व्योमवाणी-श्रवणं, गणानां शरणागमनं, सती-दाह-वृत्तान्तः — Hearing the Heavenly Voice; The Gaṇas Seek Refuge; Account of Satī’s Self-Immolation
अध्याय ३२ मध्ये दक्षयज्ञातील संघर्षानंतरचा वृत्तांत येतो. नारद ब्रह्मदेवांना ‘व्योमवाणी’चा परिणाम, दक्षादींनी काय केले आणि पराभूत शिवगण कुठे गेले—हे विचारतात. ब्रह्मा सांगतात की दिव्य घोषणेमुळे देव व सभासद स्तब्ध होऊन मौन पाळतात व संभ्रमित राहतात. भृगूच्या मंत्रबलामुळे मागे हटलेले शूर गण पुन्हा एकत्र येतात; उरलेले गण शरण म्हणून भगवान शिवांकडे जातात. ते नमस्कार करून सर्व घटना सांगतात—दक्षाचा दर्प, सतीचा अपमान, शिवाचा यज्ञभाग नाकारणे, कठोर वचने आणि देवतांनी केलेला अवमान। शिवाला यज्ञातून वंचित पाहून सतीचा क्रोध, पित्याची निंदा आणि स्वतःच्या देहाचा दाह—हा शक्तीचा निर्णायक प्रसंग म्हणून वर्णिला आहे, जो गर्विष्ठ कर्मकांडाची पोकळता उघड करतो. अध्याय शिवशरणागती, दैवी अपमानाचे गंभीर परिणाम आणि अधर्मयज्ञाचे कर्म-वैश्विक दुष्परिणाम अधोरेखित करतो.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं दक्षः किमकार्षीत्तदाऽबुधः । अन्ये च कृतवंतः किं ततश्च किमभूद्वद
नारद म्हणाले—आकाशवाणी ऐकून त्या वेळी अविवेकी दक्षाने काय केले? आणि इतरांनी काय केले? पुढे काय घडले तेही सांगा.
Verse 2
पराजिताः शिवगणा भृगुमंत्रबलेन वै । किमकार्षुः कुत्र गतास्तत्त्वं वद महामते
भृगूच्या मंत्रबळाने शिवगण खरोखर पराजित झाले. मग त्यांनी काय केले आणि कुठे गेले? हे महामते, खरा वृत्तांत सांगा.
Verse 3
ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं सर्वे विस्मिताश्च सुरादयः । नावोचत्किंचिदपि ते तिष्ठन्तस्तु विमोहिताः
ब्रह्मा म्हणाले: आकाशातून उठलेली वाणी ऐकून देवतादि सर्व विस्मित झाले. ते मोहग्रस्त होऊन तिथेच उभे राहिले; काहीही बोलू शकले नाहीत.
Verse 4
पलायमाना ये वीरा भृगुमंत्रबलेन ते । अवशिष्टा श्शिवगणाश्शिवं शरणमाययुः
भृगूच्या मंत्रबळाने दबलेले जे वीर पळाले होते, ते उरलेले शिवगण शिवाच्या शरणास गेले.
Verse 5
सर्वं निवेदयामासू रुद्रायामिततेजसे । चरित्रं च तथाभूतं सुप्रणम्यादराच्च ते
त्यांनी आदराने प्रणाम करून अमिततेजस्वी रुद्राला सर्व काही निवेदन केले आणि जसे घडले तसेच संपूर्ण चरित्र सांगितले.
Verse 6
गणा ऊचुः । देवदेव महादेव पाहि नश्शरणागतान् । संशृण्वादरतो नाथ सती वार्तां च विस्तरात्
गण म्हणाले: हे देवाधिदेव महादेव, आम्हा शरणागतांचे रक्षण करा. हे नाथ, सतीची वार्ता विस्ताराने आणि आदराने ऐका.
Verse 7
गर्वितेन महेशानदक्षेन सुदुरात्मना । अवमानः कृतस्सत्याऽनादरो निर्जरैस्तथा
गर्विष्ठ आणि दुष्ट बुद्धीच्या दक्षाने महेशाचा द्वेष करून सतीचा अपमान केला; आणि तेथील देवांनीही तिचा अनादर केला.
