देव-गण-समरः (Devas and Śiva’s Gaṇas Engage in Battle)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इन्द्रोऽपि प्रहसन् विष्णुमात्मवादरतं तदा । वज्रपाणिस्सुरैस्सार्द्धं योद्धुकामोऽभवत्तदा

ब्रह्मा म्हणाले—तेव्हा इंद्रही, आत्मविचार-वादात मग्न असलेल्या विष्णूवर हसत, वज्रपाणी होऊन देवांसह युद्ध करण्यास उत्सुक झाला.

Verse 2

तदेन्द्रो गजमारूढो बस्तारूढोऽनलस्तथा । यमो महिषमारूढो निरृतिः प्रेतमेव च

तेव्हा इंद्र हत्तीवर आरूढ झाला; अनल (अग्नी)ही बोकडावर आरूढ झाला. यम म्हशीवर आरूढ झाला आणि निरृतीही प्रेतावर आरूढ झाली.

Verse 3

पाशी च मकरारूढो मृगारूढो स्सदागतिः । कुबेरः पुष्पकारूढस्संनद्धोभूदतंद्रितः

पाशधारी वरुण मकरावर आरूढ झाला; सदैव वेगवान वायू मृगावर स्वार झाला. कुबेर पुष्पकावर आरूढ होऊन पूर्ण सज्ज व सतर्क झाला, किंचितही प्रमाद न ठेवता.

Verse 4

तथान्ये सुरसंघाश्च यक्षचारणगुह्यकाः । आरुह्य वाहनान्येव स्वानि स्वानि प्रतापिनः

तसेच अन्य देवसमूह आणि यक्ष, चारण व गुह्यक—ते पराक्रमी जन आपापल्या वाहनांवर आरूढ झाले.

Verse 5

तेषामुद्योगमालोक्य दक्षश्चासृङ्मुखस्तथा । तदंतिकं समागत्य सकलत्रोऽभ्यभाषत

त्यांचा उद्यत उद्योग पाहून दक्षही संतापाने लालबुंद झाला. मग त्यांच्या जवळ जाऊन त्याने सर्व समूहाला संबोधिले.

Verse 6

दक्षौवाच । युष्मद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये यूयं प्रमाणास्स्युर्महाप्रभाः

दक्ष म्हणाला—तुमच्या बळावरच मी हा महान यज्ञ आरंभिला आहे। या सत्कर्माच्या सिद्धीसाठी, हे महाप्रभू देवहो, तुम्ही सर्वजण याचे प्रमाण-साक्षी व अनुमोदक व्हा।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा दक्षवचनं सर्वे देवास्सवासवाः । निर्ययुस्त्वरितं तत्र युद्धं कर्तुं समुद्यताः

ब्रह्मा म्हणाला—दक्षाचे वचन ऐकून, इंद्रासह सर्व देवगण तेथेच युद्ध करण्यास उद्यत होऊन त्वरेने निघाले।

Verse 8

अथ देवगणाः सर्वे युयुधुस्ते बलान्विताः । शक्रादयो लोकपाला मोहिताः शिवमायया

मग बलवान सर्व देवगण युद्धास प्रवृत्त झाले. इंद्रादी लोकपाल शिवमायेने मोहित झाले.

Verse 9

देवानां च गणानां च तदासीत्समरो महान् । तीक्ष्णतोमरनाराचैर्युयुधुस्ते परस्परम्

तेव्हा देव आणि शिवाचे गण यांच्यात महान संग्राम माजला। तीक्ष्ण तोमर व लोखंडी बाणांनी ते समोरासमोर परस्परांशी युद्ध करू लागले।

Verse 10

नेदुश्शंखाश्च भेर्य्यश्च तस्मिन् रणमहोत्सवे । महादुंदुभयो नेदुः पटहा डिंडिमादयः

त्या रणमहोत्सवात शंख व भेर्या निनादल्या। महादुंदुभी, पटह, डिंडिम इत्यादी वाद्येही प्रचंड गर्जना करू लागली.

