दक्षयज्ञे सत्या अपमानबोधः — Satī Encounters Disrespect at Dakṣa’s Sacrifice

Verse 1

ब्रह्मोवाच । दाक्षायणी गता तत्र तत्र यज्ञो महाप्रभः । सुरासुरमुनीन्द्रादिकुतूहलसमन्वितः

ब्रह्मा म्हणाला: दाक्षायणी (सती) तिथे गेली; आणि तिथे तो महान आणि भव्य यज्ञ सुरू होता, ज्यामध्ये देव, असुर आणि श्रेष्ठ ऋषींची उत्सुकता होती.

Verse 2

स्वपितुर्भवनं तत्र नानाश्चर्यसमन्वितम् । ददर्श सुप्रभं चारु सुरर्षिगण संयुतम्

तिथे तिने आपल्या पित्याचे भवन पाहिले—जे अनेक आश्चर्यांनी भरलेले होते—वैभव आणि सौंदर्याने चमकणारे आणि देवर्षींच्या समूहांनी युक्त होते.

Verse 3

द्वारि स्थिता तदा देवी ह्यवरुह्य निजासनात् । नन्दिनोऽभ्यंतरं शीघ्रमेकैवागच्छदध्वरम्

तेव्हा द्वारी उभी असलेली देवी निजासनावरून उतरून, एकटीच शीघ्र नंदीच्या अंतःप्रांगणात—यज्ञाच्या पवित्र परिसरात—प्रवेशली।

Verse 4

आगतां च सतीं दृष्ट्वाऽसिक्नी माता यशस्विनी । अकरोदादरं तस्या भगिन्यश्च यथोचितम्

सती आलेली पाहून यशस्विनी माता असिक्नीने तिचा यथोचित आदर-सत्कार व स्नेह केला; आणि भगिनींनीही योग्य रीतीने तिचे स्वागत केले।

Verse 5

नाकरोदादरं दक्षो दृष्ट्वा तामपि किंचन । नान्योपि तद्भयात्तत्र शिवमायाविमोहितः

दक्षाने तिला पाहूनही किंचितही आदर केला नाही. त्याच्या भयामुळे तिथे इतर कोणीही तिचा सन्मान करू शकले नाहीत, कारण त्या वेळी ते शिवमायेने मोहित झाले होते।

Verse 6

अथ सा मातरं देवी पितरं च सती मुने । अनमद्विस्मितात्यंतं सर्वलोक पराभवात्

मग, हे मुने, देवी सतीने आपल्या मातेला व पित्याला प्रणाम केला; परंतु सर्व लोकांचा अपमान झाल्यामुळे ती अत्यंत विस्मित राहिली आणि अंतःकरणी शांत झाली नाही।

Verse 7

भागानपश्यद्देवानां हर्यादीनां तदध्वरे । न शंभुभागमकरोत् क्रोधं दुर्विषहं सती

सतीने त्या यज्ञात हरि आदी देवांना त्यांचे भाग मिळताना पाहिले; पण शंभूचा भाग ठेवलेला नव्हता. हा अपमान पाहून सतीला असह्य क्रोध आला।

Verse 8

सत्युवाच । तदा दक्षं दहन्तीव रुषा पूर्णा सती भृशम् । क्रूरदृष्ट्या विलोक्यैव सर्वानप्यपमानिता

सती म्हणाली—तेव्हा प्रचंड क्रोधाने भरलेली सतीने दक्षाकडे जणू जाळून टाकील अशा क्रूर दृष्टीने पाहिले; अपमानित होऊन तिने सर्वांकडेही तशीच तीक्ष्ण नजर टाकली।

Verse 9

सत्युवाच । अनाहूतस्त्वया कस्माच्छंभुः परमशोभनः । येन पूतमिदं विश्वं समग्रं सचराचरम्

सती म्हणाली—परम तेजस्वी शंभूला तू का निमंत्रित केले नाहीस? ज्यांच्या कृपेने हे संपूर्ण चराचरांसह विश्व पवित्र व शुद्ध होते।

Verse 10

यज्ञो यज्ञविदां श्रेष्ठो यज्ञांगो यज्ञदक्षिणः । यज्ञकर्ता च यश्शंभुस्तं विना च कथं मखः

शंभूच यज्ञ आहेत—यज्ञ जाणणाऱ्यांसाठी परम श्रेष्ठ। तेच यज्ञाचे अंग आहेत आणि तेच यज्ञदक्षिणा. तेच यज्ञकर्ता; त्यांच्या विना मख (यज्ञ) कसा होईल?