Verse 8
तुभ्यं भागमदात्रो स देवेभ्यश्च प्रदत्तवान् । दुर्वचांस्यवदत्प्रोच्चैर्दुष्टो दक्षस्सुगर्वितः
त्या दुष्ट आणि अत्यंत गर्विष्ठ दक्षाने तुम्हाला यज्ञाचा भाग दिला नाही, पण इतर देवांना दिला. आणि त्याने मोठ्या आवाजात अत्यंत कठोर शब्द उच्चारले.
Verse 9
ततो दृष्ट्वा न ते भागं यज्ञेऽकुप्यत्सती प्रभो । विनिंद्य बहुशस्तातमधाक्षीत्स्वतनुं तदा
हे प्रभो, यज्ञात तुमचा भाग नसल्याचे पाहून सती अत्यंत क्रोधित झाली. आपल्या पित्याची वारंवार निंदा करून तिने तेव्हा आपला देह अग्नीला अर्पण केला.
Verse 10
गणास्त्वयुतसंख्याका मृतास्तत्र विलज्जया । स्वांगान्याछिद्य शस्त्रैश्च क्रुध्याम ह्यपरे वयम्
तेथे हजारो गण लाजेमुळे मृत्युमुखी पडले; आणि आमच्यापैकी काहींनी क्रोधाने शस्त्रांनी स्वतःचेच अवयव तोडून टाकले.
Verse 11
तद्यज्ञे ध्वंसितुं वेगात्सन्नद्धास्तु भयावहाः । तिरस्कृता हि भृगुणा स्वप्रभावाद्विरोधिना
तो यज्ञ ध्वंस करण्यासाठी ते अतिवेगाने धावले—पूर्ण सन्नद्ध आणि भयावह; कारण भृगूने स्वप्रभावाने विरोधी ठरून त्यांचा अपमान केला होता।
Verse 12
ते वयं शरणं प्राप्तास्तव विश्वंभर प्रभो । निर्भयान् कुरु नस्तस्माद्दयमानभवाद्भयात्
हे विश्वंभर प्रभो! आम्ही तुझ्या शरणास आलो आहोत; म्हणून दयाळूपणे आम्हांला निर्भय कर—त्या निर्दयापासून उत्पन्न भयापासून आमचे रक्षण कर।
Verse 13
अपमानं विशेषेण तस्मिन् यज्ञे महाप्रभो । दक्षाद्यास्तेऽखिला दुष्टा अकुर्वन् गर्विता अति
हे महाप्रभो! त्या यज्ञात त्यांनी मुद्दाम विशेष अपमान केला; दक्ष व इतर सर्व दुष्ट आणि अतिगर्विष्ठ होऊन ते कृत्य करीत होते।
Verse 14
इत्युक्तं निखिलं वृत्तं स्वेषां सत्याश्च नारद । तेषां च मूढबुद्धीनां यथेच्छसि तथा कुरु
अशा रीतीने, हे नारद! सत्याने आपल्या लोकांबद्दल व स्वतःबद्दलचा सर्व वृत्तांत तुला सांगितला; आता त्या मूढबुद्धी लोकांबाबत तुला जसे योग्य वाटेल तसे कर।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्तस्य स्वगणानां वचः प्रभुः । सस्मार नारदं सर्वं ज्ञातुं तच्चरितं लघु
ब्रह्मा म्हणाले—त्याचे वचन व आपल्या गणांचे बोलणे ऐकून प्रभु ब्रह्म्याने सर्व चरित्र लवकर जाणण्यासाठी नारदांना स्मरून बोलाविले।
Verse 16
आगतस्त्वं द्रुतं तत्र देवर्षे दिव्यदर्शन । प्रणम्य शंकरं भक्त्या सांजलिस्तत्र तस्थिवान्
हे दिव्यदर्शी देवर्षे! तू त्वरेने तेथे आलास; आणि भक्तिभावाने शंकराला नमस्कार करून, हात जोडून तेथेच उभा राहिलास।
Verse 17
त्वां प्रशस्याथ स स्वामी सत्या वार्त्तां च पृष्टवान् । दक्षयज्ञगताया वै परं च चरितं तथा
मग स्वामीने तुझी प्रशंसा करून सतीचा समाचार विचारला; आणि विशेषतः ती दक्षयज्ञाला गेल्यावर जे परम चरित्र घडले, तेही विचारले।
Verse 18
पृष्टेन शंभुना तात त्वयाश्वेव शिवात्मना । तत्सर्वं कथितं वृतं जातं दक्षाध्वरे हि यत्