Verse 11

तेन शब्देन महता श्लाघ्मानास्तदा सुराः । लोकपालैश्च सहिता जघ्नुस्ताञ्छिवकिंकरान्

त्या महान शब्दाने उत्तेजित झालेले देव, लोकपालांसह, तेव्हा शिवाचे किंकर (सेवक) यांच्यावर प्रहार करून त्यांना पाडू लागले.

Verse 12

इन्द्राद्यैर्लोकपालैश्च गणाश्शंभो पराङ्मुखाः । कृत्ताश्च मुनिशार्दूल भृगोर्मंत्रबलेन च

हे मुनिशार्दूल! इंद्रादी लोकपालांनी शंभूचे गण परत ढकलले; आणि भृगूच्या मंत्रबळाने ते कापले जाऊनही पडले.

Verse 13

उच्चाटनं कृतं तेषां भृगुणा यज्वना तदा । यजनार्थं च देवानां तुष्ट्यर्थं दीक्षितस्य च

तेव्हा यजमानाचा ऋत्विज भृगुने त्यांच्यावर उच्चाटन-कर्म केले—देवतांचा यज्ञ निर्विघ्न व्हावा आणि दीक्षित यजमान संतुष्ट व्हावा म्हणून।

Verse 14

पराजितान्स्वकान्दृष्ट्वा वीरभद्रो रुषान्वितः । भूतप्रेतपिशाचांश्च कृत्वा तानेव पृष्ठतः

आपले सैन्य पराजित झालेले पाहून क्रोधाने भरलेला वीरभद्र त्या शत्रूंनाच भूत, प्रेत व पिशाच करून आपल्या पाठीमागे अनुचर म्हणून हाकत नेऊ लागला।

Verse 15

वृषभस्थान् पुरस्कृत्य स्वयं चैव महाबलः । महात्रिशूलमादाय पातयामास निर्जरान्

वृषभावर आरूढ असलेल्यांना पुढे ठेवून, स्वतः महाबली होऊन त्याने महात्रिशूल उचलला आणि अमर देवगणांना पाडून टाकले।

Verse 16

देवान्यक्षान् साध्यगणान् गुह्यकान् चारणानपि । शूलघातैश्च सर्वे गणा वेगात् प्रजघ्निरे

मग शिवाचे सर्व गण त्रिशूलप्रहारांनी वेगाने देव, यक्ष, साध्यगण, गुह्यक आणि चारण यांनाही ठार करू लागले।

Verse 17

केचिद्द्विधा कृताः खड्गैर्मुद्गरैश्च विपोथिताः । अन्यैश्शस्त्रैरपि सुरा गणैर्भिन्नास्तदाऽभवन्

काही देव खड्गांनी दोन तुकडे झाले, काही गदांनी चिरडले गेले। इतर शस्त्रांनीही आघात होऊन तेव्हा देव शिवगणांनी भेदून चुरडले गेले।

Verse 18

एवं पराजितास्सर्वे पलायनपरायणाः । परस्परं परित्यज्य गता देवास्त्रिविष्टपम्

अशा रीतीने पराभूत झालेले सर्व देव पळून जाण्यातच तत्पर झाले. परस्परांना सोडून ते त्रिविष्टप (स्वर्ग) येथे परत गेले.

Verse 19

केवलं लोकपालास्ते शक्राद्यास्तस्थुरुत्सुकाः । संग्रामे दारुणे तस्मिन् धृत्वा धैर्यं महाबलाः

फक्त लोकपाल—शक्र इत्यादी—तेथे उत्सुक व सावध उभे राहिले. त्या दारुण संग्रामात त्या महाबलांनी धैर्य व स्थैर्य धरले.

Verse 20

सर्वे मिलित्वा शक्राद्या देवास्तत्र रणाजिरे । बृहस्पतिं च पप्रच्छुर्विनयावनतास्तदा

मग शक्र इत्यादी सर्व देव त्या रणांगणात एकत्र झाले. विनयाने नतमस्तक होऊन त्यांनी बृहस्पतींना विचारले—आता काय करावे?

