / The Account of Rāhu’s Beheading (Cause and Background)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एकदा वारिधिसुतो वृन्दापति रुदारधीः । सभार्य्यस्संस्थितो वीरोऽसुरैस्सर्वैः समन्वितः

सनत्कुमार म्हणाले—एकदा वारिधिपुत्र, वृंदापती, कठोर संकल्पाचा वीर, पत्नीसमवेत व सर्व असुरांसह सज्ज होऊन उभा राहिला.

Verse 2

तत्राजगाम सुप्रीतस्सुवर्चास्त्वथ भार्गवः । तेजः पुंजो मूर्त इव भासयन्सकला दिशः

तेव्हा तेथे भार्गव ऋषी अत्यंत प्रसन्न व तेजस्वी होऊन आले; जणू तेजाचा मूर्त पुंज, त्यांनी सर्व दिशा उजळून टाकल्या.

Verse 3

तं दृष्ट्वा गुरुमायान्तमसुरास्तेऽखिला द्रुतम् । प्रणेमुः प्रीतमनसस्सिंधुपुत्रोऽपि सादरम्

गुरू येताना पाहून ते सर्व असुर तत्क्षणी आनंदित मनाने नमस्कार करू लागले; आणि सिंधुपुत्र (जलंधर) यानेही आदराने वंदन केले।

Verse 4

दत्त्वाशीर्वचनं तेभ्यो भार्गवस्तेजसां निधिः । निषसादासने रम्ये संतस्थुस्तेऽपि पूर्ववत्

त्यांना आशीर्वचन देऊन, तेजाचा निधी भार्गव (शुक्राचार्य) रम्य आसनावर बसला; आणि तेही पूर्वीप्रमाणेच तेथे उभे राहिले।

Verse 5

अथ सिंध्वात्मजो वीरो दृष्ट्वा प्रीत्या निजां सभाम् । जलंधरः प्रसन्नोऽभूदनष्टवरशासनः

तेव्हा सिंधुपुत्र वीर जलंधराने आनंदाने आपली सभा पाहिली आणि अटूट वर-आज्ञेत स्थिर राहून तो प्रसन्न झाला।

Verse 6

तत्स्थितं छिन्नशिरसं दृष्ट्वा राहुं स दैत्यराट् । पप्रच्छ भार्गवं शीघ्रमिदं सागरनन्दनः

तेथे छिन्नशिर राहू उभा आहे असे पाहून दैत्यांचा राजा, सागरपुत्र, त्वरित भार्गव (शुक्राचार्य) यांना विचारू लागला—हे काय आहे?

Verse 7

जलंधर उवाच । केनेदं विहितं राहोश्शिरच्छेदनकं प्रभो । तद्ब्रूहि निखिलं वृत्तं यथावत्तत्त्वतो गुरो

जलंधर म्हणाला—हे प्रभो! राहूचे शिरच्छेदन कोणी ठरविले? हे गुरो, सर्व वृत्तांत यथावत् व तत्त्वतः मला सांगा।

Verse 8

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सिन्धुपुत्रस्य भार्गवः । स्मृत्वा शिवपदांभोजं प्रत्युवाच यथार्थवत्

सनत्कुमार म्हणाले—सिन्धुपुत्राचे ते वचन ऐकून भार्गवांनी भगवान शिवांच्या चरणकमलांचे स्मरण केले आणि यथार्थ व योग्य असे उत्तर दिले।

Verse 9

शुक्र उवाच । जलंधर महावीर सर्वासुरसहायक । शृणु वृत्तांतमखिलं यथावत्कथयामि ते

शुक्र म्हणाले—हे जलंधर महावीर, सर्व असुरांचा सहाय्यक! ऐक, मी तुला संपूर्ण वृत्तांत यथावत सांगतो।