हे तात! शंभूने विचारताच तू—शिवस्वरूपच—त्वरित दक्षाच्या यज्ञात जे घडले ते सर्व वृत्तांत सांगितलास।
Verse 19
तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं मुने तत्त्वन्मुखोदितम् । चुकोपातिद्रुतं रुद्रो महारौद्रपराक्रमः
हे मुने! तुझ्या मुखातून निघालेले ते वचन ऐकताच ईश्वर तत्क्षणी क्रुद्ध झाले; महा-रौद्र पराक्रमवान रुद्र त्वरेने प्रचंड रोषाने पेटले।
Verse 20
उत्पाट्यैकां जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फालयामास रुषा पर्वतस्य तदोपरि
लोकसंहार करणारा रुद्र क्रोधाने आपल्या जटांपैकी एक जटा उपटून त्या पर्वतावरच जोराने आपटून टाकली।
Verse 21
तोदनाच्च द्विधा भूता सा जटा च मुने प्रभोः । संबभूव महारावो महाप्रलयभीषणः
हे मुने, आघात होताच प्रभूची ती जटा दोन भागांत विभागली; आणि महाप्रलयासारखा भीषण असा महान गर्जना-नाद उठला।
Verse 22
तज्जटायास्समुद्भूतो वीरभद्रो महाबलः । पूर्वभागेन देवर्षे महाभीमो गणाग्रणीः
हे देवर्षे, त्या जटेतूनच महाबली वीरभद्र प्रकट झाला—अतिभीषण रूपाचा, शिवगणांचा अग्रणी—पूर्वभागातून उद्भवलेला।
Verse 23
स भूमिं विश्वतो वृत्त्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम् । प्रलयानलसंकाशः प्रोन्नतो दोस्सहस्रवान्
तो सर्व बाजूंनी पृथ्वीला वेढून तिच्यापेक्षा दहा अंगुळे उंच उभा राहिला; प्रलयाग्नीसारखा तेजस्वी, उन्नत, आणि सहस्र भुजांचा—अदम्य पराक्रमी।
Verse 24
कोपनिश्वासतस्तत्र महारुद्रस्य चेशितुः । जातं ज्वराणां शतकं संनिपातास्त्रयोदश
तेथे परमेश्वर महारुद्राच्या क्रोधयुक्त श्वासातून ज्वरांचे शतक उत्पन्न झाले; तसेच त्रयोदश सन्निपात-ज्वरही प्रकट झाले।
Verse 25
महाकाली समुत्पन्ना तज्जटापरभा गतः । महाभयंकरा तात भूतकोटिभिरावृता
महेशाच्या जटांतून त्या जटांचीच प्रभा धारण करून महाकाली प्रकट झाली. हे प्रिय, ती अत्यंत भयंकर होती आणि शिवगण-भूतांच्या कोटीकोटी समूहांनी वेढलेली होती.
Verse 26
सर्वे मूर्त्तिधराः क्रूराः स्वर लोकभयंकराः । स्वतेजसा प्रज्वलंतो दहंत इव सर्वतः
ते सर्व मूर्तिधारी, क्रूर आणि स्वर्लोकालाही भयावह होते. आपल्या तेजाने प्रज्वलित होऊन ते जणू सर्वत्र सर्व काही जाळीत आहेत असे भासत होते.
Verse 27
अथ वीरो वीरभद्रः प्रणम्य परमेश्वरम् । कृतांजलिपुटः प्राह वाक्यं वाक्यविशारदः
मग वीर वीरभद्राने परमेश्वर (शिव) यांना प्रणाम केला आणि हात जोडून, वाणीमध्ये निपुण होऊन, हे वचन सांगितले.
Verse 28
वीरभद्र उवाच । महारुद्र महारौद्र सोमसूर्याग्निलोचन । किं कर्तव्यं मया कार्यं शीघ्रमाज्ञापय प्रभो
वीरभद्र म्हणाला—हे महारुद्र, हे महारौद्र! ज्यांचे नेत्र चंद्र, सूर्य आणि अग्नी आहेत—मी काय करावे? कोणते कार्य करावे? हे प्रभो, शीघ्र आज्ञा द्या.