Verse 21

लोकपाला ऊचुः । गुरो बृहस्पते तात महाप्राज्ञ दयानिधे । शीघ्रं वद पृच्छतो नः कुतोऽ स्माकं जयो भवेत्

लोकपाल म्हणाले—हे गुरु बृहस्पते, हे तात! हे महाप्राज्ञ, दयानिधे! आम्ही विचारतो, लवकर सांगा—आमचा जय कोणत्या कारणाने होईल?

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां स्मृत्वा शंभुं प्रयत्नवान् । बृहस्पतिरुवाचेदं महेन्द्रं ज्ञानदुर्बलम्

ब्रह्मा म्हणाले—त्यांचे वचन ऐकून, प्रयत्नशील बृहस्पतींनी शंभूचे स्मरण केले आणि ज्ञानाने दुर्बल झालेल्या महेंद्र (इंद्र) यास हे सांगितले.

Verse 23

बृहस्पतिरुवाच । यदुक्तं विष्णुना पूर्वं तत्सर्वं जातमद्य वै । तदेव विवृणोमीन्द्र सावधानतया शृणु

बृहस्पती म्हणाले—विष्णूंनी पूर्वी जे सांगितले होते ते सर्व आज खरे झाले आहे. हे इंद्रा, तीच गोष्ट मी उलगडून सांगतो; सावधपणे ऐक।

Verse 24

अस्ति यक्षेश्वरः कश्चित् फलदः सर्वकर्मणाम् । कर्तारं भजते सोपि न स्वकर्त्तुः प्रभुर्हि सः

एक यक्षेश्वर आहे जो सर्व कर्मांचे फळ देतो; तरीही तोही परम कर्त्याची भक्ती करतो, कारण तो आपल्या कर्तृत्वाचा स्वतंत्र प्रभू नाही।

Verse 25

अमंत्रौषधयस्सर्वे नाभिचारा न लौकिकाः । न कर्माणि न वेदाश्च न मीमांसाद्वयं तथा

सर्व मंत्र-औषधी निष्फळ ठरतात; न अभिचार चालतो, न लौकिक उपाय. न कर्मकांड, न वेद, आणि न मीमांसेची दोन्ही शाखा तेथे उपयोगी पडतात।

Verse 26

अन्यान्यपि च शास्त्राणि नानावेदयुतानि च । ज्ञातुं नेशं संभवंति वदंत्येवं पुरातनाः

इतर शास्त्रेही, अनेक वेद व विविध उपदेशांनी युक्त असली तरी, ईश (शिव) यांना यथार्थ जाणू शकत नाहीत; असेच पुरातन म्हणतात।

Verse 27

न स्वज्ञेयो महेशानस्सर्ववेदायुतेन सः । भक्तेरनन्यशरणैर्नान्यथेति महाश्रुतिः

असंख्य वेदांचे ज्ञान झाले तरी महेशानाचे यथार्थ ज्ञान होत नाही. महाश्रुती सांगते—तो केवळ अनन्य शरणागत भक्तांच्या भक्तीनेच प्राप्त होतो; अन्यथा नाही।

Verse 28

शांत्या च परया दृष्ट्या सर्वथा निर्विकारया । तदनुग्रहतो नूनं ज्ञातव्यो हि सदाशिवः

परम शांती आणि सर्वथा निर्विकार अशी सर्वोच्च दृष्टी—केवळ त्याच्या अनुग्रहकृपेनेच—निश्चितच सदाशिव जाणता येतो.

Verse 29

परं तु संवदिष्यामि कार्याकार्य विवक्षितौ । सिध्यंशं च सुरेशान तं शृणु त्वं हिताय वै

आता मी करावयाचे व न करावयाचे अभिप्रेत भेद पुढे सांगतो. हे सुरेशान, सिद्धीचा तो उपाय ऐक—निश्चितच तुझ्या हितासाठी.

Verse 30

त्वमिंद्र बालिशो भूत्वा लोकपालैः सदाद्य वै । आगतो दक्ष यज्ञं हि किं करिष्यसि विक्रमम्

हे इंद्रा, बालिश व मोहग्रस्त होऊन तू आज लोकपालांसह दक्षाच्या यज्ञात आला आहेस. येथे तू कोणता पराक्रम करशील?

