दक्षस्य दुहितृविवाहवर्णनम् / The Marriages of Dakṣa’s Daughters (Genealogical Allocation)
अध्याय १४ मध्ये ब्रह्मा दक्षप्रजापतीच्या वंशरचनेचे व कन्यांच्या विवाह-वाटपाचे वर्णन करतात. ब्रह्मा येऊन दक्षाला शांत करतात, नंतर दक्षाच्या साठ कन्यांची उत्पत्ती सांगितली आहे. या कन्यांचा विवाह धर्म, कश्यप, सोम/चंद्र तसेच इतर ऋषि-देवतांशी लावला जातो; त्यामुळे त्रिलोकीतील प्रजाविस्तार व सृष्टीचा विस्तार संतती-जाळ्याने स्पष्ट होतो. शिवा/सतीच्या क्रमाबाबत कल्पभेदाचाही संकेत आहे. शेवटी कन्याजननानंतर दक्ष भक्तिभावाने जगदंबिका (शिवा/सती) हिला मनात धारण करतो, ज्यातून पुढील यज्ञाधिकार व देवीच्या शैव ओळखीतील ताणाची चाहूल मिळते।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे देवमुने लोकपितामह । तत्रागममहं प्रीत्या ज्ञात्वा तच्चरितं द्रुतम्
ब्रह्मा म्हणाले—हे देवमुने, हे लोकपितामह! याच दरम्यान ते चरित्र त्वरेने जाणून मी आनंदाने तत्क्षणी तेथे आलो।
Verse 2
असांत्वयमहं दक्षं पूर्ववत्सुविचक्षणः । अकार्षं तेन सुस्नेहं तव सुप्रीतिमावहन्
मी पूर्वीप्रमाणेच विवेकी होऊन दक्षाला सांत्वन केले; आणि त्यातून स्नेह वाढवून तुझी परम प्रसन्नता घडविली।
Verse 3
स्वात्मजं मुनिवर्यं त्वां सुप्रीत्या देववल्लभम् । समाश्वास्य समादाय प्रत्यपद्ये स्वधाम ह
हे मुनिवर्य, माझ्या आत्मजा, देवांचा प्रिय! तुला प्रेमाने धीर देऊन सोबत घेऊन मी पुन्हा माझ्या धामास परतलो।
Verse 4
ततः प्रजापतिर्दक्षोऽनुनीतो मे निजस्त्रियाम् । जनयामास दुहितॄस्सुभगाः षष्टिसंमिताः
त्यानंतर माझ्यामुळे प्रसन्न झालेल्या प्रजापती दक्षाने आपल्या पत्नीपासून साठ शुभलक्षणी कन्यांना जन्म दिला।
Verse 5
तासां विवाहकृतवान्धर्मादिभिरतंद्रितः । तदेव शृणु सुप्रीत्या प्रवदामि मुनीश्वर
त्याने धर्म इत्यादी शास्त्रोक्त विधींनुसार अखंड तत्परतेने त्यांचे विवाह घडविले। हे मुनीश्वर, आता तोच वृत्तान्त प्रेमाने ऐक; मी सांगतो.
Verse 6
ददौ दश सुता दक्षो धर्माय विधिवन्मुने । त्रयोदश कश्यपाय मुनये त्रिनवेंदवे
हे मुने, दक्षाने विधिपूर्वक दहा कन्या धर्माला दिल्या; तेरा कन्या मुनि कश्यपाला दिल्या; आणि सत्तावीस कन्या सोम—चंद्रदेवाला अर्पण केल्या.
Verse 7
भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे पुत्री प्रदत्तवान् । तार्क्ष्याय चापरः कन्या प्रसूतिप्रसवैर्यतः
भूतांगिरसाने कृशाश्वांना प्रत्येकी दोन-दोन कन्या दिल्या; आणि प्रसूतीच्या संततीतून जन्मलेली आणखी एक कन्या तार्क्ष्याला विवाहार्थ दिली.
Verse 8
त्रिलोकाः पूरितास्तन्नो वर्ण्यते व्यासतो भयात्
त्या (अतिभयंकर) प्रसंगाने त्रैलोक्य भरून गेले; म्हणून त्याची अपारता व भयावहता यामुळे येथे विस्ताराने वर्णन केलेले नाही.