Verse 10

पुराभवद्बलिर्वीरो विरोचनसुतो बली । हिरण्यकशिपोश्चैव प्रपौत्रो धर्मवित्तमः

पूर्वी काळी बली नावाचा वीर होता—विरोचनाचा पुत्र, महाबली; आणि हिरण्यकशिपूचा प्रपौत्र, धर्म जाणणाऱ्यांत श्रेष्ठ।

Verse 11

पराजितास्सुरास्तेन रमेशं शरणं ययुः । सवासवास्स्ववृत्तांतमाचख्युः स्वार्थसाधकाः

त्याच्याकडून पराजित होऊन असुर रमेशाच्या शरण गेले. वसू व आदित्यांसह त्यांनी घडलेला सर्व वृत्तांत सांगितला—स्वार्थसिद्धीसाठी।

Verse 12

तदाज्ञया सुरैः सार्द्धं चक्रुस्संधिमथो सुराः । स्वकार्यसिद्धये तातच्छलकर्मविचक्षणाः

त्याच्या आज्ञेने देवांनी सुरांसह संधी केली. हे तात, छल-नीतीत निपुण ते आपल्या कार्यसिद्धीसाठीच असे करीत होते।

Verse 13

अथामृतार्थे सिंधोश्च मंथनं चक्रुरादरात् । विष्णोस्सहायिनस्ते हि सुरास्सर्वेऽसुरैस्सह

मग अमृतप्राप्तीसाठी त्यांनी मोठ्या आदराने समुद्रमंथन केले। विष्णूच्या सहाय्याने सर्व देव असुरांसह मिळून ते कार्य करू लागले।

Verse 14

ततो रत्नोपहरणमकार्षुर्दैत्यशत्रवः । जगृहुर्यत्नतो देवाः पपुरप्यमृतं छलात्

त्यानंतर दैत्यांचे शत्रू असलेल्या देवांनी रत्ने उचलून घेतली। देवांनी ती यत्नाने ग्रहण केली आणि युक्तीने अमृतही प्राशन केले।

Verse 15

ततः पराभवं चक्रुरसुराणां सहायतः । विष्णोस्सुरास्सचक्रास्तेऽमृतापानाद्बलान्विताः

मग सहाय्यकांच्या बळावर देवांनी असुरांचा पराभव केला। अमृतपानाने बलवान झालेले चक्रधारी देव विष्णूच्या अधीन युद्ध करून विजयी झाले।

Verse 16

शिरश्छेदं चकारासौ पिबतश्चामृतं हरिः । राहोर्देवसभां हि पक्षपाती हरेस्सदा

राहू अमृत पित असतानाच हरि (विष्णू) यांनी त्याचे शिर छेदले। देवसभेत हरि नेहमी देवांच्या बाजूनेच असतात—राहूविरुद्ध।

Verse 17

सनत्कुम्रार उवाच । एवं कविस्तस्य शिरश्छेदं राहोश्शशंस च । अमृतार्थे समुद्रस्य मंथनं देवकारितम्

सनत्कुमार म्हणाले—कवीने अशा रीतीने राहूच्या शिरच्छेदाचे वर्णन केले. अमृतप्राप्तीसाठी देवांनी समुद्रमंथन करविले.

Verse 18

रत्नोपहरणं चैव दैत्यानां च पराभवम् । देवैरमृतपानं च कृतं सर्वं च विस्तरात्

त्याने सविस्तर सांगितले—रत्नांचे अपहरण, दैत्यांचा पराभव आणि देवांनी केलेले अमृतपान हे सर्व।

Verse 19

तदाकर्ण्य महावीरोम्बुधिबालः प्रतापवान् । चुक्रोध क्रोधरक्ताक्षस्स्वपितुर्मंथनं तदा

हे ऐकून पराक्रमी महावीर अंबुधिबाल संतप्त झाला; क्रोधाने त्याचे डोळे लाल झाले, आणि तेव्हा त्याने आपल्या पित्याला चिथावू लागला.