Verse 31

एते रुद्रसहायाश्च गणाः परमकोपनाः । आगता यज्ञविघ्नार्थं तं करिष्यंत्यसंशयम

हे रुद्राचे सहाय्यक गण अत्यंत क्रोधी आहेत. यज्ञात विघ्न घालण्यासाठी ते आले आहेत आणि निःसंशय तेच विघ्न करतील.

Verse 32

सर्वथा न ह्युपायोत्र केषांचिदपि तत्त्वतः । यज्ञविघ्नविनाशार्थ सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्

या विषयात तत्त्वतः कोणासाठीही दुसरा उपाय नाही. यज्ञातील विघ्ने नष्ट व्हावीत म्हणून मी सत्य—सत्यच सांगतो.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । एवं बृहस्पतेर्वाक्यं श्रुत्वा ते हि दिवौकसः । चिंतामापेदिरे सर्वे लोकपालास्सवासवाः

ब्रह्मा म्हणाले—बृहस्पतीचे वचन ऐकून स्वर्गातील ते सर्व, इंद्रासह व सर्व लोकपाल, मोठ्या चिंतेत पडले।

Verse 34

ततोब्रवीद्वीरभद्रो महावीरगणैर्वृतः । इन्द्रादीन् लोकपालांस्तान् स्मृत्वा मनसि शंकरम्

मग महावीर गणांनी वेढलेला वीरभद्र, मनात शंकराचे स्मरण करून आणि इंद्रादी लोकपालांना आठवून, बोलू लागला।

Verse 35

वीरभद्र उवाच । सर्वे यूयं बालिशत्वादवदानार्थमागताः । अवदानं प्रयच्छामि आगच्छत ममांतिकम्

वीरभद्र म्हणाला—तुम्ही सर्व मूर्खपणामुळे दंड मागण्यासाठी येथे आला आहात। तो दंड मी देतो; माझ्या जवळ या।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे विष्णुवीरभद्रसम्वादो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील दुसऱ्या रुद्रसंहितेच्या दुसऱ्या सतीखंडात ‘विष्णु-वीरभद्र संवाद’ नावाचा छत्तीसावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 37

हे सुरासुरसंघाहीहैत यूयं हे विचक्षणाः । अवदानानि दास्यामि आतृप्त्याद्यासतां वराः

हे देव-दानवांच्या विचक्षण समुदायांनो, येथे तुम्ही सर्व ऐका। मी अशी उत्तम पवित्र आख्याने सांगीन, जी अतृप्ती इत्यादी दूर करून तृप्ती देतात।

Verse 38

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा सितैर्बाणैर्जघानाथ रुषान्वितः । निखिलांस्तान् सुरान् सद्यो वीरभद्रो गणाग्रणीः । तैर्बाणैर्निहतास्सर्वे वासवाद्याः सुरेश्वराः

ब्रह्मा म्हणाले—असे बोलून, क्रोधाने भरलेला, शिवगणांचा अग्रणी वीरभद्र उज्ज्वल बाणांनी तत्क्षणी त्या सर्व देवांवर प्रहार करू लागला। त्या बाणांनी वासव (इंद्र) आदी सर्व सुरेश्वर मारले गेले।

Verse 39

पलायनपरा भूत्वा जग्मुस्ते च दिशो दश । गतेषु लोकपालेषु विद्रुतेषु सुरेषु च । यज्ञवाटोपकंठं हि वीरभद्रोगमद्गणैः

पळून जाण्याच्या ओढीने ते दहा दिशांना पळाले। लोकपाल निघून गेल्यावर आणि देवही भयाने पळून विखुरल्यावर, वीरभद्र आपल्या गणांसह यज्ञवाटाच्या अगदी काठापर्यंत पुढे गेला।