Verse 11

यस्य स्मरणमात्रेण सर्वं पूतं भवत्यहो । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति

अहो! ज्यांचे केवळ स्मरण केले असता सर्व काही पवित्र होते; परंतु त्यांच्याविना केलेले सर्व कर्म अपवित्रच ठरते।

Verse 12

द्रव्यमंत्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । शंभुना हि विना तेन कथं यज्ञः प्रवर्तितः

सर्व द्रव्य, मंत्रादि तसेच हव्य व कव्य—हे सर्व त्यानेच व्यापिलेले आहे; म्हणून शंभू (शिव) विना तो यज्ञ कसा प्रवर्तित व चालू राहील?

Verse 13

किं शिवं सुरसामान्यं मत्याकार्षीरनादरम् । भ्रष्टबुद्धिर्भवानद्य जातोसि जनकाधम

सामान्य देवांसारखा समजून, देवांपलीकडील शिवाचा तू अनादर का केलास? आज तुझी बुद्धी भ्रष्ट झाली; तू पित्यांमध्ये अधम, कलंक ठरलास।

Verse 14

विष्णुब्रह्मादयो देवा यं संसेव्य महेश्वरम् । प्राप्ताः स्वपदवीं सर्वे तं न जानासि रे हरम्

विष्णू, ब्रह्मा इत्यादी देवांनी त्या महेश्वराची भक्तीने सेवा करून आपापली श्रेष्ठ पदवी मिळवली; तरीही अरे, तू त्या हर—बंधनहर—ला ओळखत नाहीस।

Verse 15

एते कथं समायाता विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । तव यज्ञे विना शंभुं स्वप्रभुं मुनयस्तथा

विष्णू, ब्रह्मा इत्यादी देव तुझ्या यज्ञात कसे काय आले? आणि मुनिसुद्धा आपल्या स्वामी शंभूविना तुझ्या यज्ञात कसे आले?

Verse 16

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा परमेशानी विष्ण्वादीन्सकलान् प्रति । पृथक्पृथगवोचत्सा भर्त्सयंती भवात्मिका

ब्रह्मा म्हणाले: असे बोलून भवात्मिका परमेशानी सतीने विष्णू आदी सर्वांना एकेक करून धारेवर धरत संबोधिले।

Verse 17

सत्युवाच । हे विष्णो त्वं महादेवं किं न जानासि तत्त्वतः । सगुणं निर्गुणं चापि श्रुतयो यं वदंति ह

सती म्हणाली: हे विष्णो! तू महादेवाला तत्त्वतः का नाही जाणत? श्रुती त्यांना सगुण व निर्गुण—दोन्ही म्हणतात।

Verse 18

यद्यपि त्वां करं दत्त्वा बहुवारं महेश्वरः । अशिक्षयत्पुरा शाल्वप्रमुखाकृतिभिर्हरे

हे हरे! जरी महेश्वरांनी पूर्वी शाल्व आदी रूपे धारण करून तुझा हात धरून वारंवार तुला शिक्षण व प्रशिक्षण दिले होते।

Verse 19

तदपि ज्ञानमायातं न ते चेतसि दुर्मते । भागार्थी दक्षयज्ञेस्मिन् शिवं स्वस्वामिनं विना

हे दुर्मते! ते ज्ञानही तुझ्या चित्तात आलेले नाही. या दक्षयज्ञात तू आपल्या स्वस्वामी शिवांशिवाय वाटा मागतोस.

