दिव्य-भवन-छत्र-निर्माणः तथा देवसमाह्वानम् (Divine Pavilion and Canopy; Summoning the Gods)

Verse 1

राम उवाच । एकदा हि पुरा देवि शंभुः परमसूतिकृत् । विश्वकर्माणमाहूय स्वलोके परतः परे

राम म्हणाले—हे देवी, पूर्वी एकदा परम-कारण शंभूने परात्पर अशा आपल्या स्वलोकी विश्वकर्म्याला बोलाविले.

Verse 2

स्वधेनुशालायां रम्यं कारयामास तेन च । भवनं विस्तृतं सम्यक् तत्र सिंहासनं वरम्

स्वतःच्या गोठ्यात तिने त्याच्याकडून रम्य, सुबक व विस्तीर्ण भवन नीट बांधून घेतले; आणि त्या प्रशस्त निवासात उत्तम सिंहासनही स्थापिले.

Verse 3

तत्रच्छत्रं महादिव्यं सर्वदाद्भुत मुत्तमम् । कारयामास विघ्नार्थं शंकरो विश्वकर्मणा

तेथे शंकरांनी विघ्ननिवारणासाठी विश्वकर्म्याकडून सदा अद्भुत, महादिव्य व सर्वोत्तम छत्र तयार करून घेतले.

Verse 4

शक्रादीनां जुहावाशु समस्तान्देवतागणान् । सिद्धगंधर्वनागानुपदे शांश्च कृत्स्नशः

त्यांनी शक्र (इंद्र) आदि सर्व देवगणांना त्वरेने बोलाविले; तसेच सिद्ध, गंधर्व व नाग यांनाही त्यांच्या-त्यांच्या परिवारासह पूर्णपणे आवाहन केले।

Verse 5

देवान् सर्वानागमांश्च विधिं पुत्रैर्मुनीनपि । देवीः सर्वा अप्सरोभिर्नानावस्तुसमन्विताः

सर्व देव, पवित्र आगम, विधाता ब्रह्मा पुत्रांसह, तसेच मुनीगण; आणि सर्व देव्या अप्सरांसह नाना प्रकारच्या अर्पण-वस्तू व मंगल द्रव्यांनी युक्त होऊन एकत्र जमल्या।

Verse 6

देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि । आनयन्मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश

देव, ऋषी, सिद्ध आणि नागाधिपती यांच्यातून मंगलकारिणी कन्या—सोळा आणि सोळा—विवाहविधीसाठी आणल्या गेल्या।

Verse 7

वीणामृदंगप्रमुखवाद्यान्नानाविधान्मुने । उत्सवं कारयामास वादयित्वा सुगायनैः

हे मुने, वीणा-मृदंग आदी नानाविध वाद्ये वाजवून, तसेच कुशल गायकांच्या मधुर गायनासह, तिने महान उत्सव करविला।

Verse 8

राजाभिषेकयोग्यानि द्रव्याणि सकलौषधैः । प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुभांश्च पूरितान्

त्याने राजाभिषेकास योग्य द्रव्ये सर्व औषधींसह सिद्ध केली, तसेच प्रत्यक्ष तीर्थांच्या जलाने भरलेले पाच कुंभही तयार केले—शुद्धी व मंगलासह शिवाच्या सगुण-सेवेत अर्पणासाठी।

Verse 9

तथान्यास्संविधा दिव्या आनयत्स्वगणैस्तदा । ब्रह्मघोषं महारावं कारयामास शंकरः

तेव्हा शंकराने आपल्या गणांकरवी इतर दिव्य व्यवस्था आणविल्या आणि ब्रह्मघोषाचा महागर्जना-नाद उठविला।

Verse 10

अथो हरिं समाहूय वैकुंठात्प्रीतमानसः । तद्भक्त्या पूर्णया देवि मोदतिस्म महेश्वरः

मग प्रसन्नचित्त महेश्वराने वैकुंठातून हरिला बोलाविले; हे देवि, त्या पूर्ण भक्तीने तृप्त होऊन तो अंतःकरणी आनंदित झाला।