Verse 40

तदा ते ऋषयस्सर्वे सुभीता हि रमेश्वरम् । विज्ञप्तुकामास्सहसा शीघ्रमूचुर्नता भृशम्

तेव्हा ते सर्व ऋषी अत्यंत भयभीत होऊन रमेश्वरास फार नम्रतेने वंदन करून, आपली विनंती सादर करण्याच्या इच्छेने तत्काळ शीघ्र बोलू लागले।

Verse 41

ऋषय ऊचुः । देवदेव रमानाथ सर्वेश्वर महाप्रभो । रक्ष यज्ञं हि दक्षस्य यज्ञोसि त्वं न संशयः

ऋषी म्हणाले—हे देवाधिदेव, हे रमानाथ, हे सर्वेश्वर महाप्रभो! दक्षाच्या यज्ञाचे रक्षण करा; निःसंशय तूच यज्ञस्वरूप आहेस।

Verse 42

यज्ञकर्मा यज्ञरूपो यज्ञांगो यज्ञरक्षकः । रक्ष यज्ञमतो रक्ष त्वत्तोन्यो न हि रक्षकः

आपणच यज्ञकर्म आहात, आपणच यज्ञस्वरूप, यज्ञाचे अंग आणि यज्ञरक्षक आहात। म्हणून या यज्ञाचे रक्षण करा—रक्षण करा; आपल्या शिवाय खरोखर दुसरा रक्षक नाही।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषामृषीणां वचनं हरिः । योद्धुकामो भयाद्विष्णुर्वीरभद्रेण तेन वै

ब्रह्मा म्हणाले—त्या ऋषींचे वचन ऐकून हरि (विष्णु) युद्धास उद्यत झाले; परंतु त्या वीरभद्राच्या भयामुळे विष्णु सावध राहिले.

Verse 44

चतुर्भुजस्सुसनद्धो चक्रायुधधरः करैः । महाबलोमरगणैर्यज्ञवाटात्स निर्ययौ

चार भुजांचा, सु-सज्जित कवचधारी, हातांत चक्रायुध धारण केलेला तो महाबली—अमरगणांसह—यज्ञवाटातून बाहेर पडला.

Verse 45

वीरभद्रः शूलपाणिर्नानागणसमन्वितः । ददर्श विष्णुं संनद्धं योद्धुकामं महाप्रभुम्

शूलपाणि वीरभद्राने, नानाविध गणांसह, महाप्रभु विष्णूंना सन्नद्ध व युद्धास उत्सुक असे पाहिले.

Verse 46

तं दृष्ट्वा वीरभद्रोभूद्भ्रुकुटीकुटिलाननः । कृतांत इव पापिष्ठं मृगेन्द्र इव वारणम्

त्याला पाहताच वीरभद्राचे मुख भृकुटीने वाकडे झाले. तो त्या परम पापिष्ठावर कृतांत (मृत्यू) जसा धावून येतो तसा, आणि मृगराज सिंह जसा हत्तीवर झडप घालतो तसा झेपावला.

Verse 47

तथाविधं हरिं दृष्ट्वा वीरभद्रो रिमर्दनः । अवदत्त्वरितः क्रुद्धो गणैर्वीरैस्समावृतः

हरिला त्या अवस्थेत पाहून, शत्रुमर्दन वीरभद्र क्रुद्ध झाला; त्वरेने आज्ञा देऊन, वीर गणांनी वेढलेला पुढे सरसावला.

Verse 48

वीरभद्र उवाच । रेरे हरे महादेव शपथोल्लंघनं त्वया । कथमद्य कृतं चित्ते गर्वः किमभवत्तव

वीरभद्र म्हणाला— अरे अरे हरे! महादेव! तू शपथेचे उल्लंघन केलेस. आज हे कसे केलेस? तुझ्या चित्तात हा गर्व का उत्पन्न झाला?

Verse 49

तव श्रीरुद्रशपथोल्लंघने शक्तिरस्ति किम् । को वा त्वमसिको वा ते रक्ष कोस्ति जगत्त्रये

श्रीरुद्राच्या पवित्र शपथेचे उल्लंघन करण्याची शक्ती खरोखर तुझ्यात आहे काय? तू कोण आहेस—आणि त्रिलोकी तुझा रक्षक कोण आहे?