Verse 20

अथ दूतं समाहूय घस्मराभिधमुत्तमम् । सर्वं शशंस चरितं यदाह गुरुरात्मवान्

मग त्याने घस्मर नावाच्या उत्तम दूताला बोलावून, आत्मसंयमी व ज्ञानी गुरूंनी सांगितल्याप्रमाणे सर्व चरित्र सविस्तर कथन केले.

Verse 21

अथ तं प्रेषयामास स्वदूतं शक्रसन्निधौ । संमान्य बहुशः प्रीत्याऽभयं दत्त्वा विशारदम्

मग त्याने आपला दूत शक्र (इंद्र) यांच्या सन्निधीत पाठविला. प्रेमाने वारंवार सन्मान करून, त्या कुशल दूताला अभय देऊन रवाना केले.

Verse 22

दूतस्त्रिविष्टपं तस्य जगामारमलं सुधीः । घस्मरोंऽबुधिबालस्य सर्वदेवसमन्वितम्

मग तो तो शुद्ध व बुद्धिमान दूत, सर्व देवांसह, त्याच्या निर्मळ त्रिविष्टप (स्वर्ग) लोकात गेला—आणि अपरिपक्व बुद्धीच्या बालस्वभावी घस्मराकडे पोहोचला।

Verse 23

तत्र गत्वा स दूतस्तु सुधर्मां प्राप्य सत्वरम् । गर्वादखर्वमौलिर्हि देवेन्द्रं वाक्यमब्रवीत्

तेथे जाऊन तो दूत त्वरेने सुधर्मा सभेत पोहोचला। मग गर्वाने मस्तक उंचावून त्याने देवेन्द्र (इंद्र) यांस हे वचन सांगितले।

Verse 24

घस्मर उवाच । जलंधरोऽब्धि तनयस्सर्वदैत्यजनेश्वरः । सुप्रतापी महावीरस्स्वयं कविसहायवान्

घस्मर म्हणाला—जलंधर हा समुद्रपुत्र असून सर्व दैत्यगणांचा अधिपती आहे। तो अतिप्रतापी महावीर आहे आणि स्वयं कवी (शुक्राचार्य) यांचा त्यास आधार आहे।

Verse 25

दूतोऽहं तस्य वीरस्य घस्मराख्यो न घस्मरः । प्रेषितस्तेन वीरेण त्वत्सकाशमिहागतः

मी त्या वीराचा दूत आहे—माझे नाव घस्मर; मी केवळ ‘भक्षक’ नाही। त्या पराक्रमीने पाठविल्यामुळे मी येथे तुमच्या सन्निध आलो आहे।

Verse 26

अव्याहताज्ञस्वर्वत्र जलंधर उदग्रधीः । निर्जिताखिलदैत्यारिस्स यदाह शृणुष्व तत्

ज्याची आज्ञा सर्वत्र अव्याहत आहे, ज्याची बुद्धी तीक्ष्ण व दृढ आहे, आणि ज्याने दैत्यांचे सर्व शत्रू जिंकले आहेत—तो जलंधर जे म्हणाला ते ऐक.

Verse 27

जलंधर उवाच । कस्मात्त्वया मम पिता मथितस्सागरोऽद्रिणा । नीतानि सर्वरत्नानि पितुर्मे देवताधम

जलंधर म्हणाला—तू पर्वताने माझ्या पित्याचा, सागराचा, मंथन का केलेस? आणि माझ्या पित्याची सर्व रत्ने का नेलीस, हे देवाधम?

Verse 28

उचितं न कृतं तेऽद्य तानि शीघ्रं प्रयच्छ मे । ममायाहि विचार्येत्थं शरणं दैवतैस्सह

आजही तू योग्य ते केलेले नाहीस। म्हणून ती सर्व वस्तू लवकर मला दे. असे विचार करून देवतांसह माझ्या शरणास ये.

