दधीचाश्रमगमनम् — Viṣṇu’s Disguise and Dadhīca’s Fearlessness (Kṣu’s Request)
या अध्यायात दधीचि ऋषींच्या आश्रमातील संवाद येतो. ब्रह्मा सांगतात की राजा क्षुच्या प्रसंगात जनार्दन हरि विष्णू ब्राह्मणवेष धारण करून दधीचिंकडे वर मागायला येतो—हा देवांचा छळ/गुप्त उपाय आहे. परम शैव भक्त दधीचि रुद्रप्रसादाने त्रिकालज्ञ असल्याने हा छद्मवेष ओळखून उघड करतात आणि विष्णूला म्हणतात: कपट सोडून स्वतःचे खरे रूप धरा व शंकराचे स्मरण करा. ते या घटनेला भय व सत्यनिष्ठेची परीक्षा म्हणतात; शिवपूजा व शिवस्मरणात निष्ठा असल्याने देव-दैत्यांसमोरही आपण निर्भय आहोत असे घोषित करून अतिथीला कोणतीही शंका सत्याने सांगण्यास सांगतात. क्षुची ‘खलबुद्धी’सारखी राजकीय चतुराई आणि ऋषींचे रुद्रकृपाजन्य ज्ञान-अभय यांचा विरोध दाखवत पुढील वरसंवादाची नैतिक-धार्मिक पार्श्वभूमी तयार होते।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । क्षुवस्य हितकृत्येन दधीचस्याश्रमं ययौ । विप्ररूपमथास्थाय भगवान् भक्तवत्सलः
ब्रह्मा म्हणाले—क्षुवाच्या हितासाठी भक्तवत्सल भगवान् दधीचीच्या आश्रमात गेले आणि ब्राह्मणरूप धारण केले।
Verse 2
दधीचं प्राह विप्रर्षिमभिवंद्य जगद्गुरुः । क्षुवकार्य्यार्थमुद्युक्तश्शैवेन्द्रं छलमाश्रितः
जगद्गुरूंनी ब्राह्मणऋषी दधीचींना वंदन करून त्यांना सांगितले। क्षुवकार्य साधण्यासाठी उद्युक्त होऊन शैवेन्द्राने एक छलाचा आश्रय घेतला।
Verse 3
विष्णुरुवाच । भो भो दधीच विप्रर्षे भवार्चनरताव्यय । वरमेकं वृणे त्वत्तस्तद्भवान् दातुमर्हति
विष्णू म्हणाले—हे दधीची विप्रर्षे! भवरूप शिवाच्या अर्चनेत अढळ रत असणाऱ्या, मी तुझ्याकडून एक वर मागतो; कृपा करून तो दे।
Verse 4
ब्रह्मोवाच । याचितो देवदेवेन दधीचश्शैवसत्तमः । क्षुवकार्यार्थिना शीघ्रं जगाद वचनं हरिम्
ब्रह्मा म्हणाले—देवदेवाने विनविल्यावर शैवांतील श्रेष्ठ दधीचींनी क्षुवकार्याकरिता आलेल्या हरिला त्वरेने वचन सांगितले।
Verse 5
दधीच उवाच । ज्ञातं तवेप्सितं विप्र क्षुवकार्यार्थमागतः । भगवान् विप्ररूपेण मायी त्वमसि वै हरिः
दधीच म्हणाला—हे विप्र, तुझे अभिप्रेत मला कळले; तू न्हाव्याच्या कार्यासाठी येथे आला आहेस. मायाधारी तूच स्वयं भगवान हरि, ब्राह्मणरूपाने प्रकट झाला आहेस.
Verse 6
भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन । ज्ञानं प्रसादाद्रुद्रस्य सदा त्रैकालिकं मम
हे देवेश, हे जनार्दन! रुद्राच्या प्रसादाने माझे ज्ञान सदैव त्रिकालिक आहे—भूत, भविष्य आणि वर्तमान जाणणारे।
Verse 7
त्वां जानेहं हरिं विष्णुं द्विजत्वं त्यज सुव्रत । आराधितोऽसि भूपेन क्षुवेण खलबुद्धिना
मी तुला हरि—विष्णू म्हणूनच ओळखतो. हे सुव्रत, हे द्विजत्वाचे छद्म सोड. खलबुद्धी राजा क्षुव याने तुला आराधून बोलाविले आहे.