Verse 29
शोषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव सिंधवः । पेषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव पर्वताः
हे ईशान! असे काय आहे जे होऊ शकत नाही? क्षणार्धात समुद्रही आटवता येतील; क्षणार्धात पर्वतही दळून चूर्ण करता येतील.
Verse 30
क्षणेन भस्मसात्कुर्यां ब्रह्मांडमुत किं हर । क्षणेन भस्मसात्कुर्याम्सुरान्वा किं मुनीश्वरान्
हे हर! मी एका क्षणात ब्रह्मांड भस्मसात करू शकतो—मग त्यात काय आश्चर्य? एका क्षणात देवांना किंवा मुनिश्रेष्ठांनाही भस्मसात करण्यास मी समर्थ आहे।
Verse 31
व्याश्वासः सर्वलोकानां किमु चार्यो हि शंकर । कर्तव्य किमुतेशान सर्वप्राणिविहिंसनम्
सर्व प्राण्यांबद्दल किंचितही अविश्वास अयोग्य असेल, तर हे शंकराचार्य, तुमच्याबद्दल तो किती अधिक अयोग्य! हे ईशाना, कोणत्याही जीवाला हिंसा करणे कसे कर्तव्य ठरेल?
Verse 32
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे वीरभद्रोत्पत्तिशिवोपदेशवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय रुद्रसंहितेच्या द्वितीय सतीखंडात ‘वीरभद्र उत्पत्ती व शिवोपदेश वर्णन’ नामक बत्तीसावा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 33
यत्र यत्कार्यमुद्दिश्य प्रेषयिष्यसि मां प्रभो । तत्कार्यं साधयाम्येव सत्वरं त्वत्प्रसादतः
हे प्रभो, ज्या ज्या कार्यासाठी तुम्ही मला पाठवाल, त्या उद्देशानेच, तुमच्या कृपाबलाने, ते कार्य मी निश्चयच त्वरित साध्य करीन।
Verse 34
क्षुद्रास्तरंति लोकाब्धिं शासनाच्छंकरस्य ते । हरातोहं न किं तर्तुं महापत्सागरं क्षमः
शंकराच्या आज्ञा व अनुग्रहाने क्षुद्र जनही संसार-सागर तरतात. मग हराने रक्षित मी या महाविपत्तीच्या विशाल सागरास का पार करू शकणार नाही?
Verse 35
त्वत्प्रेषिततृणेनापि महत्कार्यं मयत्नतः । क्षणेन शक्यते कर्तुं शंकरात्र न संशयः
हे शंकर! तुझ्या पाठवलेल्या एका तृणानेसुद्धा अयत्नतः क्षणात महान कार्य सिद्ध होऊ शकते—यात संशय नाही।
Verse 36
लीलामात्रेण ते शंभो कार्यं यद्यपि सिद्ध्यति । तथाप्यहं प्रेषणीयो तवैवानुग्रहो ह्ययम्
हे शंभो! तुझ्या लीलामात्राने जरी कार्य सिद्ध होत असले, तरीही मला तुझा दूत म्हणून पाठविले जाते—हाच माझ्यावर तुझा अनुग्रह आहे।
Verse 37
शक्तिरेतादृशी शंभो ममापि त्वदनुग्रहात् । विना शक्तिर्न कस्यापि शंकर त्वदनुग्रहात्
हे शंभो! अशी शक्ती मलाही केवळ तुझ्या अनुग्रहानेच मिळाली आहे। हे शंकर! शक्तीविना कोणाचाही सामर्थ्य नाही; सर्व काही तुझ्या कृपेनेच चालते।
Verse 38
त्वदाज्ञया विना कोपि तृणादीनपि वस्तुतः । नैव चालयितुं शक्तस्सत्यमेतन्न संशयः
तुझ्या आज्ञेविना कोणीही खरेतर तृणादिक वस्तूही हलवू शकत नाही। हे सत्य आहे—यात संशय नाही।
Verse 39
शंभो नियम्यास्सर्वेपि देवाद्यास्ते महेश्वर । तथैवाहं नियम्यस्ते नियंतुस्सर्वदेहिनाम्
हे शंभो, हे महेश्वर! देवतादि सर्वजण तुझ्या नियम व शासनाखाली आहेत. तसेच मीही तुझ्याच अधीन आहे, कारण तू सर्व देहधाऱ्यांचा परम नियंता आहेस.