Verse 11

सुमुहूर्ते महादेवस्तत्र सिंहासने वरे । उपवेश्य हरिं प्रीत्या भूषयामास सर्वशः

शुभ मुहूर्तावर महादेवांनी तेथे उत्तम सिंहासनावर प्रेमाने हरिला बसवून सर्व प्रकारे त्याचा अलंकार केला।

Verse 12

आबद्धरम्यमुकुटं कृतकौतुकमंगलम् । अभ्यषिंचन्महेशस्तु स्वयं ब्रह्मांडमंडपे

ब्रह्मांड-मंडपातील त्या मंगल सभेत, रम्य मुकुट बांधून व कृतकौतुक-मंगल विधी पूर्ण करून, स्वयं महेशांनी अभिषेक केला।

Verse 13

दत्तवान्निखिलैश्वर्यं यन्नैजं नान्यगामि यत् । ततस्तुष्टाव तं शंभुस्स्वतंत्रो भक्तवत्सलः

त्याने आपले संपूर्ण ऐश्वर्य—जे निजस्वरूप असून दुसऱ्याकडे जात नाही—अर्पण केले; म्हणून स्वतंत्र व भक्तवत्सल शंभू प्रसन्न होऊन त्याची स्तुती करू लागले।

Verse 14

ब्रह्माणं लोककर्तारमवोचद्वचनं त्विदम् । व्यापयन्स्वं वराधीनं स्वतंत्रं भक्तवत्सलः

मग त्यांनी लोककर्ता ब्रह्माला असे वचन सांगितले—“मी सर्वत्र व्यापलेलो आहे; तरी वरासाठी मी स्वतःला त्याच्या अटीखाली ठेवतो. सदैव स्वतंत्र असूनही मी भक्तांवर वात्सल्य करतो.”

Verse 15

महेश उवाच । अतः प्रभृति लोकेश मन्निदेशादयं हरिः । मम वंद्य स्वयं विष्णुर्जातस्सर्वश्शृणोति हि

महेश म्हणाले—“हे लोकेश! आजपासून हा हरि माझ्या आदेशानुसार वागेल; आणि स्वयं विष्णु माझ्यासाठी वंदनीय झाले आहेत, कारण तो सर्व काही ऐकतो.”

Verse 16

सर्वैर्देवादिभिस्तात प्रणमत्वममुं हरिम् । वर्णयंतु हरिं वेदा ममैते मामिवाज्ञया

हे तात, सर्व देवतांआदींसह तू त्या हरिला प्रणाम कर. वेदांनी हरिचेच वर्णन करावे—हे माझेच आहेत; माझ्या आज्ञेने ते असे वागोत, जणू मीच आज्ञा दिली आहे.

Verse 17

राम उवाच । इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रोऽनमद्वै गरुडध्वजम् । विष्णुभक्तिप्रसन्नात्मा वरदो भक्तवत्सलः

राम म्हणाला—असे बोलून स्वयं रुद्र गरुडध्वज (विष्णु) याला प्रणाम करू लागला. विष्णुभक्तीने अंतःकरण प्रसन्न झालेला, वरदाता व भक्तवत्सल प्रभू नम्र झाला.

Verse 18

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैः सर्वरूपसुरैस्तथा । मुनिसिद्धादिभिश्चैवं वंदितोभूद्धरिस्तदा

त्यानंतर ब्रह्मा आदी देवांनी, विविध रूपांच्या सुरसमूहांनी, तसेच मुनि‑सिद्ध आदींनीही त्या वेळी हरिचे विधिवत् वंदन केले.