Verse 20

पुरा पंचमुखो भूत्वा गर्वितोऽसि सदाशिवम् । कृतश्चतुर्मुखस्तेन विस्मृतोसि तदद्भुतम्

पूर्वी तू पंचमुख होऊन सदाशिवासमोर गर्विष्ठ झालास. म्हणून त्यांनी तुला चतुर्मुख केले; तरीही ते अद्भुत कृत्य तू विसरलास.

Verse 21

इन्द्र त्वं किं न जानासि महादेवस्य विक्रमम् । भस्मी कृतः पविस्ते हि हरेण क्रूरकर्मणा

हे इंद्रा, तुला महादेवाचा पराक्रम माहीत नाही काय? क्रूर व अजेय कर्म करणाऱ्या हराने तुझा वज्र भस्म केला होता।

Verse 22

हे सुराः किन्न जानीथ महादेवस्य विक्रमम् । अत्रे वसिष्ठ मुनयो युष्माभिः किं कृतं त्विह

हे देवहो, तुम्हाला महादेवाचा पराक्रम माहीत नाही काय? हे अत्रि व वसिष्ठ मुनीहो, तुमच्याकडून येथे नेमके काय घडले आहे?

Verse 23

भिक्षाटनं च कृतवान् पुरा दारुवने विभुः । शप्तो यद्भिक्षुको रुद्रो भवद्भिर्मुनिभिस्तदा

पूर्वी दारुवनात सर्वव्यापी प्रभूंनी भिक्षाटनाची लीला केली; तेव्हा तुम्ही मुनींनी भिक्षुकवेषधारी रुद्राला शाप दिला होता।

Verse 24

शप्तेनापि च रुद्रेण यत्कृतं विस्मृतं कथम् । तल्लिंगेनाखिलं दग्धं भुवनं सचराचरम्

रुद्राच्या शापानेही जे घडले, ते कसे विसरता येईल? त्या लिंगानेच चराचरांसह अखिल भुवन पूर्णतः दग्ध झाले.

Verse 25

सर्वे मूढाश्च संजाता विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । मुनयोऽन्ये विना शंभुमागता यदिहाध्वरे

विष्णु, ब्रह्मा इत्यादी सर्व देव मूढ झाले. इतर मुनीही येथे या यज्ञास आले, पण शंभू (शिव) विना.

Verse 26

सर्वे वेदाश्च संभूताः सांगाश्शास्त्राणि वाग्यतः । योसौ वेदांतगश्शम्भुः कैश्चिज्ज्ञातुं न पार्यते

त्याच्यापासूनच सर्व वेद त्यांच्या अंगांसह उत्पन्न झाले आणि पवित्र वाणीजन्य शास्त्रेही. तरी वेदान्ताचा परम लक्ष्य असलेला तो शंभू काही मर्यादित ज्ञात्यांना पूर्णपणे कळत नाही.

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्यनेकविधा वाणीरगदज्जगदम्बिका । कोपान्विता सती तत्र हृदयेन विदूयता

ब्रह्मा म्हणाले—अशा रीतीने अनेक प्रकारची वाणी बोलून जगदंबिका सती क्रोधाने भरून तेथेच थांबल्या; अंतःकरणात हृदय जळून व्याकुळ झाले।

Verse 28

विष्ण्वादयोखिला देवा मुनयो ये च तद्वचः । मौनीभूतास्तदाकर्ण्य भयव्याकुलमानसाः

ते वचन ऐकून विष्णू आदी सर्व देव आणि मुनिगण भयाने व्याकुळ मन होऊन मौन झाले।

Verse 29

इतिश्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवाक्यवर्णनं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय ग्रंथ रुद्रसंहितेच्या द्वितीय सतीखंडात ‘सतीवाक्यवर्णन’ नामक एकोणतीसावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 30

दक्ष उवाच । तव किं बहुनोक्तेन कार्यं नास्तीह सांप्रतम् । गच्छ वा तिष्ठ वा भद्रे कस्मात्त्वं हि समागता

दक्ष म्हणाला—“फार बोलून काय उपयोग? सध्या येथे तुझे काही कार्य नाही. हे भद्रे, हवे तर जा किंवा थांब; तू इथे आलीसच कशासाठी?”

