Dashati 5
Viṣṇu’s cosmic stride (trivikrama) as the paradigm of world-order and protection, adapted to Sāman praise within Soma worship
Viṣṇu
Expansive majestic and stabilizing—suited to cosmic imagery and protective prayer
The dashati draws on RV-tradition material with mixed/unspecified seer attributions in the supplied data; where Dīrghatamas is cited it reflects an Aṅgiras-linked poetic current often used for cosmic-order themes.
ही दशती विष्णूच्या त्रिविक्रम—तीन पावलांच्या—मूलभूत विश्वकर्माची घोषणा करते: ती तीन पावले म्हणजे तीन लोक/प्रदेश आणि यज्ञाची स्थिर अधिष्ठाने, तसेच ऋताच्या (विश्व-व्यवस्थेच्या) प्रतिष्ठेचा आदर्श. विष्णू गूढ/आवृत रीतीने सर्वत्र व्यापलेला असला, तरी त्याने ‘मोजून स्थापन’ केलेला अवकाश (पृथिवी सानवी) यज्ञ व जग यांना स्थैर्य देतो. सोमपानासाठी इंद्र–वायू यांना वेगवान, बलदायक सहचर म्हणून बोलावून विधीला गती व सामर्थ्य दिले जाते; आणि शेवटी विष्णूच्या त्या पूर्वप्रसंगावर आधार ठेवून सर्व देवांना “आमचे रक्षण करो” (अवंतु) अशी विनंती करून यजमानासाठी संरक्षण, योग्य मार्ग आणि फलप्राप्ती निश्चित केली जाते.
Mantras
Mantra 1
त्वमङ्ग प्र शुंसिषो देवः शविष्ठ मर्त्यम् न त्वदन्यो मघवन्नस्ति मर्डितेन्द्र ब्रवीमि ते वचः
तूच खरोखर सर्वाधिक कीर्तिमान—हे देव, अतिशय शक्तिमान. हे मघवन्! तुझ्यावाचून मर्त्याचा पोषक दुसरा कोणी नाही. हे इंद्रा! मी तुला हे वचन/स्तोत्र उच्चारतो.
Mantra 2
मा ते राधांसि मा त ऊतयो वसो ऽस्मान्कदा चना दभन् विश्वा च न उपमिमीहि मानुष वसूनि चर्षणिभ्य आ
हे वसो! तुझे दान, तुझ्या ऊती (सहाय्ये) आम्हांला कधीही फसवू नयेत, कधीही सोडू नयेत. हे मानुष (मानवहितकारी)! सर्व वसू (धन) आम्हांस मोजून वाटून दे; आणि ते जनां/गोत्रांकरिता येथे आण.
Mantra 3
वायविन्द्रश्च शुष्मिणा सरथं शवसस्पती नियुत्वन्ता न ऊतय आ यातं सोमपीतये
हे वायू आणि इंद्रा—बलाचे स्वामी—प्रचंड शुष्म (वीर्य) घेऊन एकाच रथावर एकत्र या. युक्त नियुत (अश्व) असलेले, उपासकाचे सहाय्यक जणू, सोमपानासाठी येथे या.
Mantra 4
तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः दिवीव चक्षुराततम्
विष्णूचे ते परम पद—सूरी (ज्ञानी) ते सदैव पाहतात; जसे दिव्य आकाशात दूरवर पसरलेली दृष्टी—तसे ते (पद) ध्यानासाठी विस्तीर्ण आहे.
Mantra 5
तद्विप्रासो विपन्युवो जागृवांसः समिन्धते विष्णोर्यत्परमं पदम्
ते (पद) ज्याला विप्र—स्तुतीत रमणारे, जागृत पुरोहित—स्तोत्राने प्रज्वलित करतात; तेच विष्णूचे परम पद आहे.
Mantra 6
अतो देवा अवन्तु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे पृथिव्या अधि सानवि
म्हणून देवगण आम्हांला रक्षोत—त्या महत्कर्मामुळे, ज्यामुळे विष्णूने पृथ्वीच्या शिखरावर (सानु) व्यापक पाऊल टाकले.
Frequently Asked Questions
It centers on Viṣṇu’s famous ‘three strides’—a cosmic act that establishes the worlds and order—and turns that remembrance into a prayer for protection and ritual success.
Sāman collections often combine related stotra materials: alongside Viṣṇu’s cosmic foundation, Indra–Vāyu are invited as powerful, swift helpers to come together for the Soma-drinking, strengthening the sacrifice.
Traditional explanation takes it as a step that is not easily perceived (gūḍha/samūḍha): Viṣṇu’s presence pervades even subtle or concealed regions, indicating divine reach beyond what is obvious.