Dashati 11
Pavamāna Soma’s purifying flow as a bestower of treasure, strength, and ordered abundance
Soma Pavamāna
Bright driving and expansive—suited to the surging ‘flow’ imagery of Pavamāna
R̥ṣi attribution is not fixed from the provided inputs; the selections reflect a mixed thematic cluster typical of Sāmavedic arrangement (pavamāna core with allied Aindra/Āpas verses).
पवमान सोमाचा शुद्ध करणारा प्रवाह—‘त्रिपृष्ठ’ (त्रिविध यज्ञरूप) म्हणून, पिळणीच्या साधनांतून वनांना धारण केल्यासारखा वाहत—धन (रायस्), दक्षिणा, बळ आणि क्षत्र (संरक्षक अधिराज्य) देणारा ठरतो. हा प्रवाह वरुणासारख्या नियमनाने, ऋतास अनुरूप योग्य वाटप करत, आपः/वृष्टीद्यावा यांच्या जलप्रतिमेत ‘गर्त’ (पात्र/आश्रय) मध्ये एकवटून स्थिर होतो. अशा शुद्ध सोमामुळे यजमानास समृद्धी, क्षमता व संरक्षण परत मिळावे, अशी प्रार्थना आहे.
Mantras
Mantra 1
अभि त्रिपृष्ठं वृषणं वयोधामाङ्गोषिणमवावशंत वाणीः वना वसानो वरुणो न सिन्धूर्वि रत्नधा दयते वार्याणि
त्रिपृष्ठ (तीन-पीठ/तीन आधारांचा), वृषण (वीर्यवान), वयो-धाम (प्राणशक्तीचे धाम), अङ्गोषिण (गर्जनशील) याच्याकडे वाणी स्तुतीचा नाद घुमवितात; वन-वस्त्र परिधान करून, वरुणासारखा—सिंधु (नदी)च्या प्रवाहासारखा—रत्नधाः (रत्नधारी/रत्नदाता) होऊन तो उत्तम, वरणीय वस्तूंचे वाटप करतो।
Mantra 2
शूरग्रामः सर्ववीरः सहावान्जेता पवस्व सनिता धनानि तिग्मायुधः क्षिप्रधन्वा समत्स्वषाढः साह्वान्पृतनासु शत्रून्
हे सोम! तू शूरांचा समूह, सर्ववीर, सहावान, विजयी आहेस. तू शुद्ध होत प्रवाहित हो; धनांचा दाता हो. तीक्ष्ण-आयुधधारी, शीघ्र-धनुर्धारी, संग्रामांत अजेय—रणांत शत्रूंवर मात करणारा होऊन तेजस्वी हो.
Mantra 3
उरुगव्यूतिरभयानि कृण्वन्त्समीचीने आ पवस्वा पुरन्धी अपः सिषासन्नुषसः स्वा3र्गाः सं चिक्रदो महो अस्मभ्यं वाजान्
हे सोम, विशाल गतीमार्ग असणाऱ्या! तू अभय व रक्षण निर्माण करणारा आहेस. शुद्धीमध्ये आमच्याकडे सम्यक् प्रवाहित हो, हे पुरंधी (उदार दाता). जलांना वश करून, स्वर्गीय उषा (आणून), महाध्वनीने निनादत—आम्हांस बलाचे वाज (विजय-पुरस्कार) दे.
Frequently Asked Questions
It celebrates Soma as he is purified and set in right flow, and it asks that this sanctified power return to the sacrificer as wealth, strength, and protective authority (kṣatra).
In Sāmavedic ritual reading it points to Soma’s threefold ritual context—especially the repeated pressings/chant structures—highlighting his strength and completeness in the sacrifice.
The flowing waters and rain imagery mirror the soma-stream: both move, gather, and settle into a receptacle (garta/vessels), expressing purification, containment, and abundance in ritual form.