Verse 31

अमंगलस्तु ते भर्ता शिवोसौ गम्यते बुधैः । अकुलीको वेदबाह्यो भूतप्रेतपिशाचराट्

“तुझा पती हा शिव अमंगल मानला जातो—असे ज्ञानी म्हणतात. तो कुलरीतीच्या पलीकडे, वेदविधीच्या बाहेर, आणि भूत-प्रेत-पिशाचांचा अधिपती आहे.”

Verse 32

तस्मान्नाह्वारितो रुद्रो यज्ञार्थं सुकुवेषभृत् । देवर्षिसंसदि मया ज्ञात्वा पुत्रि विपश्चिता

म्हणून यज्ञासाठी शुभ व योग्य वेष धारण करूनही रुद्राला आमंत्रण दिले गेले नाही। हे बुद्धिमान कन्ये, देव-ऋषींच्या सभेत मी हे स्पष्ट जाणले।

Verse 33

विधिना प्रेरितेन त्वं दत्ता मंदेन पापिना । रुद्रायाविदितार्थाय चोद्धताय दुरात्मने

विधीच्या प्रेरणेने तू त्या मंदबुद्धी पाप्याने रुद्राला दिली गेलीस—ज्याला (लोकांनी) योग्य-अयोग्य न कळणारा, उद्धट व दुष्टहृदय मानले.

Verse 34

तस्मात्कोपं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते । यद्यागतासि यज्ञेस्मिन् दायं गृह्णीष्व चात्मना

म्हणून क्रोध सोडून शांत हो, हे पवित्र हास्यवदने। तू या यज्ञात आली आहेस, तर स्थिर मनाने आपला योग्य वाटा स्वतः घे.

Verse 35

ब्रह्मोवाच । दक्षेणोक्तेति सा पुत्री सती त्रैलोक्यपू जिता । निंदायुक्तं स्वपितरं दृष्ट्वासीद्रुषिता भृशम्

ब्रह्मा म्हणाले—दक्षाने असे बोलल्यावर, त्रैलोक्यात पूजिलेली त्याची कन्या सतीने आपल्या पित्याला निंदायुक्त पाहून अत्यंत रुष्ट झाली।

Verse 36

अर्चितयत्तदा सेति कथं यास्यामि शंकरम् । शंकरं द्रष्टुकामाहं पृष्टा वक्ष्ये किमुत्तरम्

“मग त्यांची पूजा करा,” ती म्हणते—पण मी शंकरांकडे कसा जाऊ? मला शंकरांचे दर्शन घ्यायचे आहे; मला विचारले तर मी काय उत्तर देऊ?

Verse 37

अथ प्रोवाच पितरं दक्षं तं दुष्टमानसम् । निश्श्वसंती रुषाविष्टा सा सती त्रिजगत्प्रसूः

तेव्हा त्रैलोक्याची माता सती, क्रोधाने भरलेली आणि दीर्घ सुस्कारे सोडत, आपल्या दुष्ट बुद्धीच्या पिता दक्षाला म्हणाली।

Verse 38

सत्युवाच । यो निंदति महादेवं निंद्यमानं शृणोति वा । तावुभौ नरकं यातौ यावच्चन्द्रदिवाकरौ

सती म्हणाली: जो महादेवाची निंदा करतो किंवा निंदा ऐकतो, ते दोघेही जोपर्यंत सूर्य आणि चंद्र आहेत तोपर्यंत नरकात जातात.

Verse 39

तस्मात्त्यक्ष्याम्यहं देवं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । किं जीवितेन मे तात शृण्वंत्यानादरं प्रभोः

म्हणून मी या देहाचा त्याग करीन आणि अग्नीत प्रवेश करीन. हे पिता, माझ्या प्रभूचा अनादर ऐकत जगण्यात माझा काय फायदा?

