शिवानुकम्पा, ब्रह्मणो निर्भयत्वं च (Śiva’s Compassion and Brahmā’s Fearlessness)
या अध्यायात शंकरांनी ब्रह्माला इजा न करता थांबल्यानंतर देवांमध्ये पुन्हा धैर्य व विश्वास कसा प्रस्थापित झाला हे सांगितले आहे. नारदाच्या विनंतीने ब्रह्मा सती–शिवांचा पावन, सर्वपापविनाशक वृत्तांत उलगडतात. सभेत देवगण व पार्षद हात जोडून शंकरांची स्तुती करतात व जयघोष करतात; ब्रह्माही विविध मंगल स्तोत्रे अर्पण करतो. प्रसन्न बहुलीलाकर शिव सर्वांसमोर ब्रह्माला निर्भय होण्याची आज्ञा देतो आणि स्वतःच्या मस्तकाला स्पर्श करण्यास सांगतो. आज्ञा पाळताच वृषभध्वजाशी संबंधित दिव्य रूप प्रकट होते, जे इंद्रादि देव पाहतात. ही लीला आज्ञापालन, शिवपरत्वाची सार्वजनिक पुष्टी आणि भय-अहंकार निवृत्ती करून धर्मसमतोल पुनःस्थापित करण्याचा उपदेश करते.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग शिवभक्तवर प्रभो । श्रावितं चरितं शंभोरद्भुतं मंगलायनम्
नारद म्हणाले—हे ब्रह्मन्, हे विधाते, हे महाभाग प्रभो, शिवभक्तांमध्ये श्रेष्ठ! आपण मला शंभूचे अद्भुत व मंगलमय चरित्र ऐकविले आहे।
Verse 2
ततः किमभवत्तात कथ्यतां शशिमौलिनः । सत्याश्च चरितं दिव्यं सर्वाघौघविनाशनम्
“मग पुढे काय झाले, हे तात? शशिमौली शिवांचे वृत्तांत सांगा; आणि सतीचे ते दिव्य चरित्रही कथन करा, जे पापसमूहाच्या सर्व प्रवाहाचा नाश करते.”
Verse 3
ब्रह्मोवाच । निवृत्ते शंकरे चास्मद्वधाद्भक्तानुकंपिनि । अभवन्निर्भयास्सर्वे सुखिनस्तु प्रसन्नकाः
ब्रह्मा म्हणाले—भक्तांवर दया करणारे शंकर आमचा वध करण्यापासून निवृत्त झाले तेव्हा सर्वजण निर्भय झाले; सर्व सुखी व शांत-प्रसन्न झाले।
Verse 4
नतस्कंधास्सांजलयः प्रणेमुर्निखिलाश्च ते । तुष्टुवुश्शंकरं भक्त्या चक्रुर्जयरवं मुदा
खांदे झुकवून, हात जोडून, ते सर्वजण साष्टांग प्रणाम करू लागले। भक्तीने शंकराची स्तुती केली आणि आनंदाने ‘जय’चा जयघोष केला।
Verse 5
तस्मिन्नेव कालेऽहं प्रसन्नो निर्भयो मुने । अस्तवं शंकरं भक्त्या विविधैश्च शुभस्तवैः
त्याच वेळी, हे मुने, मी प्रसन्न व निर्भय झालो. भक्तीने विविध शुभ स्तोत्रांनी शंकराची स्तुती केली।
Verse 6
ततस्तुष्टमनाश्शंभुर्बहुलीलाकरः प्रभुः । मुने मां समुवाचेदं सर्वेषां शृण्वतां तदा
त्यानंतर बहुलीलाकार प्रभु शंभू अंतःकरणाने प्रसन्न होऊन, हे मुने, सर्वांच्या ऐकण्यात असताना मला हे बोलले।
Verse 7
रुद्र उवाच । ब्रह्मन् तात प्रसन्नोहं निर्भयस्त्वं भवाधुना । स्वशीर्षं स्पृश हस्तेन मदाज्ञां कुर्वसंशयम्
रुद्र म्हणाले—“हे ब्रह्मन्, तात! मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; आता तू निर्भय हो. आपल्या हाताने आपले शिर स्पर्श कर आणि माझी आज्ञा निःसंशय पाळ.”