Verse 19

ततो महेशो हरयेशंसद्दिविषदां तदा । महावरान् सुप्रसन्नो धृतवान्भक्तवत्सलः

तेव्हा भक्तवत्सल महेश हरि, ईश आणि एकत्र जमलेल्या देवगणांवर अत्यंत प्रसन्न झाले व त्यांनी त्यांना महान वरदानें दिलीं।

Verse 20

महेश उवाच । त्वं कर्ता सर्वलोकानां भर्ता हर्ता मदाज्ञया । दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम्

महेश म्हणाले—माझ्या आज्ञेने तू सर्व लोकांचा कर्ता, भर्ता व हर्ता आहेस। तू धर्म-अर्थ-कामांचा दाता आणि दुर्नय करणाऱ्यांचा शास्ता आहेस।

Verse 21

जगदीशो जगत्पूज्यो महाबलपराक्रमः । अजेयस्त्वं रणे क्वापि ममापि हि भविष्यसि

तू जगदीश आहेस, सर्व जगतांचा पूज्य, महाबल व पराक्रमाने युक्त। रणांगणात कुठेही तू अजेय राहशील; माझ्यासाठीही निश्चयच।

Verse 22

शक्तित्रयं गृहाण त्वमिच्छादि प्रापितं मया । नानालीलाप्रभावत्वं स्वतंत्रत्वं भवत्रये

इच्छा इत्यादी शक्तींचे हे त्रय, मी दिलेले, तू स्वीकार कर. त्रैलोक्यात तुला स्वातंत्र्ययुक्त सार्वभौम अधिपत्य आणि अनेक दिव्य लीलांचा प्रभाव प्रकट करण्याची सामर्थ्य लाभो।

Verse 23

त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्

हे हरि! जे तुझा द्वेष करतात त्यांना मी निश्चयाने सर्व प्रयत्नांनी दंड देईन. पण हे विष्णो! तुझ्या भक्तांना मी परम निर्वाण (मोक्ष) प्रदान करीन.

Verse 24

मायां चापि गृहाणेमां दुःप्रणोद्यां सुरादिभिः । यया संमोहितं विश्वमचिद्रूपं भविष्यति

ही मायाही स्वीकारा—जी देवतांनाही दूर करणे कठीण आहे. हिच्यामुळे मोहित झालेले हे सर्व विश्व अचेतन-रूप, जड-स्वरूप असे भासेल.

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे द्द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवियोगो नाम पंचविंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय रुद्रसंहितेच्या द्वितीय सतीखंडात ‘सतीवियोग’ नावाचा पंचविसावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 26

हृदयं मम यो रुद्रस्स एवाहं न संशयः । पूज्यस्तव सदा सोपि ब्रह्मादीनामपि ध्रुवम्

जो माझ्या हृदयात अंतःस्थित रुद्र आहे, तोच मी आहे—यात संशय नाही। तो सदैव तुझ्या पूजेयोग्य आहे, आणि ब्रह्मा आदी देवांसाठीही निश्चयाने पूजनीय आहे।

Verse 27

अत्र स्थित्वा जगत्सर्वं पालय त्वं विशेषतः । नानावतारभेदैश्च सदा नानोति कर्तृभिः

येथे स्थित राहून तू विशेषतः या सर्व जगताचे पालन-रक्षण कर. सदैव विविध अवतारभेदांनी आणि अनेक प्रकारच्या कर्त्यांद्वारे (तुझे कार्य) घडवून आण.

Verse 28

मम लोके तवेदं व स्थानं च परमर्द्धिमत् । गोलोक इति विख्यातं भविष्यति महोज्ज्वलम्

माझ्या लोकात हेच तुझे निवासस्थान होईल—परम समृद्धियुक्त व अत्यंत तेजस्वी। हे ‘गोलोक’ या नावाने विख्यात होईल, महाउज्ज्वल।

Verse 29

भविष्यंति हरे ये तेऽवतारा भुवि रक्षकाः । मद्भक्तास्तान् ध्रुवं द्रक्ष्ये प्रीतानथ निजाद्वरात

हे हरी, पृथ्वीवर रक्षक होणारे तुझे जे भावी अवतार असतील—ते जर माझे भक्त असतील, तर मी त्यांना निश्चयाने प्रीतिने पाहीन आणि माझ्या कृपेने त्यांना परम वर देईन।

Verse 30

राम उवाच । अखंडैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरस्स्वयम् । कैलासे स्वगणैस्तस्मिन् स्वैरं क्रीडत्युमापतिः