Verse 40

यदि शक्तस्स्वयं शंभोर्निंदकस्य विशेषतः । छिंद्यात् प्रसह्य रसनां तदा शुद्ध्येन्न संशयः

जर कोणी समर्थ असेल, तर विशेषतः शंभूची निंदा करणाऱ्याची जीभ बळजबरीने कापून टाकावी; तेव्हा तो शुद्ध होतो, यात शंका नाही.

Verse 41

यद्यशक्तो जनस्तत्र निरयात्सुपिधाय वै । कर्णौ धीमान् ततश्शुद्ध्येद्वदंतीदं बुधान्वरान्

जर एखादी व्यक्ती तिथे असमर्थ असेल, तर बुद्धिमानाने आपले कान बंद करून तिथून निघून जावे. तेव्हा तो शुद्ध होतो—असे श्रेष्ठ विद्वान मुनी सांगतात.

Verse 42

ब्रह्मोवाच । इत्थमुक्त्वा धर्मनीतिं पश्चात्तापमवाप सा । अस्मरच्छांकरं वाक्यं दूयमानेन चेतसा

ब्रह्मा म्हणाले: अशा प्रकारे धर्मनीती सांगून ती पश्चात्तापाने व्याकुळ झाली. दुःखी अंतःकरणाने तिने शंकराच्या (भगवान शिव) शब्दांचे स्मरण केले.

Verse 43

ततस्संकुद्ध्य सा दक्षं निश्शंकं प्राह तानपि । सर्वान्विष्ण्वादिकान्देवान्मुनीनपि सती ध्रुवम्

मग सतीने क्रोधित होऊन निडरपणे दक्षाला आणि तिथे उपस्थित विष्णू आदि सर्व देवांना आणि मुनींनाही संबोधित केले.

Verse 44

सत्युवाच । तात त्वं निंदकश्शंभोः पश्चात्तापं गमिष्यसि । इह भुक्त्वा महादुःखमंते यास्यसि यातनाम्

सती म्हणाली: "हे तात, कारण तुम्ही शंभूचे निंदक आहात, तुम्ही नक्कीच पश्चात्ताप कराल. या लोकात मोठे दुःख भोगून शेवटी तुम्ही यातना प्राप्त कराल."

Verse 45

यस्य लोकेऽप्रियो नास्ति प्रियश्चैव परात्मनः । तस्मिन्नवैरे शर्वेस्मिन् त्वां विना कः प्रतीपकः

ज्याच्या दृष्टीने या लोकी कोणी अप्रिय नाही, आणि जो परात्म्यालाही प्रिय आहे—अशा सर्वांशी अवैर असलेल्या शर्वाच्या विरोधात, तुझ्यावाचून कोण उभा राहील?

Verse 46

महद्विनिंदा नाश्चर्यं सर्वदाऽसत्सु सेर्ष्यकम् । महदंघ्रिरजो ध्वस्ततमस्सु सैव शोभना

महानांची निंदा होणे यात आश्चर्य नाही; असत्य व अपवित्र लोकांत ती नेहमीच मत्सरासह असते. पण ज्यांचा अंधकार महेश्वराच्या चरणरजाने नष्ट झाला आहे, त्यांच्यासाठी तीच गोष्ट भूषण ठरते.

Verse 47

शिवेति द्व्यक्षरं यस्य नृणां नाम गिरेरितम् । सकृत्प्रसंगात्सकलमघमाशु विहंति तत्

ज्यांच्या मुखातून ‘शि-व’ हे द्व्यक्षरी नाम उच्चारले जाते—फक्त एकदाच, प्रसंगवशही—तो उच्चार तत्क्षणी सर्व पापांचा नाश करतो.