Verse 40
प्रणतोस्मि महादेव भूयोपि प्रणतोस्म्यहम् । प्रेषय स्वेष्ट सिद्ध्यर्थं मामद्य हर सत्वरम्
हे महादेव, मी तुला प्रणाम करतो; पुन्हा पुन्हा प्रणाम करतो. हे हर, माझ्या परम अभिष्टाच्या सिद्धीसाठी आज मला शीघ्र माझ्या नियत अंताकडे पाठव.
Verse 41
स्पंदोपि जायते शंभो सख्यांगानां मुहुर्मुहुः । भविष्यत्यद्य विजयो मामतः प्रेषय प्रभो
हे शंभो, माझ्या साथीदारांच्या अंगांत वारंवार कंप निर्माण होतो. आज नक्कीच विजय होईल; म्हणून हे प्रभो, मला येथून पुढे पाठवा.
Verse 42
हर्षोत्साहविशेषोपि जायते मम कश्चन । शंभो त्वत्पादकमले संसक्तश्च मनो मम
हे शंभो, माझ्या अंतःकरणात हर्ष व उत्साहाचा एक विशेष भाव उत्पन्न झाला आहे, आणि माझे मन तुझ्या चरणकमलांशी पूर्णतः आसक्त झाले आहे.
Verse 43
भविष्यति प्रतिपदं शुभसंतानसंततिः
प्रत्येक दिवशी शुभ संततीची अखंड परंपरा उत्पन्न होईल.
Verse 44
तस्यैव विजयो नित्यं तस्यैव शुभमन्वहम् । यस्य शंभौ दृढा भक्तिस्त्वयि शोभनसंश्रये
ज्याची शंभूमध्ये दृढ भक्ती आहे, हे शोभन आश्रय! त्याच्यासाठीच नित्य विजय, त्याच्यासाठीच दररोज शुभता आहे.
Verse 45
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं तद्वचः श्रुत्वा संतुष्टो मंगलापतिः । वीरभद्र जयेति त्वं प्रोक्ताशीः प्राह तं पुनः
ब्रह्मा म्हणाले: असे बोललेले वचन ऐकून मंगलापती (शिव) संतुष्ट झाले आणि पुन्हा त्याला आशीर्वाद देत म्हणाले—“हे वीरभद्र, जय हो!”
Verse 46
महेश्वर उवाच । शृणु मद्वचनं तात वीरभद्र सुचेतसा । करणीयं प्रयत्नेन तद्द्रुतं मे प्रतोषकम्
महेश्वर म्हणाले: हे तात वीरभद्र, स्वच्छ चित्ताने माझे वचन ऐक. जे करणे आवश्यक आहे ते प्रयत्नाने कर; ते लवकर कर—तेच मला संतोष देईल.
Verse 47
यागं कर्तुं समुद्युक्तो दक्षो विधिसुतः खलः । मद्विरोधी विशेषेण महागर्वोऽबुधोऽधुना
ब्रह्माचा पुत्र तो दुष्ट दक्ष यज्ञ करण्यास उद्युक्त झाला आहे. तो विशेषतः माझा विरोधक आहे; सध्या तो महागर्वाने फुगला असून अज्ञानाने आंधळा झाला आहे.