Verse 8
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोर्बहुलीलाकृतः प्रभोः । स्पृशन् स्वं कं तथा भूत्वा प्राणमं वृषभध्वजम्
ब्रह्मा म्हणाले: अनेक लीला करणाऱ्या प्रभू शंभूंचे शब्द ऐकून मी माझ्या शरीराला स्पर्श केला आणि विनम्र होऊन वृषभध्वज शिवाला वंदन केले.
Verse 9
यावदेवमहं स्वं कं स्पृशामि निजपाणिना । तावत्तत्र स्थितं सद्यस्तद्रूपवृषवाहनम्
जोपर्यंत मी माझ्या हाताने माझ्या शरीराला स्पर्श करतो, तोपर्यंत तिथे लगेच वृषभवाहन शिव त्याच रूपात प्रकट होऊन उभे राहतात.
Verse 10
ततो लज्जापरीतांगस्स्थितश्चाहमधोमुखः । इन्द्राद्यैरमरैस्सर्वैस्सुदृष्टस्सर्वतस्स्थितैः
तेव्हा माझे संपूर्ण शरीर लज्जेने भरून गेले आणि मी मान खाली घालून उभा राहिलो. सभोवताली उभे असलेल्या इंद्र इत्यादी सर्व देवांनी मला स्पष्टपणे पाहिले.
Verse 11
अथाहं लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् । प्रवोचं संस्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति
मग लज्जेने व्याकुळ होऊन मी महेश्वराला वंदन केले. त्यांची स्तुती केल्यावर मी वारंवार म्हणालो: "मला क्षमा करा—मला क्षमा करा."
Verse 12
अस्य पापस्य शुध्यर्थं प्रायश्चित्तं वद प्रभो । निग्रहं च तथान्यायं येन पापं प्रयातु मे
हे प्रभो, या पापाच्या शुद्धीसाठी प्रायश्चित्त सांगा. तसेच योग्य निग्रह व न्याय्य अनुशासनही सांगा, ज्यायोगे माझे पाप दूर होईल।
Verse 13
इत्युक्तस्तु मया शंभुरुवाच प्रणतं हि तम् । सुप्रसन्नतरो भूत्वा सर्वेशो भक्तवत्सलः
माझ्या वचनानंतर प्रणाम केलेल्या त्या पुरुषास शंभू म्हणाले। अत्यंत प्रसन्न होऊन—सर्वेश्वर, भक्तवत्सल—ते उत्तर देऊ लागले।
Verse 14
शंभुरुवाच । अनेनैव स्वरूपेण मदधिष्ठितकेन हि । तपः कुरु प्रसन्नात्मा मदाराधनतत्परः
शंभू म्हणाले—“याच स्वरूपाने, जे खरोखर माझ्या अधिष्ठानाने युक्त आहे, प्रसन्नचित्त होऊन तप कर आणि माझ्या आराधनेत पूर्ण तत्पर राहा।”
Verse 15
ख्यातिं यास्यसि सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्मनाम्
“पृथ्वीवर तू ‘रुद्रशिरः’ या नावाने सर्वत्र प्रसिद्ध होशील. तेजस्वी द्विजांच्या सर्व कृत्यांमध्ये तू साधक—सिद्धी घडविणारा—ठरशील.”
Verse 16
मनुष्याणामिदं कृत्यं यस्माद्वीर्य्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले
“मनुष्यांच्या या कार्यात तू आत्ता पराक्रम दाखविलास; म्हणून तू मानवरूप धारण करून पृथ्वीवर विचरशील.”
Verse 17
यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा कौ विचरिष्यति । किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि वदन्निति पुरान्तकः
“या रूपात तुला पाहून मग कोण दुसरीकडे भटकेल? ब्रह्माच्या मस्तकी हे काय आहे?”—असे म्हणत पुरांतक (त्रिपुरांतक) बोलले.