Verse 8
जाने तवैव भगवन् भक्तवत्सलतां हरे । छलं त्यज स्वरूपं हि स्वीकुरु स्मर शंकरम्
हे भगवन् हरे, तुझी भक्तवत्सलता मला ज्ञात आहे. म्हणून हा छल सोड; आपले स्वरूप स्वीकार आणि शंकराचे स्मरण कर.
Verse 9
अस्ति चेत्कस्यचिद्भीतिर्भवार्चनरतस्य मे । वक्तुमर्हसि यत्नेन सत्यधारणपूर्वकम्
भवार्चनात रत असलेल्या मला जर काही भय असेल, तर सत्य व धैर्य आधार मानून तू ते प्रयत्नपूर्वक मला सांगावे.
Verse 10
वदामि न मृषा क्वापि शिवस्मरणसक्तधीः । न बिभेमि जगत्यस्मिन्देवदैत्यादिकादपि
मी कधीही खोटे बोलत नाही. माझी बुद्धी शिवस्मरणात आसक्त आहे; म्हणून या जगात देव, दैत्य इत्यादींपासूनही मला भय नाही।
Verse 11
विष्णुरुवाच । भयं दधीच सर्वत्र नष्टं च तव सुव्रत । भवार्चनरतो यस्माद्भवान्सर्वज्ञ एव च
विष्णू म्हणाले—हे दधीच, हे सुव्रत! तुझे भय सर्वत्र नष्ट झाले आहे. कारण तू भव (भगवान् शिव) यांच्या अर्चनेत रत आहेस, म्हणून तू खरोखर सर्वज्ञ आहेस.
Verse 12
बिभेमीति सकृद्वक्तुमर्हसि त्वं नमस्तव । नियोगान्मम राजेन्द्र क्षुवात् प्रतिसहस्य च
तू फक्त एकदाच ‘मी घाबरतो’ असे म्हणण्यास योग्य आहेस—तुला नमस्कार. हे राजेंद्र! हे माझ्या नियोगामुळे (आज्ञापित कर्तव्यामुळे) आणि शिंक व उठलेल्या हास्यामुळेही झाले आहे.
Verse 13
ब्रह्मोवाच । एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं विष्णोस्स तु महामुनिः । विहस्य निर्भयः प्राह दधीचश्शैवसत्तमः
ब्रह्मा म्हणाले—विष्णूची ती वाणी ऐकूनही तो महामुनी दधीच, शैवभक्तांमध्ये श्रेष्ठ, हसला आणि निर्भय होऊन बोलला.
Verse 14
दधीच उवाच । न बिभेमि सदा क्वापि कुतश्चिदपि किंचन । प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोस्साक्षात्पिनाकिनः
दधीच म्हणाले—मी सदैव कुठेही, कोणाकडूनही, कशाचाही भय मानत नाही; कारण देवदेव, साक्षात् पिनाकधारी शंभू यांच्या प्रभावामुळे मी निर्भय आहे.
Verse 15
ब्रह्मोवाच । ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः । चक्रमुद्यम्य संतस्थौ दिधक्षुमुनिसत्तमम्
ब्रह्मा म्हणाले—तेव्हा त्या मुनीचे वचन ऐकून हरि (विष्णू) क्रोधित झाले. चक्र उचलून ते उभे राहिले, श्रेष्ठ मुनीला दग्ध करण्याच्या इच्छेने.