Verse 50

अत्र त्वमागतः कस्माद्वयं तन्नैव विद्महे । दक्षस्य यज्ञपातात्त्वं कथं जातोसि तद्वद

तू येथे का आला आहेस? आम्हाला त्याचे कारण खरेच माहीत नाही. आणि दक्षाच्या यज्ञाच्या पतनातून तू कसा उत्पन्न झालास? ते सर्व सांग.

Verse 51

दाक्षायण्याकृतं यच्च तन्न दृष्टं किमु त्वया । प्रोक्तं यच्च दधीचेन श्रुतं तन्न किमु त्वया

दक्षकन्या (सती) ने जे केले, ते तू पाहिले नाहीस काय? आणि ऋषी दधीचींनी जे सांगितले, ते तू ऐकले नाहीस काय?

Verse 52

त्वञ्चापि दक्षयज्ञेस्मिन्नवदानार्थमागतः । अवदानं प्रयच्छामि तव चापि महाभुज

तूही या दक्षयज्ञात आपला अवदान घेण्यासाठी आला आहेस; हे महाभुज, मी तुलाही तुझा यज्ञभाग प्रदान करीन।

Verse 53

वक्षो विदारयिष्यामि त्रिशूलेन हरे तव । कस्तवास्ति समायातो रक्षकोद्य ममांतिकम्

हे हरे, मी त्रिशूळाने तुझे वक्ष विदीर्ण करीन। आज तुझा कोण रक्षक माझ्या जवळ येऊन उभा आहे?

Verse 54

पातयिष्यामि भूपृष्ठे ज्वालयिष्यामि वह्निना । दग्धं भवंतमधुना पेषयिष्यामि सत्वरम्

मी तुला भूमीवर आपटीन, अग्नीने जाळीन; आणि तू दग्ध झाल्यावर, याच क्षणी विलंब न करता तुला चूर्ण करीन।

Verse 55

रेरे हरे दुराचार महेश विमुखाधम । श्रीमहारुद्रमाहात्म्यं किन्न जानासि पावनम्

अरे अरे दुराचारी हरी! महेशापासून विमुख अधमा! पावन करणारे श्रीमहारुद्राचे माहात्म्य तुला माहीत नाही काय?

Verse 56

तथापि त्वं महाबाहो योद्धुकामोग्रतः स्थितः । नेष्यामि पुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेस्त्वमात्मना

तरीही, हे महाबाहो! युद्धाची इच्छा धरून तू माझ्यासमोर उभा आहेस; तू स्वतःच्या निर्धाराने येथेच ठरलास तर मी तुला पुन्हा परत जाऊ देणार नाही।

Verse 57

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वीरभद्रस्य बुद्धिमान् । उवाच विहसन् प्रीत्या विष्णुस्त्र सुरेश्वरः

ब्रह्मा म्हणाले—वीरभद्राचे ते वचन ऐकून बुद्धिमान देवेश्वर भगवान विष्णू प्रेमाने हसत बोलले।

Verse 58

विष्णुरुवाच । शृणु त्वं वीरभद्राद्य प्रवक्ष्यामि त्वदग्रतः । न रुद्रविमुखं मां त्वं वद शंकरसेवकम्

विष्णू म्हणाले—हे वीरभद्र आदि! ऐका, मी तुमच्या समोर सांगतो. मला रुद्रविमुख म्हणू नका; मला शंकराचा सेवक जाणावे।

Verse 59

अनेन प्रार्थितः पूर्वं यज्ञार्थं च पुनः पुनः । दक्षेणाविदितार्थेन कर्मनिष्ठेन मौढ्यतः

पूर्वी दक्ष—खरा अर्थ न जाणणारा, कर्मकांडात कठोर निष्ठावान—मोहाने यज्ञासाठी वारंवार त्याच (शिव) याचना करीत असे।

Verse 60

अहं भक्तपराधीनस्तथा सोपि महेश्वरः । दक्षो भक्तो हि मे तात तस्मादत्रागतो मखे

मी भक्तांच्या अधीन आहे—तो महेश्वरही तसाच. तात, दक्ष माझा भक्त आहे; म्हणून मी या यज्ञात येथे आलो आहे.