Verse 18
ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्छ्रोष्यतीति यः । परदारकृतात्त्यागान्मुक्तिं सद्यस्स यास्यति
त्यानंतर जो कोणी भक्तिभावयुक्त कुतूहलाने तिचे सर्व चरित्र ऐकतो, तो परस्त्रीसंबंधजन्य पापाचा त्याग करून तत्क्षणी मोक्ष प्राप्त करतो।
Verse 19
यथा यथा जनश्चैतत्कृत्यन्ते कीर्तयिष्यति । तथा तथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति
ज्या ज्या प्रमाणात कोणी हे पवित्र व्रत व कर्म कीर्तनपूर्वक सांगतो, त्या त्या प्रमाणात या पापापासून त्याची शुद्धी निश्चयाने होते।
Verse 20
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सती विवाहवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय रुद्रसंहितेच्या द्वितीय सतीखण्डात ‘सतीविवाहवर्णन’ नावाचा विसावा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 21
एतच्च तव वीर्य्यं हि पतितं वेदिमध्यगम् । कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्धार्यं भविष्यति
हे तुझे हे वीर्य यज्ञवेदीच्या मध्यभागी पडले आहे; कामातुर अवस्थेतून उत्पन्न झालेले मी पाहिले—हे धारण करण्यास योग्य ठरणार नाही।
Verse 22
चतुर्बिन्दुमितं रेतः पतितं यत्क्षितौ तव । तन्मितास्तोयदा व्योम्नि भवेयुः प्रलयंकराः
हे देव! तुझे चार बिंदूएवढे रेत पृथ्वीवर पडले. त्याच मापाचे मेघ आकाशात उठले तर ते प्रलय घडविणारे ठरतील.
Verse 23
एतस्मिन्नंतरे तत्र देवर्षीणां पुरो द्रुतम् । तद्रेतसस्समभवंस्तन्मिताश्च बलाहका
त्याच वेळी, त्या अंतरात, देवर्षींच्या समोर त्वरेने त्या दिव्य रेतसापासून उत्पन्न झालेले, त्याच मापाचे मेघ प्रकट झाले.
Verse 24
संवर्तकस्तथावर्त्तः पुष्करो द्रोण एव च । एते चतुर्विधास्तात महामेघा लयंकराः
“संवर्तक, आवर्त, पुष्कर आणि द्रोण—हे प्रिय! हे चार प्रकारचे महामेघ आहेत, जे लय (प्रलय) घडविणारे आहेत.”
Verse 25
गर्जंतश्चाथ मुचंतस्तोयानीषच्छिवेच्छया । फेलुर्व्योम्नि मुनिश्रेष्ठ तोयदास्ते कदारवाः
मग, हे मुनिश्रेष्ठ! ते मेघ गर्जत गर्जत, शिवेच्छेने जणू आवरून, थोडेसेच जल सोडू लागले; आणि कर्कश, अमंगल गर्जना करीत आकाशात पसरले.
Verse 26
तैस्तु संछादिते व्योम्नि सुगर्जद्भिश्च शंकरः । प्रशान्दाक्षायणी देवी भृशं शांतोऽभवद्द्रुतम्
जब आकाश त्यांच्यामुळे झाकले गेले आणि ते जोरात गर्जना करू लागले, तेव्हा शंकर (भगवान शिव) अत्यंत अस्वस्थ झाले; परंतु दक्षाची कन्या देवी सती हिने शांत राहून त्यांना लवकरच पूर्णपणे शांत केले.
Verse 27
अथ चाहं वीतभयश्शंकरस्या ज्ञया तदा । शेषं वैवाहिकं कर्म समाप्तिमनयं मुने
तेव्हा मी भयमुक्त होऊन, त्या वेळी शंकरांच्या आज्ञेने, हे मुने, उरलेली वैवाहिक कर्मे विधिपूर्वक पूर्णत्वास नेली।
Verse 28
पपात पुष्पवृष्टिश्च शिवाशिवशिरस्कयोः । सर्वत्र च मुनिश्रेष्ठ मुदा देवगणोज्झिता
तेव्हा शिव-शिवेच्या शिरांवर पुष्पवृष्टी झाली। आणि हे मुनिश्रेष्ठ, सर्वत्र आनंदाने भरलेले देवगण उत्सवात विखुरले।
Verse 29
वाद्यमानेषु वाद्येषु गायमानेषु तेषु च । पठत्सु विप्रवर्येषु वादान् भक्त्यान्वितेषु च
वाद्ये वाजत असताना, गीते गायली जात असताना, आणि भक्तियुक्त श्रेष्ठ ब्राह्मण पवित्र मंत्रोच्चार करीत असताना, श्रद्धामय स्तुतीच्या वातावरणात विधी पुढे सरकला।
Verse 30
रंभादिषु पुरंध्रीषु नृत्यमानासु सादरम् । महोत्सवो महानासीद्देवपत्नीषु नारद
हे नारद, रंभा आदी अप्सरा सादर नृत्य करीत होत्या; आणि देवपत्नींमध्ये एक महान महोत्सव उभा राहिला।
Verse 31
अथ कर्मवितानेशः प्रसन्नः परमेश्वरः । प्राह मां प्रांजलिं प्रीत्या लौकिकीं गतिमाश्रितः
त्यानंतर कर्मविधानांचे अधिपती परमेश्वर प्रसन्न झाले। मी हात जोडून उभा होतो; स्नेहाने त्यांनी लौकिक रीतीने मला संबोधिले।
Verse 32
ईश्वर उवाच । हे ब्रह्मन् सुकृतं कर्म सर्वं वैवाहिकं च यत् । प्रसन्नोस्मि त्वमाचार्यो दद्यां ते दक्षिणां च काम्
ईश्वर म्हणाले—हे ब्राह्मण! जे जे वैवाहिक शुभ कर्म होते ते सर्व उत्तम रीतीने झाले. मी प्रसन्न आहे. तू आचार्य आहेस; म्हणून तुला इच्छित दक्षिणा देईन.