Verse 9
केचिद्वदंति तां ज्येष्ठां मध्यमां चापरे शिवाम् । सर्वानन्तरजां केचित्कल्पभेदात्त्रयं च सत
काही जण त्या कल्याणी देवीला ज्येष्ठा म्हणतात, काही शिवेला मध्यम म्हणतात; तर काही म्हणतात ती सर्वांच्या नंतर जन्मली. कल्पभेदामुळे तिन्ही वर्णने सत्य मानली जातात।
Verse 10
अनंतरं सुतोत्पत्तेः सपत्नीकः प्रजापतिः । दक्षो दधौ सुप्रीत्मा तां मनसा जगदम्बिकाम्
त्यानंतर कन्यांची उत्पत्ती झाल्यावर प्रजापती दक्ष पत्नीसमवेत अत्यंत प्रसन्न झाला आणि मनात प्रेमपूर्वक त्या जगदंबिकेला धारण केले।
Verse 11
अतः प्रेम्णा च तुष्टाव गिरा गद्गदया हि सः । भूयोभूयो नमस्कृत्य सांजलिर्विनयान्वितः
म्हणून तो प्रेमाने भरून गद्गद वाणीने स्तुती करू लागला; आणि पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून, हात जोडून, विनययुक्त उभा राहिला।
Verse 12
सन्तुष्टा सा तदा देवी विचारं मनसीति च । चक्रेऽवतारं वीरिण्यां कुर्यां पणविपूर्तये
तेव्हा देवी पूर्ण संतुष्ट होऊन मनात विचार करू लागली—‘नियत दैवी प्रयोजन पूर्ण करण्यासाठी मी वीर-वंशात अवतार धारण करीन।’
Verse 13
अथ सोवास मनसि दक्षस्य जगदम्बिका । विललास तदातीव स दक्षो मुनिसत्तम
मग जगदंबिका सती दक्षाच्या मनात वास करून तेथे अत्यंत क्रीडा करू लागली; हे मुनिश्रेष्ठा, त्यामुळे दक्षाचे अंतःकरण फारच उद्विग्न झाले।
Verse 14
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सती खण्डे सतीजन्म बाललीलावर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय रुद्रसंहितेच्या सतीखण्डात ‘सतीजन्म व बाललीलावर्णन’ नामक चौदावा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 15
आविर्बभूवुश्चिह्नानि दोहदस्याखिलानि वै
खरोखरच दोहदाचे (गर्भावस्थेतील इच्छा-लक्षणांचे) सर्व चिन्हे स्पष्टपणे प्रकट झाली।
Verse 17
कुलस्य संपदश्चैव श्रुतेश्चित्तसमुन्नतेः । व्यधत्त सुक्रिया दक्षः प्रीत्या पुंसवनादिकाः
कुलसमृद्धी, श्रुतीविधीचे पालन आणि चित्तोन्नती यासाठी दक्षाने प्रीत्यर्थ पुंसवनादी शुभ संस्कार आनंदाने करविले।
Verse 18
उत्सवोतीव संजातस्तदा तेषु च कर्मसु । वित्तं ददौ द्विजातिभ्यो यथाकामं प्रजापतिः
तेव्हा त्या कर्मांमध्ये जणू मोठा उत्सवच साजरा झाला. प्रजापती (दक्ष) यांनी द्विजांना त्यांच्या इच्छेनुसार धन दिले॥
Verse 19
अथ तस्मिन्नवसरे सर्वे हर्यादयस्सुराः । ज्ञात्वा गर्भगतां देवीं वीरिण्यास्ते मुदं ययुः
मग त्याच वेळी हरि इत्यादी सर्व देवांनी जाणले की देवी वीरिणीच्या गर्भात प्रविष्ट झाली आहे. हे कळताच ते अत्यंत आनंदित झाले—शिवेच्छेचे शुभ प्राकट्य पाहून॥
Verse 20
तत्रागत्य च सर्वे ते तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् । लोकोपकारकरिणीं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः
तेथे येऊन सर्वांनी जगदंबिका, विश्वमातेची स्तुती केली। लोककल्याण करणाऱ्या त्या देवीला त्यांनी पुन्हा पुन्हा नमस्कार केला।
Verse 21
कृत्वा ततस्ते बहुधा प्रशंसां हृष्टमानसाः । दक्षप्रजापतेश्चैव वीरिण्यास्स्वगृहं ययुः
मग आनंदित मनाने त्यांनी अनेक प्रकारे प्रशंसा केली आणि त्यानंतर दक्ष प्रजापतीची पत्नी वीरीणी हिच्या घरी गेले।
Verse 22
गतेषु नवमासेषु कारयित्वा च लौकिकीम् । गतिं शिवा च पूर्णे सा दशमे मासि नारद
नऊ महिने गेल्यावर शिवा (सती) हिने लौकिक क्रम चालवून तो पूर्ण केला; आणि दहाव्या महिन्यात, हे नारद, ती नियत गतीस प्राप्त झाली।
Verse 23
आविर्बभूव पुरतो मातुस्सद्यस्तदा मुने । मुहूर्ते सुखदे चन्द्रग्रहतारानुकूलके
हे मुने! त्याच क्षणी ती आपल्या मातेसमोर प्रत्यक्ष प्रकट झाली—सुखद अशा शुभ मुहूर्तात, जेव्हा चंद्र, ग्रह व तारे अनुकूल होते।
Verse 24
तस्यां तु जातमात्रायां सुप्रीतोऽसौ प्रजापतिः । सैव देवीति तां मेने दृष्ट्वा तां तेजसोल्बणाम्
ती जन्मताच तो प्रजापती (दक्ष) अत्यंत आनंदित झाला. तिचे तेजस्वी रूप पाहून त्याने तिलाच साक्षात देवी मानले।
Verse 25
तदाभूत्पुष्पसद्वृष्टिर्मेघाश्च ववृषुर्जलम् । दिशश्शांता द्रुतं तस्यां जातायां च मुनीश्वर
तेव्हा पुष्पांची पवित्र वृष्टी झाली आणि मेघांनी जलवृष्टी केली। हे मुनीश्वर, तिचा जन्म होताच दिशादिशा तत्क्षणी शांत झाल्या।
Verse 26
अवादयंत त्रिदशाश्शुभवाद्यानि खे गताः । जज्ज्वलुश्चाग्नयश्शांताः सर्वमासीत्सुमंगलम्
आकाशात संचार करणाऱ्या देवांनी शुभ वाद्ये वाजविली। अग्नी शांत असूनही तेजस्वी प्रज्वलित झाले; सर्वत्र परम मंगल झाले।
Verse 27
वीरिणोसंभवां दृष्ट्वा दक्षस्तां जगदम्बिकाम् । नमस्कृत्य करौ बद्ध्वा बहु तुष्टाव भक्तितः
वीरिणापासून उत्पन्न झालेल्या जगदंबिकेला पाहून दक्षाने तिला नमस्कार केला। कर जोडून त्याने भक्तिभावाने दीर्घ स्तुती केली।
Verse 28
दक्ष उवाच । महेशानि नमस्तुभ्यं जगदम्बे सनातनि । कृपां कुरु महादेवि सत्ये सत्यस्वरूपिणि
दक्ष म्हणाला—हे महेशानी, हे जगदंबे सनातनी, तुला नमस्कार। हे महादेवी, हे सत्य, सत्यस्वरूपिणी, माझ्यावर कृपा कर।
Verse 29
शिवा शांता महामाया योगनिद्रा जगन्मयी । या प्रोच्यते वेदविद्भिर्नमामि त्वां हितावहाम्
मी तुला नमस्कार करतो—हे शिवा, हे शांता, हे महामाया, हे योगनिद्रा, हे जगन्मयी। वेदज्ञांनी ज्यांचे स्तवन केले आहे, जी सर्वहितकारिणी आहेस।
Verse 30
यया धाता जगत्सृष्टौ नियुक्तस्तां पुराकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
जिच्या शक्तीने आदिकाळी धाता (ब्रह्मा) जगत्सृष्टीच्या कार्यास नियुक्त झाला—त्या परम जगद्धात्री महेश्वरीला मी नमस्कार करतो/करते।
Verse 31
यया विष्णुर्जगत्स्थित्यै नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