Verse 29

अन्यथा ते भयं भूरि भविष्यति सुराधम । राज्यविध्वंसनं चैव सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

नाहीतर, हे सुराधम, तुला मोठे भय येईल आणि तुझे राज्यही उद्ध्वस्त होईल. हे मी सत्य सांगतो.

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इति दूतवचः श्रुत्वा विस्मितस्त्रिदशाधिपः । उवाच तं स्मरन्निन्द्रो भयरोषसमन्वितः

सनत्कुमार म्हणाले—दूताचे वचन ऐकून त्रिदशाधिपती विस्मित झाला. ते वचन स्मरून इंद्र भय व क्रोध यांनी युक्त होऊन त्याला म्हणाला.

Verse 31

अद्रयो मद्भयात्त्रस्तास्स्वकुक्षिस्था यतः कृताः । अन्येऽपि मद्द्विषस्तेन रक्षिता दितिजाः पुरा

माझ्या भयाने त्रस्त झालेल्या पर्वतांना त्यांच्या स्वतःच्या कुक्षीतच राहावे (अंतर्गत शक्ती आवरावी) असे केले गेले. आणि पूर्वी माझे शत्रू असलेले इतर दितिजही त्यानेच रक्षित केले होते.

Verse 32

तस्मात्तद्रत्नजातं तु मया सर्वं हृतं किल । न तिष्ठति मम द्रोही सुखं सत्यं ब्रवीम्यहम्

म्हणून त्या रत्नसमूहातील सर्व काही मीच घेतले आहे. जो माझ्याशी द्रोह करतो तो सुखात टिकत नाही—हे सत्य मी सांगतो.

Verse 33

शंखोप्येव पुरा दैत्यो मां द्विषन्सागरात्मजः । अभवन्मूढचित्तस्तु साधुसंगात्समुज्झित

पूर्वी सागरपुत्र दैत्य शंखही माझा द्वेष करीत असे. पण साधुसंगामुळे तो मूढचित्तही उन्नत होऊन अधःपतनातून वर आला.

Verse 34

ममानुजेन हरिणा निहतस्य हि पापधीः । हिंसकस्साधुसंधस्य पापिष्ठस्सागरोदरे

माझ्या अनुज हरिने त्याला निश्चयच ठार केले. तो पापबुद्धी—हिंसक, साधुसंघाचा पीडक आणि परम पापी—आता सागराच्या उदरात गेला आहे.

Verse 35

तद्गच्छ दूत शीघ्रं त्वं कथयस्वास्य तत्त्वतः । अब्धिपुत्रस्य सर्वं हि सिंधोर्मंथनकारणम्

मग हे दूत, तू शीघ्र जा आणि त्याला तत्त्वतः सत्य रीतीने सविस्तर सांग—समुद्रपुत्राविषयी सर्व काही, तसेच समुद्रमंथनाचे संपूर्ण कारणही।

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्थं विसर्जितो दूतो घस्मराख्यस्सुबुद्धिमान् । तदेन्द्रेणागमत्तूर्ण्णं यत्र वीरो जलंधरः

सनत्कुमार म्हणाले—अशा रीतीने निरोप दिल्यावर, घस्मर नावाचा सुबुद्धिमान दूत इंद्राने पाठविलेला त्वरित तेथे गेला, जिथे वीर जलंधर होता।

Verse 37

तदिदं वचनं दैत्यराजो हि तेन धीमता । कथितो निखिलं शक्रप्रोक्तं दूतेन वै तदा

तेव्हा त्या बुद्धिमान दूताने दैत्यराजाला शक्र (इंद्र) यांनी सांगितलेला सर्व संदेश पूर्णपणे सांगितला.

Verse 38

तन्निशम्य ततो दैत्यो रोषात्प्रस्फुरिताधरः । उद्योगमकरोत्तूर्णं सर्वदेवजिगीषया

ते ऐकून तो दैत्य क्रोधाने ओठ थरथरू लागले; आणि सर्व देवांना जिंकण्याच्या इच्छेने त्याने त्वरित तयारी सुरू केली.

