Dashati 8
Soma Pavamāna’s self-purification and forward rush through the woollen filter, becoming an effective oblation that draws Indra and grants ‘svar’ (heaven/light).
Soma Pavamāna
Brisk surging and triumphant—matching the imagery of rushing waves and resonant sound.
The individual ṛṣi is not provided in the input; the verses belong to the broader RV Soma-pavamāna stream commonly associated with pavamāna seer traditions rather than a single explicitly named family here.
या दशतीत सोम पवमान स्वतः शुद्ध होत लोकरसाच्या (ऊनाच्या) पवित्र गाळणीतून लाटांसारखा वेगाने पुढे धावतो, कोशात एकवटून प्रभावी हविर्भाग बनतो. दाबलेला सोम मुख्य ग्राही इंद्राकडे धाडला व आवाहिला जातो—यज्ञाला बळ व सिद्धी मिळावी आणि यजमानाला ‘स्वर’ (स्वर्ग/प्रकाश) प्राप्त व्हावा म्हणून. सोम ‘वाणीच्या अग्रभागी’ घुमणारा नाद म्हणून, तसेच ऋषींच्या वाणी व स्तोत्र/सामगान यांचे संमीलन सातपटी चौकटीत घडवणारा म्हणून वर्णिला आहे; शुद्ध झालेला व सामनरूपाने उच्चारलेला सोमहविर्भागच मानवी स्तुती व देवस्वीकार यांमध्ये मध्यस्थ ठरून स्वर्गप्राप्तीकडे नेणारे तेज बनतो.
Mantras
Mantra 1
इन्द्रमच्छ सुता इमे वृषणं यन्तु हरयः श्रुष्टे जातास इन्दवः स्वर्विदः
हे पिळलेले सोमरस इंद्राकडे जावोत—वृषभासारख्या वीराकडे; त्याचे हरि (श्यामल) अश्व त्याला येथे आणोत. श्रुती-सेवेसाठी उत्पन्न झालेले हे सोमबिंदू यजमानासाठी स्वर्ग शोधून देणारे आहेत.
Mantra 2
प्र धन्वा सोम जागृविरिन्द्रायेन्दो परि स्रव द्युमन्तं शुष्ममा भर स्वर्विदम्
हे सोम, जागृत होऊन प्रवाहित हो; इंद्रासाठी, हे इंदु, परि—छनून—वाहत जा. द्युमंत शुष्म—दीप्त तेज—आम्हांला आण; जो स्वर्विद् (svarvid), स्वर्ग-विजय देणारा आहे.
Mantra 3
सखाय आ नि षीदत पुनानाय प्र गायत शिशुं न यज्ञैः परि भूषत श्रिये
हे सखायो, (यज्ञात) या आणि बसा; पवमान सोमासाठी प्र-गान करा. यज्ञांनी त्याला शिशूसारखे परि-भूषित करा—श्री, समृद्धीसाठी.
Mantra 4
तं वः सखायो मदाय पुनानमभि गायत शिशुं न हव्यैः स्वदयन्त गूर्तिभिः
हे सखायो, मदासाठी त्या पवमान सोमाचे अभि-गान करा. हव्यांनी त्याला शिशूसारखे स्वादु करा; गूर्ती—गंभीर स्तुती—यांनी त्याला मधुर करा.
Mantra 5
प्राणा शिशुर्महीनां हिन्वन्नृतस्य दीधितिम् विश्वा परि प्रिया भुवदध द्विता
महान् (यज्ञांचा) प्राणस्वरूप तो शिशु, ऋताची दीप्ती प्रेरित करीत, सर्व प्रिय (अनुषंग/अनुग्रह) यांनी सर्वतोमुखी वेढला जातो; मग तो पुन्हा क्रमाने पुढे सरकतो.
Mantra 6
पवस्व देववीतय इन्दो धाराभिरोजसा आ कलशं मधुमान्त्सोम नः सदः
हे इन्दु! देवांना आणण्यासाठी स्वतःला पवित्र कर; तेजस्वी धारांनी कलशात प्रवाहित हो; हे मधुमान् सोम! आमच्या सदस् मध्ये (ये).
Mantra 7
सोमः पुनान ऊर्मिणाव्यं वारं वि धावति अग्रे वाचः पवमानः कनिक्रदत्
सोम, पवमान होत, उर्मी (उचंबळती लाट) सह लोकरच्या गाळणीमधून (अव्यं वारम्) वेगाने धावतो; वाणीच्या अग्रभागी पवमान ‘कणिक्रदत्’—गर्जनेसारखा निनाद करतो.
Mantra 8
प्र पुनानाय वेधसे सोमाय वच उच्यते भृतिं न भरा मतिभिर्जुजोषते
सोम—पवमान, विधाता-ऋषि—याच्यासाठी ही स्तुति-वाणी उच्चारली जाते. भक्तिभावपूर्ण मति-चिंतनाने तो ती स्वीकारतो; जसा कोणी धारण-पोषण करणारा भार वाहतो तसा.
Mantra 9
गोमन्न इन्दो अश्ववत्सुतः सुदक्ष धनिव शुचिं च वर्णमधि गोषु धार्य
हे इन्दु! पिळून काढल्यावर तू गो-समृद्ध, अश्व-समृद्ध, सुत—उत्कृष्ट, आणि सुदक्ष हो. गोषु (यज्ञात) धारण होण्यासाठी तू शुद्ध तेज व वर्ण धारण कर.
Mantra 10
अस्मभ्यं त्वा वसुविदमभि वाणीरनूषत गोभिष्टे वर्णमभि वासयामसि
आमच्यासाठी वाणी तुझे स्तवन करतात—हे वसु-विद् (धन-प्रदाता)! गोभिः (गायींनी/गो-संबंध साधनांनी) आम्ही तुझ्या तेज-वर्णाला आवरण/अभिषेक देतो; म्हणजे गो-संबंध विधींनी तुला यथाविधि सजवितो.
Mantra 11
पवते हर्यतो हरिरति ह्वरांसि रंह्या अभ्यर्ष स्तोतृभ्यो वीरवद्यशः
हरि-वर्ण सुवर्ण सोम पवित्र होतो; सर्व अडथळे ओलांडून, रम्य वेगाने—हे सोम—स्तोत्रकर्त्यांकडे धाव; वीरसंतती आणि यश प्रदान कर.
Mantra 12
परि कोशं मधुश्चुतं सोमः पुनानो अर्षति अभि वाणीरृषीणां सप्ता नूषत
मधु-च्युत कोशाभोवती, पवित्र होत सोम वाहतो; ऋषींच्या वाणींकडे—सप्तधा—ते प्रवाहित होतो, जसे त्यांनी स्तुतीचा नाद उठविला आहे.
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified through the woollen strainer, becomes fit as an offering, is directed to Indra, and is described as leading the sacrificer to ‘svar’ (heaven/light).
They are key ritual images: Soma runs through the sheep-wool strainer (avyāṃ vāram) and is gathered around/into the kośa, showing that purification and collection make the drink ritually effective.
It points to Soma being coordinated with the beginning/forepart of the sung praise (stotra): as the chant starts, the purifying Soma ‘resounds’ and is carried forward by the singers’ voiced sāman.