राम म्हणाला—हरिने दिलेले अखंड ऐश्वर्य प्राप्त करून स्वयं हर, उमापती, त्या कैलासावर आपल्या गणांसह स्वैर क्रीडा करीत असतो।

Verse 31

तदाप्रभृति लक्ष्मीशो गोपवेषोभवत्तथा । अयासीत्तत्र सुप्रीत्या गोपगोपोगवां पतिः

त्या वेळेपासून लक्ष्मीपतीने गोपवेष धारण केला; आणि अत्यंत प्रीतीने तेथे गेला—गोपांचा रक्षक व गोधनाचा स्वामी।

Verse 32

सोपि विष्णुः प्रसन्नात्मा जुगोप निखिलं जगत् । नानावतारस्संधर्ता वनकर्ता शिवाज्ञया

तोच विष्णु प्रसन्नचित्त होऊन अखिल जगताचे रक्षण करीत राहिला; अनेक अवतारांनी धारणकर्ता होऊन, शिवाज्ञेने आपले कार्य करीत राहिला।

Verse 33

इदानीं स चतुर्द्धात्रावातरच्छंकराज्ञया । रामोहं तत्र भरतो लक्ष्मणश्शत्रुहेति च

आता शंकराच्या आज्ञेने तो चतुर्धा अवतरला; तेथे मी राम झालो, आणि भरत, लक्ष्मण व शत्रुघ्न असे (इतर) झाले।

Verse 34

अथ पित्राज्ञया देवि ससीतालक्ष्मणस्सति । आगतोहं वने चाद्य दुःखितौ दैवतो ऽभवम्

मग, हे देवी—हे सती—पित्याच्या आज्ञेने मी सीता व लक्ष्मणासह वनात आलो; आणि आजही दुःखी आहे, जणू दैवच प्रतिकूल झाले आहे।

Verse 35

निशाचरेण मे जाया हृता सीतेति केनचित् । अन्वेष्यामि प्रियां चात्र विरही बंधुना वने

कुठल्यातरी निशाचराने माझी पत्नी—सीता—हिरावून नेली आहे। प्रियाविरहाने व्याकुळ होऊन, मी बंधूसह या वनात तिचा शोध घेईन.

Verse 36

दर्शनं ते यदि प्राप्तं सर्वथा कुशलं मम । भविष्यति न संदेहो मातस्ते कृपया सति

जर मला तुमचे दर्शन लाभले, तर माझे सर्वथा कल्याण निश्चित आहे. हे माता, तुमची कृपा असता यात संशय नाही.

Verse 37

सीताप्राप्तिवरो देवि भविष्यति न संशयः । तं हत्वा दुःखदं पापं राक्षसं त्वदनुग्रहात्

हे देवी, सीताप्राप्तीचा वर नक्कीच सिद्ध होईल—यात संशय नाही. तुमच्या अनुग्रहाने दुःख देणाऱ्या त्या पापी राक्षसाचा वध करून (हे साध्य होईल).

Verse 38

महद्भाग्यं ममाद्यैव यद्यकार्ष्टां कृपां युवाम् । यस्मिन् सकरुणौ स्यातां स धन्यः पुरुषो वरः

आजच माझे महद्भाग्य आहे, कारण तुम्ही दोघांनी कृपा केली. ज्याच्यावर तुम्ही दोघेही करुणामय होता, तोच पुरुष धन्य व श्रेष्ठ आहे.

Verse 39

इत्थमाभाष्य बहुधा सुप्रणम्य सतीं शिवाम् । तदाज्ञया वने तस्मिन् विचचार रघूद्वहः

अशा रीतीने अनेक प्रकारे बोलून, शिवस्वरूपा मंगलमयी सतीला वारंवार साष्टांग प्रणाम करून, रघुवंशातील श्रेष्ठ वीर तिच्या आज्ञेने त्याच वनात संचार करू लागला।

Verse 40

अथाकर्ण्य सती वाक्यं रामस्य प्रयतात्मनः । हृष्टाभूत्सा प्रशंसन्ती शिवभक्तिरतं हृदि