Verse 39

तदोद्योगेऽसुरेन्द्रस्य दिग्भ्यः पातालतस्तथा । दितिजाः प्रत्यपद्यंत कोटिशःकोटिशस्तथा

तेव्हा असुरेंद्र युद्धासाठी निघताच, दिशादिशांतून आणि पाताळातूनही दितिज दैत्य कोटींच्या कोटी संख्येने एकवटले।

Verse 40

अथ शुंभनिशुंभाद्यै बलाधिपतिकोटिभिः । निर्जगाम महावीरः सिन्धुपुत्रः प्रतापवान्

मग शुंभ-निशुंभ आदींसह आणि सैन्यांच्या कोटी कोटी सेनापतींसह, प्रतापी महावीर सिंधुपुत्र बाहेर पडला।

Verse 41

प्राप त्रिविष्टपं सद्यः सर्वसैन्यसमावृतः । दध्मौ शंखं जलधिजो नेदुर्वीराश्च सर्वतः

संपूर्ण सैन्याने वेढलेला तो तत्क्षणी त्रिविष्टप (स्वर्ग) येथे पोहोचला. तेव्हा समुद्रज शंख फुंकला गेला आणि सर्वत्र वीर गर्जना करू लागले.

Verse 42

गत्वा त्रिविष्टपं दैत्यो नन्दनाधिष्ठितोऽभवत् । सर्व सैन्यं समावृत्य कुर्वाणः सिंहवद्रवम्

त्रिविष्टप (स्वर्ग) येथे जाऊन तो दैत्य नंदनवनात ठाण मांडून बसला. सर्व सैन्याला वेढून तो सिंहासारखा गर्जू लागला।

Verse 43

पुरमावृत्य तिष्ठत्तद्दृष्ट्वा सैन्यबलं महत् । निर्ययुस्त्वमरावत्या देवा युद्धाय दंशिताः

नगराला वेढा घालून उभ्या असलेल्या त्या महान सैन्यबलास पाहून, युद्धासाठी सज्ज व शस्त्रधारी देव अमरावतीहून बाहेर पडले।

Verse 44

ततस्समभवद्युद्धं देवदानवसेनयोः । मुसलैः परिघैर्बाणैर्गदापरशुशक्तिभिः

त्यानंतर देव व दानवांच्या सेनांमध्ये घोर युद्ध झाले—मुसळ, परिघ, बाण, गदा, परशु आणि शक्ती यांनी।

Verse 45

तेऽन्योन्यं समधावेतां जघ्नतुश्च परस्परम् । क्षणेनाभवतां सेने रुधिरौघपरिप्लुते

ते एकमेकांवर धावून गेले व परस्परांना घायाळ करून पाडू लागले। क्षणातच दोन्ही सेना रक्तप्रवाहांनी भरून गेल्या।

Verse 46

पतितैः पात्यमानैश्च गजाश्वरथपत्तिभिः । व्यराजत रणे भूमिस्संध्याभ्रपटलैरिव

त्या रणांगणात पडलेले व पाडले जात असलेले हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ यांनी आच्छादलेली भूमी, संध्याकाळच्या ढगांच्या थरांनी युक्त आकाशासारखी शोभून दिसत होती।

Verse 47

तत्र युद्धे मृतान्दैत्यान्भार्गवस्तानजीवयत् । विद्ययामृतजीविन्या मंत्रितैस्तोयबिन्दुभिः

त्या युद्धात मृत झालेल्या दैत्यांना भार्गव (शुक्राचार्य) यांनी अमृत-संजीवनी विद्येने, मंत्रसंस्कारित जलकणांनी, पुन्हा जिवंत केले.