जिच्या शक्तीने विष्णू जगत्स्थितीसाठी नियुक्त होऊन सदैव तेच कार्य करतात—त्या परम जगद्धात्री महेश्वरीला मी नमस्कार करतो/करते।
Verse 32
यया रुद्रो जगन्नाशे नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
जिच्या शक्तीने रुद्र जगन्नाशासाठी नियुक्त होऊन सदैव तेच महाकर्म करतात—त्या परम जगद्धात्री महेश्वरीला मी नमस्कार करतो/करते।
Verse 33
रजस्सत्त्वतमोरूपां सर्वकार्यकरीं सदा । त्रिदेवजननीं देवीं त्वां नमामि च तां शिवाम्
रज, सत्त्व, तम या त्रिगुणरूपिणी, सदा सर्वकार्य सिद्ध करणारी, त्रिदेवांची जननी अशी देवी शिवा—तुला मी नमस्कार करतो।
Verse 34
यस्त्वां विचिंतयेद्देवीं विद्याविद्यात्मिकां पराम् । तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च सदा करतले स्थिता
जो भक्त तुला—विद्या व अविद्या-स्वरूपिणी परम देवी—निरंतर चिंतितो, त्याच्यासाठी भोग आणि मोक्ष दोन्हीही सदैव जणू करतळावर असतात।
Verse 35
यस्त्वां प्रत्यक्षतो देवि शिवां पश्यति पावनीम् । तस्यावश्यं भवेन्मुक्तिर्विद्याविद्याप्रकाशिका
हे देवी, जो तुला प्रत्यक्ष—पावनी शिवारूपिणी—पाहतो, त्याला निश्चयच मुक्ति मिळते; कारण तू विद्या व अविद्या दोन्ही प्रकाशित करणारी आहेस।
Verse 36
ये स्तुवंति जगन्मातर्भवानीमंबिकेति च । जगन्मयीति दुर्गेति सर्वं तेषां भविष्यति
जे जगन्मातेची स्तुती “भवानी”, “अंबिका”, “जगन्मयी” व “दुर्गा” असे नामोच्चार करून करतात, त्यांचे सर्व कार्य तिच्या कृपेने सिद्ध होते।
Verse 37
ब्रह्मोवाच । इति स्तुता जगन्माता शिवा दक्षेण धीमता । तथोवाच तदा दक्षं यथा माता शृणोति न
ब्रह्मा म्हणाले—अशा रीतीने धीमंत दक्षाने स्तुती केल्यावर जगन्माता शिवा (सती) तेव्हा दक्षाला बोलली; पण तो जणू मातृवचनाची अवहेलना करीत आहे, तसे नीट ऐकला नाही।
Verse 38
सर्वं मुमोह तथ्यं च तथा दक्षः शृणोतु तत् । नान्यस्तथा शिवा प्राह नानोतिः परमेश्वरी
दक्ष सर्वथा मोहग्रस्त झाला होता; तरीही त्याने ते सत्य ऐकावे. परमेश्वरी शिवा म्हणाली— “दुसरा मार्ग नाही, दुसरा उपदेश नाही.”
Verse 39
देव्युवाच । अहमाराधिता पूर्वं सुतार्थं ते प्रजापते । ईप्सितं तव सिद्धं तु तपो धारय संप्रति
देवी म्हणाली— हे प्रजापते! पूर्वी पुत्रप्राप्तीसाठी तू माझी आराधना केलीस. तुझे इच्छित कार्य सिद्ध झाले; म्हणून आता तप दृढपणे धारण कर.
Verse 40
ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा देवी दक्षं च निजमायया । आस्थाय शैशवं भावं जनन्यंते रुरोद सा
ब्रह्मा म्हणाले— असे बोलून देवीने तेव्हा आपल्या मायेनें दक्षाजवळ जाऊन, बालभाव धारण केला आणि आईजवळ रडू लागली.
Verse 41
अथ तद्रोदनं श्रुत्वा स्त्रियो वाक्यं ससंभ्रमाः । आगतास्तत्र सुप्रीत्या दास्योपि च ससंभ्रमाः
मग ते रडणे व ते शब्द ऐकून स्त्रिया घाईघाईने व व्याकुळ होऊन, तरीही प्रेमाने, तेथे आल्या; दासीही तितक्याच घाईने धावून आल्या.