संयत व स्थिरचित्त रामाचे वचन ऐकून सती हर्षित झाली. अंतःकरणात शिवभक्तीत रत होऊन तिने हृदयापासून त्याची प्रशंसा केली।

Verse 41

स्मृत्वा स्वकर्म मनसाकार्षीच्छोकं सुविस्तरम् । प्रत्यागच्छदुदासीना विवर्णा शिवसन्निधौ

स्वकर्माचे स्मरण होताच सतीने मनात अतिविस्तृत शोक ओढून घेतला. मग उदास व फिकटवर्ण होऊन ती पुन्हा शिवसन्निधी परत आली।

Verse 42

अचिंतयत्पथि सा देवी संचलंती पुनः पुनः । नांगीकृतं शिवोक्तं मे रामं प्रति कुधीः कृता

मार्गात चालताना देवी पुन्हा पुन्हा विचार करू लागली— “शिवाने सांगितलेले मी मान्य केले नाही; रामाविषयी मी कुबुद्धी केली.”

Verse 43

किमुत्तरमहं दास्ये गत्वा शंकरसन्निधौ । इति संचिंत्य बहुधा पश्चात्तापोऽभवत्तदा

“शंकरांच्या सन्निधीत जाऊन मी काय उत्तर देईन?” असे वारंवार विचार करून तेव्हा तिला तीव्र पश्चात्ताप झाला।

Verse 44

गत्वा शंभुसमीपं च प्रणनाम शिवं हृदा । विषण्णवदना शोकव्याकुला विगतप्रभा

शंभूजवळ जाऊन तिने हृदयपूर्वक भगवान् शिवाला प्रणाम केला। तिचे मुख विषण्ण होते; शोकाने व्याकुळ होऊन तिची प्रभा मावळली होती।

Verse 45

अथ तां दुःखितां दृष्ट्वा पप्रच्छ कुशलं हरः । प्रोवाच वचनं प्रीत्या तत्परीक्षा कृता कथम्

तेव्हा तिला दुःखी पाहून हर (शिव) यांनी कुशल विचारले. प्रेमाने म्हणाले—“तुझी ती परीक्षा कशी झाली?”

Verse 46

श्रुत्वा शिववचो नाहं किमपि प्रणतानना । सती शोकविषण्णा सा तस्थौ तत्र समीपतः

शिवाचे वचन ऐकून सती, नम्रतेने झुकलेला मुख करून, काहीही बोलू शकली नाही। शोकाने व्याकुळ होऊन ती तिथेच जवळ उभी राहिली।

Verse 47

अथ ध्यात्वा महेशस्तु बुबोध चरितं हृदा । दक्षजाया महायोगी नानालीला विशारदः

मग महेशाने ध्यानस्थ होऊन हृदयात दक्षकन्या (सती) संबंधी सर्व चरित्र जाणले। तो महायोगी, नानाविध दिव्य लीलांत पारंगत, अंतःकरणातच सर्व समजून गेला।

Verse 48

सस्मार स्वपणं पूर्वं यत्कृतं हरिकोपतः । तत्प्रार्थितोथ रुद्रोसौ मर्यादा प्रतिपालकः

तेव्हा त्याने हरि अप्रसन्न झाल्यामुळे पूर्वी केलेली ती प्रतिज्ञा स्मरली. नंतर विनविल्यावर तोच रुद्र, मर्यादा व धर्मनियमांचा पालनकर्ता, त्या बंधनानुसारच वागला.

Verse 49

विषादोभूत्प्रभोस्तत्र मनस्येवमुवाच ह । धर्मवक्ता धर्मकर्त्ता धर्मावनकरस्सदा

तेव्हा प्रभूच्या मनात गाढ विषाद उत्पन्न झाला आणि तो मनोमन म्हणाला—“मी सदैव धर्माचा वक्ता, धर्माचा कर्ता आणि धर्माचा रक्षक आहे.”

Verse 50

शिव उवाच । कुर्यां चेद्दक्षजायां हि स्नेहं पूर्वं यथा महान् । नश्येन्मम पणः शुद्धो लोकलीलानुसारिणः

शिव म्हणाले—जर मी दक्षकन्येवर पूर्वीप्रमाणे महान स्नेह केला, तर लोकलीलेनुसार केलेला माझा शुद्ध प्रण नष्ट होईल.