Verse 48

देवानपि तथा युद्धे तत्राजीवयदंगिराः । दिव्यौषधैस्समानीय द्रोणाद्रेस्स पुनःपुनः

त्याच युद्धात अंगिरा ऋषींनीही देवांना पुन्हा जिवंत केले; त्यांनी द्रोण पर्वतावरून दिव्य औषधी वारंवार आणून त्यांना पुन्हा पुन्हा सजीव केले.

Verse 49

दृष्टवान्स तथा युद्धे पुनरेव समुत्थितान् । जलंधरः क्रोधवशो भार्गवं वाक्यमब्रवीत्

युद्धात त्यांना पुन्हा उभे राहिलेले पाहून क्रोधाविष्ट जलंधराने भार्गव (शुक्राचार्य) यांस हे वचन सांगितले।

Verse 50

जलंधर उवाच । मया देवा हता युद्धे उत्तिष्ठंति कथं पुनः । ततः संजीविनी विद्या नैवान्यत्रेति वै श्रुता

जलंधर म्हणाला—मी युद्धात देवांना मारले, तरी ते पुन्हा कसे उठतात? मी ऐकले आहे की संजीविनी विद्या फक्त तिथेच आहे; अन्यत्र नाही।

Verse 51

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सिन्धुपुत्रस्य भार्गवः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा गुरुश्शुक्रो जलंधरम्

सनत्कुमार म्हणाले—सिन्धुपुत्र जलंधराची ही वचने ऐकून, प्रसन्नचित्त गुरु शुक्र (भार्गव) यांनी जलंधराला उत्तर दिले।

Verse 52

शुक्र उवाच । दिव्यौषधीस्समानीय द्रोणाद्रेरंगिरास्सुरान् । जीवयत्येष वै तात सत्यं जानीहि मे वचः

शुक्र म्हणाले: हे तात, द्रोण पर्वतावरून दिव्य औषधी आणून अङ्गिरा नक्कीच देवांना जीवंत करील. माझे वचन सत्य जाण.

Verse 53

जयमिच्छसि चेत्तात शृणु मे वचनं शुभम् । ततः सोऽरं भुजाभ्यां त्वं द्रोणमब्धावुपाहर

हे तात, तुला जय हवा असेल तर माझे शुभ वचन ऐक. मग आपल्या दोन्ही भुजांनी तो द्रोण उचलून समुद्रात नेऊन ठेव.

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तस्स तु दैत्येन्द्रो गुरुणा भार्गवेण ह । द्रुतं जगाम यत्रासावास्ते चैवाद्रिराट् च सः

सनत्कुमार म्हणाले—गुरु भार्गवांच्या उपदेशाने दैत्येंद्र त्वरेने तेथे गेला, जिथे पर्वतराज अद्रिराट् निवास करीत होता।

Verse 55

भुजाभ्यां तरसा दैत्यो नीत्वा द्रोणं च तं तदा । प्राक्षिपत्सागरे तूर्णं चित्रं न हरतेजसि

तेव्हा दैत्याने प्रचंड वेगाने भुजांत द्रोणाला उचलून त्वरेने समुद्रात फेकून दिले; द्रोणाचे तेज सहज हरत नाही—हे अद्भुत होते।

Verse 56

पुनरायान्महावीरस्सिन्धुपुत्रो महाहवम् । जघानास्त्रैश्च विविधैस्सुरान्कृत्वा बलं महत्

पुन्हा तो महावीर सिंधुपुत्र त्या महायुद्धात पुढे सरसावला; मोठे बळ जमवून विविध अस्त्रांनी देवांवर प्रहार केला।

Verse 57

अथ देवान्हतान्दृष्ट्वा द्रोणाद्रिमगमद्गुरुः । तावत्तत्र गिरीद्रं तं न ददर्श सुरार्चितः

नंतर देवांना हत झालेलं पाहून गुरु द्रोण पर्वताकडे गेले; पण तिथे पोहोचल्यावर सुरांनी पूजिलेला तो गिरिराज त्यांना दिसला नाही।