Verse 16
अभवत्कुंठितं तत्र विप्रे चक्रं सुदारुणम् । प्रभावाच्च तदीशस्य नृपतेस्संनिधावपि
हे विप्रा! तेथे ते अत्यंत दारुण चक्रही कुंठित झाले; त्या ईश्वराच्या प्रभावामुळे—राजाच्या सान्निध्यात असूनही।
Verse 17
दृष्ट्वा तं कुंठितास्यं तच्चक्रं विष्णुं जगाद ह । दधीचस्सस्मितं साक्षात्सदसद्व्यक्ति कारणम्
कुंठित चक्रासह विष्णूला व खिन्न मुख पाहून, दधीची ऋषी हसत त्याला म्हणाले; दधीची हेच खरे तर परम कारणाचे—सत् व असत् प्रकट करणारे—प्रत्यक्ष साधन होते।
Verse 18
दधीच उवाच । भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् । सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णोः प्रयत्नतः । भवस्य तच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह
दधीची म्हणाले—हे भगवन्! पूर्वी तुम्ही प्रयत्नाने विष्णूचे ‘सुदर्शन’ नावाने प्रसिद्ध अत्यंत दारुण चक्र मिळविले; पण भव (शिव) याचे ते शुभ चक्र येथे मला मारणार नाही।
Verse 19
भगवानथ क्रुद्धोऽस्मै सर्वास्त्राणि क्रमाद्धरिः । ब्रह्मास्त्राद्यैः शरैश्चास्त्रैः प्रयत्नं कर्तुमर्हसि
मग भगवान् हरि क्रुद्ध होऊन, ब्रह्मास्त्रापासून सर्व दिव्यास्त्रे क्रमाने त्याच्यावर सोडू लागले; आणि अस्त्रतुल्य बाणांसह पूर्ण प्रयत्न करू लागले।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । स तस्य वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा नि्र्वीर्य्यमानुषम् । ससर्जाथ क्रुधा तस्मै सर्वास्त्राणि क्रमाद्धरिः
ब्रह्मा म्हणाले—त्याचे वचन ऐकून आणि तो मनुष्य निर्बल झालेला पाहून, हरि (विष्णू) क्रोधाने त्याच्यावर क्रमाने आपली सर्व दिव्य अस्त्रे सोडू लागला.
Verse 21
चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोस्साहाय्यमादरात् । द्विजेनैकेन संयोद्धुं प्रसृतस्य विबुद्धयः
तेव्हा देवांनी, त्या प्रबुद्धांनी, पुढे सरसावलेल्या त्या द्विजाशी युद्ध करण्यासाठी आदराने विष्णूचे साहाय्य मागितले।
Verse 22
चिक्षिपुः स्वानि स्वान्याशु शस्त्राण्यस्त्राणि सर्वतः । दधीचोपरि वेगेन शक्राद्या हरिपाक्षिकाः
मग हरिपक्षीय शक्र (इंद्र) आदी देवांनी सर्व दिशांनी आपापली शस्त्रे-अस्त्रे दधीचीवर वेगाने झटपट फेकली।
Verse 23
कुशमुष्टिमथादाय दधीचस्संस्मरन् शिवम् । ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थि सर्वतो वशी
तेव्हा दधीचीने कुशाची मुठ घेत शिवाचे स्मरण केले; सर्वांवर वश असलेल्या त्या ऋषींनी सर्व देवांना वज्रास योग्य अशी आपली अस्थी अर्पण केली।
Verse 24
शंकरस्य प्रभावात्तु कुशमुष्टिर्मुनेर्हि सा । दिव्यं त्रिशूलमभवत् कालाग्निसदृशं मुने
परंतु शंकराच्या प्रभावाने, हे मुने, त्या ऋषीची ती कुशमुठ दिव्य त्रिशूल झाली, कालाग्नीप्रमाणे ज्वलंत।
Verse 25
दग्धुं देवान् मतिं चक्रे सायुधं सशिखं च तत् । प्रज्वलत्सर्वतश्शैवं युगांताग्र्यधिकप्रभम्
त्याने देवांना दग्ध करण्याचा निश्चय केला. तेव्हा ते शैव तेज आयुधयुक्त व शिखायुक्त होऊन सर्वत्र प्रज्वलित झाले—युगांताच्या अग्र्य अग्नीपेक्षाही अधिक प्रभायुक्त.