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इत्थं विचार्य बहुधा हृदा तामत्यजत्सतीम् । पणं न नाशयामास वेदधर्मप्रपालकः

ब्रह्मा म्हणाले—अशा रीतीने हृदयात अनेक प्रकारे विचार करून त्याने त्या सतीचा त्याग केला. पण वेदधर्माचा रक्षक असल्याने त्याने आपला प्रण मोडला नाही.

Verse 52

ततो विहाय मनसा सतीं तां परमेश्वरः । जगाम स्वगिरि भेदं जगावद्धा स हि प्रभुः

त्यानंतर परमेश्वर (शिव) यांनी मनाने त्या सतीला विरक्त करून आपल्या पर्वताच्या भेदात (गुहेत) प्रस्थान केले. तो प्रभु जगताच्या उलथापालथीतही अंतःस्थित, स्वाधीन व अचल राहिला.

Verse 53

चलंतं पथि तं व्योमवाण्युवाच महेश्वरम् । सर्वान् संश्रावयन् तत्र दक्षजां च विशेषतः

मार्गाने चालत असता महेश्वरास आकाशवाणीने संबोधिले—तेथे उपस्थित सर्वांना ऐकू जावे असे, आणि विशेषतः दक्षकन्या सतीस।

Verse 54

व्योमवाण्युवाच । धन्यस्त्वं परमेशान त्वत्त्समोद्य तथा पणः । न कोप्यन्यस्त्रिलोकेस्मिन् महायोगी महाप्रभुः

आकाशवाणी म्हणाली—हे परमेशान, आपण धन्य आहात; आज आपल्या सम कोणी नाही। या त्रिलोकी दुसरा कोणी महायोगी, महाप्रभु नाही।

Verse 55

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमवचो देवी शिवं पप्रच्छ विप्रभा । कं पणं कृतवान्नाथ ब्रूहि मे परमेश्वर

ब्रह्मा म्हणाले—आकाशातून आलेले वचन ऐकून तेजस्विनी देवीने शिवास विचारले—“हे नाथ, तुम्ही कोणता पण केला आहे? हे परमेश्वर, मला सांगा।”

Verse 56

इति पृष्टोपि गिरिशस्सत्या हितकरः प्रभुः । नोद्वाहे स्वपणं तस्यै कहर्यग्रेऽकरोत्पुरा

सतीने विचारले तरी भक्तहितचिंतक प्रभु गिरिशांनी त्या वेळी विवाहास संमती दिली नाही; पण पूर्वीच श्रेष्ठ जनांसमोर त्यांनी क्षणात आपला पण तिला दिला होता।

Verse 57

तदा सती शिवं ध्यात्वा स्वपतिं प्राणवल्लभम् । सर्वं बुबोध हेतुं तं प्रियत्यागमयं मुने

तेव्हा सतीने प्राणप्रिय पती शिवाचे ध्यान केले आणि, हे मुने, सर्व काही जाणले—त्यामागील कारणही, जे परमप्रियाच्या त्यागाशी निगडित होते।

Verse 58

ततोऽतीव शुशोचाशु बुध्वा सा त्यागमात्मनः । शंभुना दक्षजा तस्मान्निश्वसंती मुहुर्मुहुः

तेव्हा दक्षकन्या सतीला शंभूंनी आपला त्याग केला हे कळताच ती अत्यंत शोकाकुल झाली; त्या क्षणापासून ती वारंवार उसासे टाकू लागली।

Verse 59

शिवस्तस्याः समाज्ञाय गुप्तं चक्रे मनोभवम् । सत्ये पणं स्वकीयं हि कथा बह्वीर्वदन्प्रभुः

शिवांनी तिचा अभिप्राय ओळखून अंतःकरणातील कामभाव दडवून ठेवला; आणि आपल्या सत्य-पणात स्थित प्रभूंनी प्रतिज्ञा टिकवण्यासाठी अनेक वचने उच्चारली।