Verse 58

ज्ञात्वा दैत्यहृतं द्रोणं धिषणो भयविह्वलः । आगत्य देवान्प्रोवाच जीवो व्याकुलमानसः

दैत्यानंनी द्रोण हरण केल्याचे कळताच, भयाने व्याकुळ झालेला धिषण देवांकडे आला आणि अत्यंत अस्वस्थ मनाने त्यांना बोलला।

Verse 59

गुरुरुवाच । पलायध्वं सुरास्सर्वे द्रोणो नास्ति गिरिर्महान् । ध्रुवं ध्वस्तश्च दैत्येन पाथोधितनयेन हि

गुरू म्हणाले—हे सर्व देवांनो, पळून जा। महान द्रोण पर्वत आता उरलेला नाही; समुद्रतनय दैत्याने तो निश्चयच ध्वस्त केला आहे।

Verse 60

जलंधरो महादैत्यो नायं जेतुं क्षमो यतः । रुद्रांशसंभवो ह्येष सर्वामरविमर्दनः

जालंधर हा महादैत्य आहे; म्हणून सामान्य उपायांनी तो जिंकता येत नाही. तो रुद्रांशातून उत्पन्न असून सर्व देवांचा मर्दनकर्ता आहे।

Verse 61

मया ज्ञातः प्रभावोऽस्य यथोत्पन्नः स्वयं सुराः । शिवापमानकृच्छक्रचेष्टितं स्मरताखिलम्

याचा प्रभाव जसा उत्पन्न झाला तसा मी जाणला आहे. हे देवांनो, तुम्ही सर्वांनी आठवा—शिवाचा अपमान केल्यावर इंद्राने जे आचरण केले होते, ते सर्व।

Verse 62

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा तद्वचनं देवास्सुराचार्यप्रकीर्तितम् । जयाशां त्यक्तवंतस्ते भयविह्वलितास्तथा

सनत्कुमार म्हणाले—देवगुरूंनी उच्चारलेले ते वचन ऐकून देवांनी विजयाची आशा सोडली आणि ते भयाने व्याकुळ झाले.

Verse 63

दैत्यराजेन तेनातिहन्यमानास्समंततः । धैर्यं त्यक्त्वा पलायंत दिशो दश सवासवाः

त्या दैत्यराजाकडून सर्व बाजूंनी अत्यंत मार खाऊन, वसु इत्यादी देव धैर्य सोडून दहा दिशांना पळून गेले.

Verse 64

देवान्विद्रावितान्दृष्ट्वा दैत्यस्सागरनंदनः । शंखभेरी जयरवैः प्रविवेशामरावतीम्

देव पळून जाताना पाहून सागरनंदन दैत्य शंख-भेरीच्या जयघोषांत अमरावतीत प्रवेशला.

Verse 65

प्रविष्टे नगरीं दैत्ये देवाः शक्रपुरोगमाः । सुवर्णाद्रिगुहां प्राप्ता न्यवसन्दैत्यतापिताः

दैत्य नगरात प्रविष्ट होताच, शक्र (इंद्र) यांच्या नेतृत्वाखाली देवगण दैत्याच्या छळाने पीडित होऊन सुवर्णपर्वताच्या गुहेत पोहोचले आणि तेथेच शरण घेऊन राहिले।

Verse 66

तदैव सर्वेष्वसुरोऽधिकारेष्विन्द्रादिकानां विनिवेश्य सम्यक् । शुंभादिकान्दैत्यवरान् पृथक्पृथक्स्वयं सुवर्णादिगुहां व्यगान्मुने

त्याच वेळी त्या असुराने इंद्रादी देवांना त्यांच्या त्यांच्या अधिकार-स्थानी नीट बसविले. मग शुंभ इत्यादी श्रेष्ठ दैत्यांना वेगवेगळ्या ठिकाणी तैनात करून, हे मुने, तो स्वतः सुवर्ण इत्यादी नावाच्या गुहेकडे गेला।