Verse 61

शृणु प्रतिज्ञां मे वीर रुद्रकोपसमुद्भव । रुद्रतेजस्स्वरूपो हि सुप्रतापालयंप्रभो

हे वीर, रुद्रकोपातून उत्पन्न झालेल्या! माझी प्रतिज्ञा ऐक. तू रुद्रतेजाचाच स्वरूप आहेस, प्रभो—महाप्रतापाचे धाम.

Verse 62

अहं निवारयामि त्वां त्वं च मां विनिवारय । तद्भविष्यति यद्भावि करिष्येऽहं पराक्रमम्

“मी तुला आवरतो आणि तूही मला आवरतोस. जे होणार ते होईलच; तरीही मी माझा पराक्रम करीन.”

Verse 63

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तवति गोविन्दे प्रहस्य स महाभुजः । अवदत्सुप्रसन्नोस्मि त्वां ज्ञात्वास्मत्प्रभोः प्रियम्

ब्रह्मा म्हणाले—गोविंदाने असे बोलताच त्या महाबाहूने हसून उत्तर दिले—“मी अत्यंत प्रसन्न आहे; कारण तू आमच्या प्रभू शिवाचा प्रिय आहेस, हे मला कळले.”

Verse 64

ततो विहस्य सुप्रीतो वीरभद्रो गणाग्रणीः । प्रश्रयावनतोवादीद्विष्णुं देवं हि तत्त्वतः

त्यानंतर गणांचा अग्रणी वीरभद्र हसला; अत्यंत प्रसन्न होऊन, नम्रतेने वाकून, तत्त्वतः देव विष्णूंशी बोलू लागला.

Verse 65

वीरभद्र उवाच । तव भावपरीक्षार्थमित्युक्तं मे महाप्रभो । इदानीं तत्त्वतो वच्मि शृणु त्वं सावधानतः

वीरभद्र म्हणाला—“हे महाप्रभो, तुझ्या अंतःभावाची परीक्षा घ्यावी म्हणून मी तसे बोललो. आता मी तत्त्वतः सत्य सांगतो; तू सावधपणे ऐक.”

Verse 66

यथा शिवस्तथा त्वं हि यथा त्वं च तथा शिवः । इति वेदा वर्णयंति शिवशासनतो हरे

“जसा शिव तसाच तू; आणि जसा तू तसाच शिव.” हे हरे, शिवाच्या आज्ञेने वेद असेच वर्णन करतात.

Verse 67

शिवाज्ञया वयं सर्वे सेवकाः शंकरस्य वै । तथापि च रमानाथ प्रवादोचितमादरात्

शिवाज्ञेने आम्ही सर्वजण निश्चयच शंकराचे सेवक आहोत. तरीही, हे रमानाथ, लोकप्रवादात जे उचित ते आदराने आम्ही असे बोलतो.

Verse 68

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वीरभद्रस्य सोऽच्युतः । प्रहस्य चेदं प्रोवाच वीरभद्रमिदं वचः

ब्रह्मा म्हणाले—वीरभद्राचे वचन ऐकून अच्युत (विष्णू) हसला आणि मग वीरभद्राला हे वचन बोलला.

Verse 69

विष्णुरुवाच । युद्धं कुरु महावीर मया सार्द्धमशंकितः । तवास्त्रैः पूर्यमाणोहं गमिष्यामि स्वमाश्रमम्

विष्णू म्हणाले—हे महावीर, निःशंक होऊन माझ्याशी युद्ध कर. तुझ्या अस्त्रांनी दडपला गेलो तरी मी माझ्या आश्रमास परत जाईन.

Verse 70

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा हि विरम्यासौ सन्नद्धोभूद्रणाय च । स्वगणैर्वीरभद्रोपि सन्नद्धोथ महाबलः

ब्रह्मा म्हणाले—असे बोलून तो थांबला आणि रणासाठी सज्ज झाला. महाबली वीरभद्रही आपल्या गणांसह सन्नद्ध झाला.