Verse 60

सत्या प्राप स कैलासं कथयन् विविधाः कथा । वरे स्थित्वा निजं रूपं दधौ योगी समाधिभृत्

अशी सती विविध कथा सांगत कैलासास पोहोचली. तेव्हा तो योगी, वरस्थित व समाधिधारी, आपल्या निजस्वरूपास धारण करून बसला।

Verse 61

तत्र तस्थौ सती धाम्नि महाविषण्णमानसा । न बुबोध चरित्रं तत्कश्चिच्च शिवयोर्मुने

तेथे सती आपल्या धामातच राहिली, तिचे मन अतिशय विषण्ण झाले होते. हे मुने, शिव व सतीचे ते दिव्य चरित्र कोणालाही कळले नाही।

Verse 62

महान्कालो व्यतीयाय तयोरित्थं महामुने । स्वोपात्तदेहयोः प्रभ्वोर्लोकलीलानुसारिणोः

हे महामुने, अशा रीतीने त्या दोन्ही प्रभूंचा—जे स्वेच्छेने देह धारण करून लोकलीलेनुसार वावरत होते—दीर्घ काळ व्यतीत झाला।

Verse 63

ध्यानं तत्याज गिरिशस्ततस्स परमार्तिहृत् । तज्ज्ञात्वा जगदंबा हि सती तत्राजगाम सा

तेव्हा परम दुःखहर गिरिश (भगवान् शिव) यांनी ध्यान सोडले। हे जाणून जगदंबा सती तेथे त्यांच्या समीप आली।

Verse 64

ननामाथ शिवं देवी हृदयेन विदूयता । आसनं दत्तवाञ्शंभुः स्वसन्मुख उदारधीः

मग देवीने द्रवलेल्या हृदयाने शिवांना प्रणाम केला। उदारबुद्धी शंभूंनी तिला आपल्या समोर बसवून आसन दिले।

Verse 65

कथयामास सुप्रीत्या कथा बह्वीर्मनोरमाः । निश्शोका कृतवान्सद्यो लीलां कृत्वा च तादृशीम्

त्यांनी अत्यंत प्रेमाने अनेक मनोहर कथा सांगितल्या आणि अशा प्रकारची दिव्य लीला करून त्यांना त्वरित शोकमुक्त केले.

Verse 66

पूर्ववत्सा सुखं लेभे तत्याज स्वपणं न सः । नेत्याश्चर्यं शिवे तात मंतव्यं परमेश्वरे

पूर्वीप्रमाणेच त्यांनी सुख प्राप्त केले आणि त्यांनी आपली प्रतिज्ञा सोडली नाही. म्हणून हे प्रिय, शिवाच्या बाबतीत हे आश्चर्यकारक मानू नये—कारण परमेश्वर सदैव समर्थ आहे.

Verse 67

इत्थं शिवाशिवकथां वदन्ति मुनयो मुने । किल केचिदविद्वांसो वियोगश्च कथं तयोः

हे मुनी, अशा प्रकारे मुनी शिव आणि सतीच्या पवित्र कथेचे वर्णन करतात. तरीही काही अज्ञानी लोक विचारतात: 'त्या दोघांमध्ये वियोग कसा होऊ शकतो?'

Verse 68

शिवाशिवचरित्रं को जानाति परमार्थतः । स्वेच्छया क्रीडतस्तो हि चरितं कुरुतस्सदा

शिवाचे अद्भुत चरित्र परमार्थतः कोण जाणू शकेल? तो स्वेच्छेने क्रीडा करीत सदैव आपली दिव्य कृत्ये घडवीत असतो।

Verse 69

वागर्थाविव संपृक्तौ सदा खलु सतीशिवौ । तयोर्वियोगस्संभाव्यस्संभवेदिच्छया तयोः

वाणी व अर्थ जसे एकरूप, तसे सती-शिव सदैव अविभाज्य आहेत। त्यांचा ‘वियोग’ केवळ कल्प्य; तोही दोघांच्या इच्छेनेच संभवतो।