Verse 42
दृष्ट्वासिक्नीसुतारूपं ननन्दुस्सर्वयोषितः । सर्वे पौरजनाश्चापि चक्रुर्जयरवं तदा
असिक्नीची कन्या सतीदेवीचे तेजस्वी रूप पाहून सर्व स्त्रिया आनंदित झाल्या. त्या वेळी सर्व नगरवासीही ‘जय जय’ असा मोठा जयघोष करू लागले.
Verse 43
उत्सवश्च महानासीद्गानवाद्यपुरस्सरम् । दक्षोसिक्नी मुदं लेभे शुभं दृष्ट्वा सुताननम्
गायन-वाद्यांच्या अग्रभागी एक महान उत्सव झाला. कन्येचे शुभ मुख पाहून दक्ष व असिक्नी आनंदाने भरून गेले.
Verse 44
दक्षः श्रुतिकुलाचारं चक्रे च विधिवत्तदा । दानं ददौ द्विजातिभ्योन्येभ्यश्च द्रविणं तथा
तेव्हा दक्षाने वेदसंमत व कुलाचारानुसार विधिपूर्वक आचार केले. आणि त्याने द्विजांना तसेच इतरांनाही धन-दान व सामग्री दिली.
Verse 45
बभूव सर्वतो गानं नर्तनं च यथोचितम् । नेदुर्वाद्यानि बहुशस्सुमंगलपुरस्सरम्
तेव्हा सर्वत्र यथोचित गान व नर्तन सुरू झाले। वाद्ये पुन्हा पुन्हा निनादली; ती सुमंगलतेची पूर्वसूचना देत शिवभक्तीच्या आनंदाचे बाह्य चिन्ह ठरली।
Verse 46
अथ हर्यादयो देवास्सर्वे सानुचरास्तदा । मुनिवृन्दैः समागत्योत्सवं चक्रुर्यथाविधि
मग हरि इत्यादी सर्व देव, आपल्या अनुचरांसह आणि मुनिवृंदांसह तेथे आले व विधिपूर्वक उत्सव संपन्न केला।
Verse 47
दृष्ट्वा दक्षसुतामंबां जगतः परमेश्वरीम् । नेमुः सविनयास्सर्वे तुष्टुवुश्च शुभैस्तवैः
दक्षकन्या अंबा—जगाची परमेश्वरी—तिला पाहून सर्वांनी नम्रतेने प्रणाम केला आणि शुभ स्तोत्रांनी तिची स्तुती केली।
Verse 48
ऊचुस्सर्वे प्रमुदिता गिरं जयजयात्मिकाम् । प्रशशंसुर्मुदा दक्षं वीरिणीं च विशेषतः
तेव्हा सर्वजण अत्यंत आनंदित होऊन ‘जय जय’ अशी विजयघोषणा करू लागले. आणि हर्षाने त्यांनी दक्षाची, तसेच विशेषतः वीरिणीची, स्तुती केली.
Verse 49
तदोमेति नाम चक्रे तस्या दक्षस्तदाज्ञया । प्रशस्तायास्सर्वगुणसत्त्वादपि मुदान्वितः
तेव्हा तिच्या आज्ञेनुसार दक्षाने तिचे नाव ‘ओमा’ असे ठेवले. सर्व सद्गुणांनी परिपूर्ण त्या प्रशस्तेच्या स्वरूपाने तो आनंदित होऊन हर्षाने तिची स्तुती करू लागला.
Verse 50
नामान्यन्यानि तस्यास्तु पश्चाज्जातानि लोकतः । महामंगलदान्येव दुःखघ्नानि विशेषतः
त्यानंतर लोकांमध्ये तिची इतरही नावे प्रचलित झाली. ती नावे महान् मंगल देणारी असून विशेषतः दुःख‑शोकाचा नाश करणारी आहेत.
Verse 51
दक्षस्तदा हरिं नत्वा मां सर्वानमरानपि । मुनीनपि करौ बद्ध्वा स्तुत्वा चानर्च भक्तितः
तेव्हा दक्षाने हरि (विष्णू) यांना, मला आणि सर्व अमर देवांना नमस्कार केला. हात जोडून त्याने मुनींनाही वंदन केले; स्तुती करून तो भक्तिभावाने पूजन करू लागला.
