Dashati 9
Soma Pavamāna’s purification as the sweet, rite-perfect exhilarant offered for Indra and for the sacrificer’s prosperity
Soma Pavamāna
Bright propulsive and exultant—praise that ‘drives’ the purified Soma toward Indra
R̥ṣi is not supplied in the input; at dashati level this set is treated as a Pavamāna praise-unit without a securely stated family attribution here.
सोम पवमान शुद्ध होत अतिशय मधुर व तेजस्वी पेय बनून इंद्राला हर्षित करतो, आणि त्यातून विजयासारखी सामर्थ्य-शक्ती प्राप्त व्हावी असा स्तुती-आह्वानाचा भाव आहे. यजमानाला वसु-रायस अशी संपत्ती, यज्ञकर्माची क्रतु/अध्वर-क्षमता, इळा-संबंधित आवाहन/भागांची सिद्धी, आणि सुस्थिर निवास (सुक्शिती) दे अशी प्रार्थना केली आहे. दगडातील दडपणातून गायी सुटाव्यात तसे, अडथळ्याचा ‘ढिगारा’ फोडून उघडण्याच्या दगड-पीळण प्रतिमांनी शुद्धीपासून सामर्थ्याकडे गती वाढत जाते, आणि शेवटी ‘ॐ’ स्तोभाने ती अधिक तीव्र व मुद्रित होते.
Mantras
Mantra 1
पवस्व मधुमत्तम इन्द्राय सोम क्रतुवित्तमो मदः महि द्युक्षतमो मदः
हे सोम! इंद्रासाठी अतिशय मधुर होऊन पवित्र हो; तू क्रतु (यज्ञविधी) जाणणारा सर्वोत्तम मद आहेस—महान, अत्यंत तेजस्वी मद.
Mantra 2
अभि द्युम्नं बृहद्यश इषस्पते दिदीहि देव देवयुम् वि कोशं मध्यमं युव
हे महान् यशस्वी, पोषणाचा स्वामी सोम! (आमच्यासाठी) द्युम्नाने प्रकाशमान हो; हे देव, देवयु (देवाकडे नेणारा), हे युवन्! मध्यम पात्र (कोश) प्रकट कर.
Mantra 3
आ सोता परि षिञ्चताश्वं न स्तोममप्तुरं रजस्तुरम् वनप्रक्षमुदप्रुतम्
या, हे सोम-निष्पेषक (सोता)! सर्व बाजूंनी ओता—अश्वासारखे—स्तोत्र-स्तोम; जो अडथळारहित आहे, रजस् (प्रदेशां)त वेगवान आहे, वन (लाकूड) यांनी शुद्ध केलेला आहे, आणि जलांनी परिशुद्ध आहे.
Mantra 4
एतमु त्यं मदच्युतं सहस्रधारं वृषभं दिवोदुहम् विश्वा वसूनि बिभ्रतम्
हा तोच सोम—मद (उत्साह) अच्युतपणे झरविणारा, सहस्रधारा, वृषभासारखा बलवान; दिवोदुह (स्वर्गाचे दुहन करणारा), यज्ञासाठी सर्व वसू धारण करणारा—त्याचाच आम्ही स्तवन करतो.
Mantra 5
स सुन्वे यो वसूनां यो रायामानेता य इडानाम् सोमो यः सुक्षितीनाम्
तो सोम—सुन्व (रस पिळणारा) यासाठी वसूंचा दाता; रयि (समृद्धी) आणणारा; इळा-आह्वानांचा पूर्तिकर्ता; सुक्षिती (सु-निवास) देणारा.
Mantra 6
त्वं ह्या3ङ्ग दैव्या पवमान जनिमानि द्युमत्तमः अमृतत्वाय घोषयन्
कारण तूच, हे पवमान, दैवी जनिमांमध्ये सर्वाधिक द्युमान (तेजस्वी) आहेस; अमृतत्व-प्राप्तीसाठी घोष करीत निनादतोस.
Mantra 7
एष स्य धारया सुतो ऽव्यो वारेभिः पवते मदिन्तमः क्रीडन्नूर्मिरपामिव
हा सोम, पिळून काढलेला, धारेत ऊनी (अव्य) गाळणीतून, जलांसह शुद्ध होतो; अत्यंत मदकारी, तो जललहरीसारखा क्रीडा करीत राहतो.
Mantra 8
य उस्रिया अपि या अन्तरश्मनि निर्गा अकृन्तदोजसा अभि व्रजं तत्निषे गव्यमश्व्यं वर्मीव धृष्णवा रुज ॐ वर्मीव धृष्णवा रुज
हे (इंद्रा), उस्रिया—तांबूसवर्ण गायी ज्या दगडाच्या आत होत्या, त्या तू आपल्या बळाने (दगड) फोडून बाहेर काढल्यास; गोधन व अश्वधनाने समृद्ध (व्रज) गोठ्यापर्यंत तू (संपत्ती) पसरवलीस. धिटाईने, वर्मी—मातीच्या ढिगासारखे, ते फोडून उघड. ओम्—धिटाईने, वर्मीप्रमाणे, ते फोडून उघड.
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna): the sweetest, most radiant exhilarant whose correct preparation makes the sacrifice effective and brings both divine support (for Indra) and human prosperity.
Soma is the primary subject, but he is purified “for Indra” as the intended recipient of the exhilarating draught; Indra’s empowerment signifies the rite’s success and the flow of strength and benefits to the sacrificer.
In ritual reading it points to the pressing stones (adri) and the release of Soma-juice likened to freeing cows; symbolically it expresses Soma’s power to break obstructions and to open the enclosure of wealth and boons for the yajamāna.