Verse 33
याचस्व तां सुरज्येष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम
हे देवश्रेष्ठ! ती मागून घे, जरी ती अत्यंत दुर्लभ असली तरी. हे महाभाग! लवकर सांग; माझ्याकडे अदेय असे काहीच नाही.
Verse 34
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सोहं शंकरस्य कृतांजलिः । मुनेऽवोचं विनीतात्मा प्रणम्येशं मुहुर्मुहुः
ब्रह्मा म्हणाले—शंकरांचे वचन ऐकून मी हात जोडून उभा राहिलो. हे मुने, विनीत मनाने मी ईश्वराला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून बोललो.
Verse 35
ब्रह्मोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि । तत्कुरु त्वं महेशान सुप्रीत्या यद्वदाम्यहम्
ब्रह्मा म्हणाले—हे देवेश, आपण प्रसन्न असाल आणि मी वरास योग्य असेन, तर हे महेशान, प्रेमाने मी जे मागतो ते कृपया द्या.
Verse 36
अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां महेश्वर । त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये
हे महेश्वर! याच रूपाने या वेदी/स्थानी आपण सदैव प्रतिष्ठित व ज्ञेय राहावे, जेणेकरून मनुष्यांचे पाप शुद्ध होईल.
Verse 37
येनास्य संनिधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशि शेखर । तपः कुर्या विनाशाय स्वपापस्यास्य शंकर
हे शशिशेखर! हे शंकर! त्यांच्या सान्निध्यात माझा आश्रम स्थापून, मी तेथे तप करावे, ज्यायोगे माझ्या स्वतःच्या पापाचा नाश होईल.
Verse 38
चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते । सूर्यवारे च यो भक्त्या वीक्षेत भुवि मानवः
पृथ्वीवर जो मनुष्य चैत्र शुक्ल त्रयोदशीला, भग-दैवत नक्षत्रात आणि रविवारी भक्तीने त्या पावन दर्शन/व्रताचे अवलोकन करतो (तो सांगितलेल्या पुण्याचा भागी होतो).
Verse 39
तदैव तस्य पापानि प्रयांतु हर संक्षयम् । वर्द्धते विपुलं पुण्यं रोगा नश्यंतु सर्वशः
त्याच क्षणी त्याची सर्व पापे हर (शिव) यांच्या कृपेने क्षयास जावोत। विपुल पुण्य वाढो आणि रोग सर्वथा नष्ट होवोत।
Verse 40
या नारी दुर्भगा वंध्या काणा रूपविवर्जिता । सापि त्वद्दर्शनादेव निर्दोषा संभवेद्ध्रुवम्
जी स्त्री दुर्भाग्यवती, वंध्या, काणी किंवा रूपहीन असेल—तीही केवळ तुझे दर्शन होताच निश्चयाने निर्दोष होते।
Verse 41
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि स्वात्मसर्वसुखावहम् । तथाऽस्त्विति शिवः प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा
ब्रह्मा म्हणाले—आत्मकल्याण व सर्वसुख देणारे माझे वचन असे ऐकून शिवाने अत्यंत प्रसन्न चित्ताने म्हटले—“तथास्तु।”
Verse 42
शिव उवाच । हिताय सर्वलोकस्य वेद्यां तस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्या त्वद्वचनाद्विधे
शिव म्हणाले—सर्व लोकांच्या हितासाठी, त्या वेदीवर स्थित राहून, मी पत्नी सतीसह तेथेच स्थिर राहीन—हे विधाते, तुझ्या वचनाप्रमाणे.