Verse 26
नारायणेन्दुमुख्यैस्तु देवैः क्षिप्तानि यानि च । आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस्त्रिशिखं च तत्
नारायण व इंदु (चंद्र) प्रमुख देवांनी जे सर्व आयुधे फेकली होती, ती सर्व भक्तिभावाने नतमस्तक होऊन प्रणाम करू लागली; आणि ते त्रिशिख-चिन्हही वंदन करू लागले।
Verse 27
देवाश्च दुद्रुवुस्सर्वे ध्वस्तवीर्या दिवौकसः । तस्थौ तत्र हरिर्भीतः केवलं मायिनां वरः
पराक्रम ध्वस्त झाल्याने स्वर्गवासी सर्व देव पळून गेले. तेथे केवळ हरि (विष्णु) भयभीत होऊन उभा राहिला, जरी तो मायाधारकांमध्ये श्रेष्ठ म्हणून प्रसिद्ध आहे।
Verse 28
ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः । आत्मनस्सदृशान् दिव्यान् लक्षलक्षायुतान् गणान्
तेव्हा पुरुषोत्तम भगवान विष्णूंनी आपल्या देहातूनच आपल्या सदृश रूप-तेज असलेले दिव्य गण लक्ष-लक्ष, अयुत-अयुत (असंख्य) प्रमाणात उत्पन्न केले।
Verse 29
ते चापि युयुधुस्तत्र वीरा विष्णुगणास्ततः । मुनिनैकेन देवर्षे दधीचेन शिवात्मना
तेथे विष्णूचे ते वीर गणही युद्ध करू लागले; पण त्यांच्या समोर शिवात्मा असलेले एकमेव देवर्षि मुनि दधीचीच प्रतिपक्ष म्हणून ठाम उभे राहिले।
Verse 30
ततो विष्णुगणान् तान्वै नियुध्य बहुशो रणे । ददाह सहसा सर्वान् दधी चश्शैव सत्तमः
मग विष्णूच्या त्या गणांशी रणात वारंवार युद्ध करून, शैवांतील श्रेष्ठाने सहसा सर्वांना जाळून भस्म केले.
Verse 31
ततस्तद्विस्मयाथाय दधीचेस्य मुनेर्हरिः । विश्वमूर्तिरभूच्छीघ्रं महामायाविशारदः
तेव्हा दधीचि मुनींमध्ये विस्मय उत्पन्न व्हावा म्हणून, महामायेत निपुण हरिने शीघ्रच विश्वरूप धारण केले।
Verse 32
तस्य देहे हरेः साक्षादपश्यद्द्विजसत्तमः । दधीचो देवतादीनां जीवानां च सहस्रकम्
हरिच्या त्या देहातच द्विजश्रेष्ठ दधीचिने साक्षात् हरिला आणि देवतादि सहित हजारो जीवांना प्रत्यक्ष पाहिले।
Verse 33
भूतानां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तथा । अंडानां कोटयश्चैव विश्वमूतस्तनौ तदा
त्या वेळी त्यांच्या देहात कोट्यवधी भूत, कोट्यवधी शिवगण आणि कोट्यवधी ब्रह्मांडे होती; खरेच संपूर्ण विश्व त्यांच्यात सामावले होते।
Verse 34
दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिस्सततं तदा । विष्णुमाह जगन्नाथं जगत्स्तु वमजं विभुम्
हे सर्व पाहून च्यावन मुनी तेव्हा सतत विष्णूस म्हणाले—हे जगन्नाथा, हे जगताधारा, हे अज, हे सर्वव्यापी विभो!
Verse 35
दधीच उवाच । मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासो विचारतः । विज्ञातानि सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव
दधीची म्हणाले—हे महाबाहो, माया त्याग; विचार केला असता हे जग केवळ प्रतिभास आहे. हे माधवा, हजारो गोष्टी ज्ञात झाल्या तरी सूक्ष्म सत्य दुर्ज्ञेयच राहते।
Verse 36
मयि पश्य जगत्सर्वं त्वया युक्तमतंद्रितः । ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते
माझ्याशी एकरूप होऊन, निष्काळजीपणा न करता, माझ्यातच सर्व जगत् पाहा. ब्रह्मा आणि रुद्र यांचेही दर्शन व्हावे म्हणून मी तुला दिव्यदृष्टी देतो.