Verse 52
अथ विष्ण्वादयस्सर्वे सुप्रशस्याजनंदनम् । प्रीत्या ययुस्वधामानि संस्मरन् सशिवं शिवम्
मग विष्णू आदी सर्व देवांनी आनंददायक प्रभूची उत्तम प्रशंसा करून आनंदाने आपापल्या धामांकडे प्रस्थान केले—अंतःकरणात शक्तिसहित सदैव शुभ अशा शिवाचे स्मरण करीत.
Verse 53
अतस्तां च सुतां माता सुसंस्कृत्य यथोचितम् । शिशुपानेन विधिना तस्यै स्तन्यादिकं ददौ
म्हणून मातेनं कन्येचे यथोचित संस्कार करून, शिशुपान-विधीनुसार तिला दूध व इतर पोषण दिले।
Verse 54
पालिता साथ वीरिण्या दक्षेण च महात्मना । ववृधे शुक्लपक्षस्य यथा शशिकलान्वहम्
वीरिणी आणि महात्मा दक्ष यांनी प्रेमाने सांभाळल्यामुळे ती कन्या दिवसेंदिवस वाढू लागली—जशी शुक्लपक्षात चंद्रकला वाढते।
Verse 55
तस्यां तु सद्गुणास्सर्वे विविशुर्द्विजसत्तम । शैशवेपि यथा चन्द्रे कलास्सर्वा मनोहराः
हे द्विजश्रेष्ठ, तिच्यात सर्व सद्गुण प्रवेशले—जशी चंद्राच्या शैशवातही त्याच्या सर्व मनोहर कला अंतर्भूत असतात।
Verse 56
आचरन्निजभावेन सखीमध्यगता यदा । तदा लिलेख भर्गस्य प्रतिमामन्वहं मुहुः
जेव्हा सती सख्यांमध्ये आपल्या स्वभावानुसार वागत असे, तेव्हा ती दिवसेंदिवस पुन्हा पुन्हा भर्ग (भगवान् शिव) यांची प्रतिमा रेखाटीत असे।
Verse 57
यदा जगौ सुगीतानि शिवा बाल्योचितानि सा । तदा स्थाणुं हरं रुद्रं सस्मार स्मरशासनम्
जेव्हा शिवा (सती) बाल्याला शोभतील अशी मधुर गीते गात असे, तेव्हाच ती मनोमन स्थाणु—हर—रुद्र, स्मरशासन (कामदमन) यांचे स्मरण करी।
Verse 58
ववृधेतीव दंपत्योः प्रत्यहं करुणातुला । तस्या बाल्येपि भक्तायास्तयोर्नित्यं मुहुर्मुहुः
त्या दांपत्याची करुणेची मात्रा जणू दररोज वाढतच होती. बाल्यापासून भक्त असलेल्या त्या कन्येवर ते नित्य, पुन्हा पुन्हा, कोमल स्नेहाने काळजी घेत.
Verse 59
सर्वबालागुणा क्रांतां सदा स्वालयकारिणीम् । तोषयामास पितरौ नित्यंनित्यं मुहुर्मुहुः
सर्व सद्गुणांनी युक्त आणि आपल्या गृहधर्मात सदैव तत्पर अशी ती, आई-वडिलांना नित्यनित्य, पुन्हा पुन्हा, संतुष्ट करीत असे।
Frequently Asked Questions
A genealogical event: Dakṣa generates sixty daughters and formally distributes them in marriage to Dharma, Kaśyapa, Soma (Candra), and other recipients—establishing the progenitive framework by which the three worlds become populated.
The chapter uses lineage and marriage as a symbolic cosmology: generative Śakti is apportioned into ordered channels (dharma/ṛta), while simultaneously marking Jagadambikā (Satī/Śivā) as a transcendent focal point beyond mere ritual genealogy.
Śivā/Satī is explicitly linked with Jagadambikā, and the text acknowledges kalpa-dependent variants in her placement (eldest/middle/otherwise), indicating a Purāṇic multi-recensional cosmology rather than a single fixed ordering.