Verse 48

पवित्रकीर्तितमलं भवान् द्वेष्टि शिवेतरः । अलंघ्यशासनं शंभुमहो सर्वेश्वरं खलः

हे शिवद्वेष्टा! ज्यांची कीर्ती पवित्र व निर्मळ आहे, त्या शंभूचा तू द्वेष करतोस; ज्यांचे शासन अतिक्रम्य नाही. अहो, सर्वेश्वर महेश्वराविषयी वैर धरणारा तू किती दुष्ट आहेस!

Verse 49

यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिसुनिषेवितम् । सर्वार्थदं ब्रह्मरसैः सर्वार्थिभिरथादरात्

त्यांचे चरणकमळ महात्म्यांच्या भ्रमरासारख्या मनांनी निष्ठेने सेविले जाते. ते सर्व पुरुषार्थ देणारे आहे; म्हणून ब्रह्मरसाचा आस्वाद घेणारे सर्व साधक त्यास भक्तीने आदर करतात.

Verse 50

यद्वर्षत्यर्थिनश्शीघ्रं लोकस्य शिवआदरात् । भवान् द्रुह्यति मूर्खत्वात्तस्मै चाशेषबंधवे

कारण ते शिवाप्रती असलेल्या आदरामुळे जगातील याचकांवर त्वरित वरदानांचा वर्षाव करतात, म्हणून तुम्ही—मूर्खपणामुळे—त्यांच्याशी शत्रुत्वाने वागत आहात, जरी ते सर्वांचे वैश्विक बंधू आणि हितकर्ते आहेत।

Verse 51

किंवा शिवाख्यमशिवं त्वदन्ये न विदुर्बुधाः । ब्रह्मादयस्तं मुनयस्सनकाद्यास्तथापरे

किंवा, तुमच्याशिवाय इतर विद्वानही त्या शिव नावाच्या परमात्म्याला खरोखर जाणत नाहीत—जे सर्व अमंगलाच्या पलीकडे आहेत। ब्रह्मादी देव, मुनी आणि सनकादी सुद्धा त्यांना पूर्णपणे जाणत नाहीत।

Verse 52

अवकीर्य जटाभूतैश्श्मशाने स कपालधृक् । तन्माल्यभस्म वा ज्ञात्वा प्रीत्यावसदुदारधीः

स्मशानात आपल्या जटाधारी भूतांमध्ये त्या भेटी विखरून, कपाल धारण करणाऱ्या त्या उदारबुद्धी भगवंताने त्यांना आपली माळ आणि पवित्र भस्म मानून आनंदाने तेथे निवास केला।

Verse 53

ये मूर्द्धभिर्दधति तच्चरणोत्सृष्टमाराद् । निर्माल्यं मुनयो देवास्स शिवः परमेश्वरः

त्यांच्या चरणांपासून विसर्जित झालेला तो पवित्र अवशेष—त्यांचे निर्माल्य—जे मुनी आणि देव श्रद्धेने आपल्या मस्तकावर धारण करतात: तेच एकमेव शिव, परमेश्वर आहेत।

Verse 54

प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्मचोदि तम् । वेदे विविच्य वृत्तं च तद्विचार्यं मनीषिभिः

वेदविहित कर्म दोन प्रकारचे—प्रवृत्ती आणि निवृत्ती। वेदात सांगितलेल्या त्यांच्या योग्य मर्यादा ओळखून मनीषींनी त्यावर विचार करून योग्य मार्ग निवडावा, जेणेकरून कर्म शुद्धीचे साधन होऊन पशुपती श्रीशिवाच्या कृपेने अखेरीस मोक्ष प्राप्त होईल।

Verse 55

विरोधियौगपद्यैककर्तृके च तथा द्वयम् । परब्रह्मणि शंभो तु कर्मर्च्छंति न किंचन

परब्रह्म शंभूमध्ये कर्माला चिकटण्यास कसलाही अवकाश नाही—विरोधी गुणधर्मांची चर्चा असो, एकाच वेळी क्रिया असो, एक कर्ता मानला जावो किंवा द्वैताची कल्पना असो; यांपैकी काहीही त्यांना लागू पडत नाही।