Verse 37
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः । ब्रह्मांडं च्यावनिश्शंभुतेजसा पूर्णदेहकः
ब्रह्मा म्हणाले—असे बोलून त्या मुनिने आपल्या देहातच अखिल विश्व प्रकट केले. शंभूच्या तेजाने पूर्ण देह झालेल्या त्या ऋषींनी ब्रह्मांडालाही हलवून टाकले.
Verse 38
ददाह विष्णुं देवेशं दधीचश्शैवसत्तमः । संस्मरञ् शंकरं चित्ते विहसन् विभयस्सुधीः
शैवांमध्ये श्रेष्ठ दधीचि ऋषींनी अंतःकरणात शंकराचे स्मरण करत, निर्भय होऊन हसत-हसत देवेश विष्णूलाही दग्ध केले.
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे विष्णुदधीचयुद्धवर्णनो नाम नवत्रिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय रुद्रसंहितेच्या द्वितीय सतीखण्डात “विष्णु-दधीचि युद्धवर्णन” नावाचा एकोणचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । एतच्छुत्वा मुनेस्तस्य वचनं निर्भयस्तदा । शंभुतेजोमयं विष्णुश्चुकोपातीव तं मुनिम्
ब्रह्मा म्हणाले—त्या मुनीचे वचन ऐकून त्या वेळी निर्भय, शंभूच्या तेजाने परिपूर्ण विष्णू त्या मुनीवर अत्यंत क्रुद्ध झाला।
Verse 41
देवाश्च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् । योद्धुकामाश्च मुनिना दधीचेन प्रतापिना
मग देव पुन्हा त्या देव नारायणाकडे धावले, कारण प्रतापी दधीची मुनीशी युद्ध करावे अशी त्यांची इच्छा होती।
Verse 42
एतस्मिन्नंतरे तत्रागमन्मत्संगतः क्षुवः । अवारयंतं निश्चेष्टं पद्मयोनिं हरिं सुरान्
याच वेळी माझ्या संगतीतील क्षुव तेथे आला; त्याने निश्चेष्ट व शक्तिहीन झालेल्या पद्मयोनी ब्रह्मा, हरि (विष्णू) आणि देवांना रोखले।
Verse 43
निशम्य वचनं मे हि ब्राह्मणो न विनिर्जितः । जगाम निकटं तस्य प्रणनाम मुनिं हरिः
माझे वचन ऐकून तो ब्राह्मण (मुनि) अभिभूत झाला नाही, न डगमगला. मग हरि त्याच्या जवळ गेला आणि त्या मुनीला प्रणाम केला।
Verse 44
क्षुवो दीनतरो भूत्वा गत्वा तत्र मुनीश्वरम् । दधीचमभिवाद्यैव प्रार्थयामास विक्लवः
क्षुव अधिकच दीन होऊन तेथे मुनिश्वराकडे गेला. दधीचींना तत्क्षणी वंदन करून, व्याकुळ होऊन त्यांची प्रार्थना करू लागला.
Verse 45
क्षुव उवाच । प्रसीद मुनिशार्दूल शिवभक्तशिरोमणे । प्रसीद परमेशान दुर्लक्ष्ये दुर्जनैस्सह
क्षुव म्हणाला—हे मुनिशार्दूल, हे शिवभक्तशिरोमणी, प्रसन्न व्हा. हे परमेशान, प्रसन्न व्हा; दुर्जनांच्या संगतीतही तुम्ही दुर्लक्ष्य आहात.