Verse 43
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । उवाच वेदिमध्यस्थो मूर्तिं कृत्वांशरूपिणीम्
ब्रह्मा म्हणाले—असे बोलून भगवान वृषभध्वज शिव पत्नीसमवेत तेथे वेदीच्या मध्यभागी उभे राहिले आणि आपल्या दिव्यस्वरूपाच्या अंशरूप प्रकट मूर्ती धारण करून बोलले.
Verse 44
ततो दक्षं समामंत्र्य शंकरः परमेश्वरः । पत्न्या सत्या गंतुमना अभूत्स्वजनवत्सलः
तेव्हा परमेश्वर शंकरांनी दक्षास विधिपूर्वक आमंत्रण करून, स्वजनांवर प्रेम करणारे होऊन, पत्नी सतीसह तेथे जाण्याचा निश्चय केला।
Verse 45
एतस्मिन्नंतरे दक्षो विनयावनतस्सुधीः । सांजलिर्नतकः प्रीत्या तुष्टाव वृषभध्वजम्
याच वेळी सुज्ञ दक्ष विनयाने नतमस्तक होऊन, हात जोडून, प्रेमभक्तीने वृषभध्वज भगवान शंकरांची स्तुती करू लागला।
Verse 46
विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च गणास्तदा । नत्वा संस्तूय विविधं चक्रुर्जयरवं मुदा
तेव्हा विष्णू आदी सर्व देव, मुनि आणि गण यांनी प्रणाम करून विविध प्रकारे (शिवांची) स्तुती केली व आनंदाने जयघोष केला।
Verse 47
आरोप्य वृषभे शंभुस्सतीं दक्षाज्ञया मुदा । जगाम हिमवत्प्रस्थं वृषभस्थस्स्वयं प्रभुः
दक्षाच्या आज्ञेने शंभूंनी आनंदाने सतीला वृषभावर बसविले; आणि प्रभू स्वतः वृषभस्थ होऊन हिमवताच्या प्रस्थाकडे निघाले।
Verse 48
अथ सा शंकराभ्यासे सुदती चारुहासिनी । विरेजे वृषभस्था वै चन्द्रांते कालिका यथा
मग ती सुदंती, चारुहासिनी सती शंकरांच्या सान्निध्यात वृषभावर बसून अशी शोभून दिसली, जशी चंद्रपर्यायाच्या अंताला कालिका दीप्त होते।
Verse 49
विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मरीच्याद्यास्तथर्षयः । दक्षोपि मोहितश्चासीत्तथान्ये निश्चला जनाः
विष्णू आदी सर्व देव, मरीची आदी ऋषी आणि स्वतः दक्षही मोहग्रस्त झाला; तसेच इतर लोकही स्तब्ध होऊन निश्चल उभे राहिले।
Verse 50
केचिद्वाद्यान्वादयन्तो गायंतस्सुस्वरं परे । शिवं शिवयशश्शुद्धमनुजग्मुः शिवं मुदा
काही जण वाद्ये वाजवीत होते, तर काही मधुर स्वरात गात होते। आनंदाने ते शिव—ज्यांची निर्मळ कीर्ती पावन करणारी आहे—यांच्या मागे चालत, हर्षाने शिवसेवा करीत होते।
Verse 51
मध्यमार्गाद्विसृष्टो हि दक्षः प्रीत्याथ शम्भुना । वधाम प्राप सगणः शम्भुः प्रेमसमाकुलः
मध्यमार्गातून दूर झालेला दक्ष शंभूने प्रीतिपूर्वक विसर्जित केला; आणि तो वधास प्राप्त झाला। मग प्रेमाने व्याकुळ शंभू आपल्या गणांसह तेथे आला।
Verse 52
विसृष्टा अपि विष्ण्वाद्याश्शम्भुना पुनरेव ते । अनुजग्मुश्शिवं भक्त्या सुराः परमया मुदा
शंभूने विसर्जित केले तरीही विष्णू आदी देव पुन्हा शिवाच्या मागे गेले; परम भक्तीने आणि महान आनंदाने त्यांचे अनुसरण केले।
Verse 53
तैस्सर्वैस्सगणैश्शंभुस्सत्यः च स्वस्त्रिया युतः । प्राप स्वं धाम संहृष्टो हिमवद्गिरि शोभितम्
मग शंभू—वचनाला सत्य—त्या सर्व गणांसह आणि आपल्या पत्नीसमवेत, हर्षित होऊन हिमवद्गिरीने शोभित आपल्या दिव्य धामास पोहोचला।
Verse 54