Verse 56

मा वः पदव्यस्स्म पितर्या अस्मदास्थितास्सदा । यज्ञशालासु वो धूम्रवर्त्मभुक्तोज्झिताः परम्

माझ्या पित्याच्या आश्रयाची ती वाट धरून तुम्ही राहू नका। यज्ञशाळांत तुम्ही धूम्रमार्गाचे भोगी—केवळ बाह्य कर्मकांडास चिकटलेले—होऊन परम शिवापासून सर्वथा दूर फेकले गेले आहात।

Verse 57

नोऽव्यक्तलिंगस्सततमवधूतसुसेवितः । अभिमानमतो न त्वं कुरु तात कुबुद्धिधृक्

तो केवळ अव्यक्त लिंगचिन्हधारी नाही; तो सदैव अवधूतांनी उत्तम रीतीने सेविला जातो। म्हणून, ताता, अभिमान करू नकोस; तो कुबुद्धीचा मार्ग आहे।

Verse 58

किंबहूक्तेन वचसा दुष्टस्त्वं सर्वथा कुधीः । त्वदुद्भवेन देहेन न मे किंचित्प्रयोजनम्

अधिक बोलून काय उपयोग? तू सर्वथा दुष्ट आणि कुबुद्धी आहेस। तुझ्यापासून उत्पन्न झालेल्या या देहाचा मला किंचितही उपयोग नाही।

Verse 59

तज्जन्म धिग्यो महतां सर्वथावद्यकृत्खलः । परित्याज्यो विशेषेण तत्संबंधो विपश्चिता

धिक्कार असो असे जन्म; जो खल सर्वथा निंद्य कर्म करीत राहतो, तो महतांनाही लज्जित करतो। म्हणून, विवेकी जनांनी विशेषतः त्याच्याशी असलेला सर्व संबंध त्यागावा।

Verse 60

गोत्रं त्वदीयं भगवान् यदाह वृषभध्वजः । दाक्षायणीति सहसाहं भवामि सुदुर्मनाः

वृषभध्वज भगवान् शिव तुमच्या गोत्राचा उल्लेख करताना सहसा मला “दाक्षायणी” असे म्हणतात, तेव्हा माझे मन तत्क्षणी अतिशय खिन्न होते.

Verse 61

तस्मात्त्वदंगजं देहं कुणपं गर्हितं सदा । व्युत्सृज्य नूनमधुना भविष्यामि सुखावहा

म्हणून तुझ्या अंगांपासून उत्पन्न झालेला हा देह सदैव कुणपासारखा निंद्य आहे. आज मी तो निश्चयाने टाकून देईन; त्याचा त्याग करून मी शांती व कल्याण देणारी होईन.

Verse 62

हे सुरा मुनयस्सर्वे यूयं शृणुत मद्वचः । सर्वथानुचितं कर्म युष्माकं दुष्टचेतसाम्

हे देवांनो आणि सर्व मुनिंनो, माझे वचन ऐका. दुष्टचित्त असलेल्या तुमचे हे कृत्य सर्वथा अनुचित आहे.

Verse 63

सर्वे यूयं विमूढा हि शिवनिंदाः कलिप्रियाः । प्राप्स्यंति दण्डं नियतमखिलं च हराद्ध्रुवम्

तुम्ही सर्व खरोखरच विमूढ आहात—शिवनिंदक आणि कलिमार्गप्रिय. हर (भगवान शिव) कडून तुम्हाला निश्चितच ठरलेला संपूर्ण दंड मिळेल.

Verse 64

ब्रह्मोवाच । दक्षमुक्त्वाध्वरे तांश्च व्यरमत्सा सती तदा । अनूद्य चेतसा शम्भुमस्मरत्प्राणवल्लभम्

ब्रह्मा म्हणाले: यज्ञात असलेल्या दक्षाला आणि त्या सर्वांना बोलून सती तेव्हा शांत झाली. अंतर्मुख होऊन तिने हृदयात प्राणप्रिय शंभू—भगवान शिव—यांचे स्मरण केले.