Verse 46
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राज्ञस्सुरगणस्य हि । अनुजग्राह तं विप्रो दधीचस्तपसां निधिः
ब्रह्मा म्हणाले—देवगणांच्या राजाचे ते वचन ऐकून तपोनिधी ब्राह्मण-मुनी दधीची प्रसन्न होऊन त्यास अनुग्रह करून संमती दिली।
Verse 47
अथ दृष्ट्वा रमेशादीन् क्रोधविह्वलितो मुनिः । हृदि स्मृत्वा शिवं विष्णुं शशाप च सुरानपि
मग रमेश आदींना पाहून मुनी क्रोधाने व्याकुळ झाले; हृदयात शिव-विष्णूंचे स्मरण करून त्यांनी देवांनाही शाप दिला।
Verse 48
दधीच उवाच । रुद्रकोपाग्निना देवास्सदेवेंद्रा मुनीश्वराः । ध्वस्ता भवंतु देवेन विष्णुना च समं गणैः
दधीची म्हणाले—रुद्राच्या क्रोधाग्निने इंद्रासह देव आणि मुनीश्वर नष्ट होवोत; तसेच विष्णूही आपल्या गणांसह त्या देवाग्नीत ध्वस्त होवो।
Verse 49
ब्रह्मोवाच । एवं शप्त्वा सुरान् प्रेक्ष्य क्षुवमाह ततो मुनिः । देवैश्च पूज्यो राजेन्द्र नृपैश्चैव द्विजोत्तमः
ब्रह्मा म्हणाले—अशा रीतीने देवांना शाप देऊन त्यांच्याकडे पाहत मुनिने मग क्षुवास म्हटले—हे राजेंद्र, हा द्विजोत्तम देवांनी व राजांनीही पूज्य आहे।
Verse 50
ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः । इत्युक्त्वा स स्फुट विप्रः प्रविवेश निजाश्रमम्
हे राजेंद्र, खरे तर ब्राह्मणच बलवान आणि महान कार्य साध्य करणारे असतात. असे स्पष्ट बोलून तो विप्र आपल्या आश्रमात प्रवेशला.
Verse 51
दधीचमभिवंद्यैव क्षुवो निजगृहं गतः । विष्णुर्जगाम स्वं लोकं सुरैस्सह यथागतम्
दधीचींना विधिपूर्वक वंदन करून क्षुव आपल्या घरी परतला. विष्णूही देवांसह, जसे आले होते तसेच, आपल्या लोकाला निघून गेले.
Verse 52
तदेवं तीर्थमभवत् स्थानेश्वर इति स्मृतम् । स्थानेश्वरमनुप्राप्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्
अशा प्रकारे ते तीर्थ ‘स्थानेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध झाले. स्थानेश्वरास पोहोचल्यावर भक्त भगवान शिवांचे सायुज्य—एकत्व—प्राप्त करतो.
Verse 53
कथितस्तव संक्षेपाद्वादः क्षुवदधीचयोः । नृपाप्तशापयोस्तात ब्रह्मविष्ण्वोः शिवं विना
हे प्रिय, मी संक्षेपाने क्षुव व दधीची यांचा वाद आणि त्या राजामुळे ब्रह्मा-विष्णूंवर आलेला शापही सांगितला—शिवाविना अंतिम आश्रय व समाधान नाही हे दर्शविण्यासाठी.
Verse 54
य इदं कीत्तयेन्नित्यं वादं क्षुवदधीचयोः । जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः
जो क्षुव व दधीची यांच्या वादाचा हा वृत्तांत नित्य भक्तिभावाने कीर्तन करतो, तो अपमृत्यूवर विजय मिळवून देहान्ती ब्रह्मलोकास जातो।
Verse 55
रणे यः कीर्तयित्वेदं प्रविशेत्तस्य सर्वदा । मृत्युभीतिभवेन्नैव विजयी च भविष्यति
जो हे कीर्तन करून रणांगणात प्रवेश करतो, त्याला कधीही मृत्यूची भीती होत नाही आणि तो विजयी होतो।
Frequently Asked Questions
Viṣṇu, adopting a brāhmaṇa-disguise, visits the sage Dadhīca’s āśrama to request a boon connected with the king Kṣu; Dadhīca immediately recognizes Viṣṇu and challenges the deception.
It exemplifies tri-temporal discernment (traikālika-jñāna) arising from Rudra’s prasāda, implying that Shaiva grace confers spiritual authority that penetrates māyā/chala and prioritizes satya over expediency.
Abhaya (fearlessness) grounded in Śiva-smaraṇa: Dadhīca asserts that a mind fixed on remembering Śiva does not fear devas, daityas, or worldly threats, establishing devotion as a protective metaphysical stance.