Verse 48
तन्मखं भस्मसात्कृत्वा सयागपरिवारकम् । पुनरायाहि मत्स्थानं सत्वरं गणसत्तम
तो यज्ञ त्याच्या सर्व याग-परिवारासह भस्मसात करून, हे गणश्रेष्ठा, त्वरित पुन्हा माझ्या धामास ये।
Verse 49
सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
देव असोत, गंधर्व असोत, यक्ष असोत वा इतर कोणीही—त्यांनाही आजच, सहसा व विलंब न करता, भस्मसात कर।
Verse 50
तत्रास्तु विष्णुर्ब्रह्मा वा शचीशो वा यमोपि वा । अपि चाद्यैव तान्सर्वान्पातयस्व प्रयत्नतः
तेथे विष्णु असो, ब्रह्मा असो, शचीपति इंद्र असो किंवा यमही असो—आजच, पूर्ण प्रयत्नाने, त्या सर्वांना पाडून टाक।
Verse 51
सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
ते देव असोत, गंधर्व असोत, यक्ष असोत किंवा अन्य कोणीही—त्यांनाही आजच, सहसा व विलंब न करता, तत्काळ भस्मसात कर।
Verse 52
दधीचिकृतमुल्लंघ्य शपथं मयि तत्र ये । तिष्ठंति ते प्रयत्नेन ज्वालनीयास्त्वया ध्रुवम्
जे तेथे दधीचिने केलेला व्रत-शपथ मोडून माझ्याशी वैर धरून ठाम उभे राहतात—त्यांना तू प्रयत्नपूर्वक निश्चयाने दग्ध (दंडित) कर।
Verse 53
प्रमथाश्चागमिष्यंति यदि विष्ण्वादयो भ्रमात् । नानाकर्षणमंत्रेण ज्वालयानीय सत्वरम्
प्रमथ येतील, किंवा भ्रमामुळे विष्णु आदि जरी जवळ आले—तरी विविध आकर्षण-मंत्रांनी त्वरित (रक्षण) अग्नी प्रज्वलित करावा।
Verse 54
ये तत्रोल्लंघ्य शपथं मदीयं गर्विताः स्थिताः । ते हि मद्द्रोहिणोऽतस्तान् ज्वालयानलमालया
जे तेथे माझा शपथ-व्रत मोडून गर्वाने उभे आहेत—ते माझे द्रोही आहेत; म्हणून त्यांना अग्निमाळेने जाळ।
Verse 55
सपत्नीकान्ससारांश्च दक्षयागस्थलस्थितान् । प्रज्वाल्य भस्मसात्कृत्वा पुनरायाहि सत्वरम्
दक्षाच्या यज्ञस्थळी उपस्थित सर्वांना—पत्नींसह व सर्व परिकरांसह—जाळून भस्मसात कर, आणि मग त्वरित इथे परत ये.
Verse 56
तत्र त्वयि गते देवा विश्वाद्य अपि सादरम् । स्तोष्यंति त्वां तदाप्याशु ज्वालया ज्वालयैव तान्
तेथे तू गेल्यावर विश्वदेव आदी देव आदराने तुझी स्तुती करतील. तरीही तू आपल्या ज्वाळेने त्यांना त्वरेने जाळ—होय, ताबडतोब जाळ.
Verse 57
देवानपि कृतद्रोहान् ज्वालामालासमाकुलः । ज्वालय ज्वलनैश्शीघ्रं माध्यायाध्यायपालकम्
द्रोह करणाऱ्या देवांनाही—ज्वाळांच्या माळांनी वेढलेल्यांना—प्रखर अग्नीने शीघ्र जाळ, हे वेदपाठ व त्याच्या क्रमाचे रक्षक।
Verse 58
दक्षादीन्सकलांस्तत्र सपत्नीकान्सबांधवान् । प्रज्वाल्य वीर दक्षं नु सलीलं सलिलं पिब
हे वीर, तेथे संहाराग्नी प्रज्वलित करून दक्ष आदी सर्वांना—पत्नी व बांधवांसह—जाळ; मग क्रीडापूर्वक पाणी पिऊन टाक.
Verse 59
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तो रोषताम्राक्षो वेदमर्यादपालकः । विरराम महावीरं कालारिस्सकलेश्वरः
ब्रह्मा म्हणाले—असे सांगितल्यावर क्रोधाने लाल डोळ्यांचा तो महावीर, वेदमर्यादेचा रक्षक, सर्वांचा ईश्वर व काळाचा वैरी, विरत होऊन थांबला.
Frequently Asked Questions
The immediate aftermath of Dakṣa’s sacrifice: the devas’ bewilderment after a heavenly proclamation, the defeated gaṇas retreating and taking refuge in Śiva, and the gaṇas recounting Satī’s self-immolation due to Dakṣa’s insult and Śiva’s denied share.
It frames the Dakṣa-yajña not merely as a quarrel but as a doctrinal demonstration that sacrifice without reverence to Rudra is spiritually defective; Satī’s act functions as a śakti-driven correction of cosmic order and a condemnation of ego-based ritualism.
Bhṛgu’s mantra-bala (ritual/mantric power) is contrasted with Śiva’s role as ultimate refuge; the ‘vyoma-vāṇī’ underscores supra-human divine governance, while Satī’s śakti is shown as transformative power capable of overturning sacrificial authority.