तत्र गत्वाखिलान्देवान्मुनीनपि परांस्तथा । मुदा विसर्जयामास बहु सम्मान्य सादरम्
तेथे जाऊन त्याने सर्व देव व श्रेष्ठ मुनी यांचा सादर बहुमान केला आणि आनंदाने त्यांना योग्य रीतीने निरोप दिला।
Verse 55
शंभुमाभाष्य ते सर्वे विष्ण्वाद्या मुदितानना । स्वंस्वं धाम ययुर्नत्वा स्तुत्वा च मुनयस्सुराः
शंभूंना अभिवादन करून विष्णु आदि सर्वजण आनंदमुखाने नमस्कार करून स्तुती करू लागले; मग मुनी व देव आपापल्या धामास निघून गेले।
Verse 56
शिवोपि मुदितोत्यर्थं स्वपत्न्या दक्षकन्यया । हिमवत्प्रस्थसंस्थो हि विजहार भवानुगः
दक्षकन्या असलेल्या स्वपत्नीसमवेत भगवान शिव अत्यंत आनंदित झाले; हिमवानाच्या उतारांवर वास करून, भक्तांच्या अनुरूप (भवाच्या विधानाने) तेथे त्यांनी क्रीडा केली।
Verse 57
ततस्स शंकरस्सत्या सगणस्सूतिकृन्मुने । प्राप स्वं धाम संहृष्टः कैलाशं पर्वतोत्तमम्
त्यानंतर, हे सूतिकृत् मुने, वचनसत्य शंकर आपल्या गणांसह हर्षित होऊन आपले धाम—पर्वतश्रेष्ठ कैलास—प्राप्त झाले।
Verse 58
एतद्वस्सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् । विवाहो वृषयानस्य मनुस्वायंभुवान्तक
हे ऋषींनो, प्राचीनकाळी जसे घडले तसे सर्व तुम्हाला सांगितले आहे—स्वायंभुव मनूच्या राज्याच्या अखेरीस झालेल्या वृषयानाच्या विवाहापर्यंत।
Verse 59
विवाहसमये यज्ञे प्रारंभे वा शृणोति यः । एतदाख्यानमव्यग्रस्संपूज्य वृषभध्वजम्
विवाहसमयी किंवा यज्ञाच्या आरंभी जो अव्यग्र मनाने वृषभध्वज महेश्वराचे विधिपूर्वक पूजन करून हे पवित्र आख्यान ऐकतो, तो त्या श्रवणानेच धन्य होतो।
Verse 60
तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत् । शुभाख्यमपरं कर्म निर्विघ्नं सर्वदा भवेत्
त्या शुभ आचरणामुळे त्याची सर्व कामे—विशेषतः वैवाहिक सर्व विधी—अविघ्न होतात. ‘शुभ’ म्हणून ओळखले जाणारे इतर कोणतेही कर्मही सदैव निर्विघ्न राहते।
Verse 61
कन्या च सुखसौभण्यशीलाचारगुणान्विता । साध्वी स्यात्पुत्रिणी प्रीत्या श्रुत्वाख्यानमिदं शुभम्
सुख-सौभाग्याने युक्त, शील-सदाचार व गुणांनी संपन्न अशी कन्या हे शुभ आख्यान प्रेमाने ऐकली असता साध्वी होते आणि पुत्रवती होऊन धन्य होते।
Frequently Asked Questions
After Śiva refrains from harming Brahmā, the gods praise Śaṅkara; Śiva then commands Brahmā to touch his own head, producing an immediate revelatory manifestation associated with Vṛṣabhadhvaja, witnessed by Indra and the devas.
It dramatizes grace as transformative instruction: fear is removed not by argument but by direct obedience to Śiva’s ājñā, with līlā functioning as a public, verifiable revelation that reorients authority toward Śiva’s supremacy.
Śiva is presented as Śaśimauli (moon-crested), Śambhu/Śaṅkara (auspicious benefactor), and Vṛṣabhadhvaja (bull-bannered), highlighting both benevolence and sovereign, revelatory power.