Dashati 5
PūrvārcikaPrapathaka 6Dashati 512 Mantras

Dashati 5

Aindra victory and wealth secured through Soma’s purifying flow and Indra-invocation

Deity

Indra

Melodic Character

Heroic and exultant with a bright forward-driving sacrificial urgency

Rishi Family

R̥ṣi attribution is not provided in the input; thematically the verses sit in the Indra–Soma/Pavamāna sphere common to Soma liturgy rather than a clearly marked single family here.

सोमाच्या पवमान शुद्ध प्रवाहातून इंद्राचे आवाहन करून विजय व संपत्ती निश्चित करणारा ऐंद्र भाव. रथांच्या अग्रभागी सेनानीसारखे पुढे जाणारे युद्धनेतृत्व, गव्य—गोधन-शोध व व्रज (गोठा) समृद्धीची प्रतिमा ठळक होते. जलांमधून व गाळण्यांतून शुद्ध झालेला सोम आपल्या तेजाने इंद्राला आकृष्ट करतो आणि यजकांच्या स्तुतींना फलसिद्धीकडे वाहून नेतो. दक्षिणा व वस्त्रादी दानरूप बक्षिसे सहकाऱ्यांना मिळतात; धियः व मनीषाः—स्तोत्र-प्रज्ञा अखेरीस सोमाहुतीकडे एकत्रित प्रवाहाने धाव घेतात.

Mantras

Mantra 1

प्र सेनानीः शूरो अग्रे रथानां गव्यन्नेति हर्षते अस्य सेना भद्रान्कृण्वन्निन्द्रहवान्त्सखिभ्य आ सोमो वस्त्रा रभसानि दत्ते

रथांच्या अग्रभागी शूर सेनानी पुढे निघतो, गोधन शोधीत; त्याची सेना हर्षते. भद्र (मंगल) घडवीत, इंद्रहवन् (इंद्राचे आवाहन) करीत—सोम आपल्या सख्यांना रभस (वेगवान) दाने देतो; वस्त्रेही देतो.

Saman: Aindra-sāman (generic)

Mantra 2

प्र ते धारा मधुमतीरसृग्रन्वारं यत्पूतो अत्येष्यव्यम् पवमान पवसे धाम गोनां जनयन्त्सूर्यमपिन्वो अर्कैः

हे पवमान सोम! तुझ्या मधुर, मधुरसपूर्ण धारा पुढे पुढे वाहू लागल्या; तू शुद्ध होऊन ऊनी गाळणी (अव्य) ओलांडून जातोस. शुद्धी करणारा सोम म्हणून तू गो-धनाच्या धाम/आसनाकडे प्रवाहित होतोस, गो-समृद्धी उत्पन्न करतोस; स्तुतिगीतांनी (अर्क) बळ पावून तू यज्ञ तेजाने परिपूर्ण करतोस.

Saman: Pavamāna-sāman (generic)

Mantra 3

प्र गायताभ्यर्चाम देवान्त्सोमं हिनोत महते धनाय स्वादुः पवतामति वारमव्यमा सीदतु कलशं देव इन्दुः

गाया—चला, आपण देवांची स्तुती करू; महान धनासाठी सोमाला प्रेरित करा. मधुर (सोम) शुद्ध होत राहो, ऊनी गाळणी (अव्य) ओलांडून; दिव्य इन्दु कलशात आसीन होवो.

Saman: Pavamāna-sāman (generic)

Mantra 4

प्र हिन्वानो जनिता रोदस्यो रथो न वाजं सनिषन्नयासीत् इन्द्रं गच्छन्नायुधा संशिशानो विश्वा वसु हस्तयोरादधानः

प्रेरित होऊन, द्यावा-पृथ्वीचा जनिता पुढे सरकतो—जणू बळाचे पारितोषिक जिंकणारा रथ; इंद्राकडे जाताना, आपली आयुधे धारदार करीत, तो यजमानांच्या हातांत सर्व वसु (संपत्ती) अर्पितो.

Saman: Pavamāna (generic); specific gāna-name not supplied in input

Mantra 5

तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य धर्मं द्युक्षोरनीके आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम्

त्याने—मनाच्या उत्कंठेतून वा कामनेतून—ज्येष्ठ (इंद्र) याचा धर्म/विधान द्युक् (दीप्त) स्वर्गमुखात घडविला; उत्सुक, सुगतीने चालणारे (कर्ते) जवळ आले; कलशात गायी (यज्ञगायी) जुष्ट स्वामी—दीप्त इंदु, सोम—यास स्वीकारून/धारण करतात.

Saman: Pavamāna (generic); specific gāna-name not supplied in input

Mantra 6

साकमुक्षो मर्जयन्त स्वसारो दश धीरस्य धीतयो धनुत्रीः हरिः पर्यद्रवज्जाः सूर्यस्य द्रोणं ननक्षे अत्यो न वाजी

सहकाऱ्यांसह त्या वृषभाला—त्याच्या दहा भगिनी—एकत्र मर्जयन्ति (शुद्ध करतात); धीराच्या धीतयः (भक्तिचिंतन) धनुत्रीः (आयुधधारी) आहेत; हरि (ताम्रवर्ण सोम) परिक्रमा करीत धावतो आणि सूर्याच्या द्रोण (कुंड/पात्र)ापर्यंत पोहोचतो—जणू वेगवान अश्व, वाजी (विजयी) होऊन.

Saman: Pavamāna (generic); specific gāna-name not supplied in input

Mantra 7

अधि यदस्मिन्वाजिनीव शुभः स्पर्धन्ते धियः सूरे न विशः अपो वृणानः पवते कवीयन्व्रजं न पशुवर्धनाय मन्म

जेव्हा त्याच्यावर—विजयी, उज्ज्वल अश्वासारख्या—भक्तिमय धिया (विचार) स्पर्धा करतात; आणि सूर्याभिमुख जमणाऱ्या जनांसारखा तो जलांना निवडतो—तेव्हा अति-कवी सोम पवमान शुद्ध होऊन वाहतो, जणू पशुवृद्धीसाठी ‘व्रज’ (गोठा/गोकुळ) आणीत आहे—हीच ही स्तुती-गाथा.

Saman: Pavamāna (generic); specific gāna-name not supplied in input

Mantra 8

इन्दुर्वाजी पवते गोन्योघा इन्द्रे सोमः सह इन्वन्मदाय हन्ति रक्षो बाधते पर्यरातिं वरिवस्कृण्वन्वृजनस्य राजा

इन्दु—बलदायक—शुद्ध होऊन वाहतो, गायींना सोबत आणीत; इन्द्रासाठी सोम, एकत्र सामर्थ्याने सहाय्य करीत, मद (उत्साह)ासाठी प्रवृत्त होतो. तो राक्षसांचा संहार करतो; सभोवतालची ‘अराति’ (शत्रुता) दूर ढकलतो; प्रशस्त अवकाश करून—यजमानांचा राजा ठरतो.

Saman: Pavamāna (generic); specific gāna-name not supplied in input

Mantra 9

अया पवा पवस्वैना वसूनि मांश्चत्व इन्द्रो सरसि प्र धन्व ब्रघ्नश्चिद्यस्य वातो न जूतिं पुरुमेधाश्चित्तकवे नरं धात्

या मार्गाने वाह, पवित्र हो; माझ्यासाठी आणि तुझ्यासाठी वसु (धन) आण. सरसी (कुंड/जलाशय) मध्ये इन्द्र त्यांना पुढे प्रवाहित करो; ज्याची प्रेरणा वाऱ्याच्या वेगासारखी—तो ब्रघ्न असो वा पुरुमेधस् असो—तो कवी-पोषक नराला धन देवो.

Saman: Pavamāna (generic); specific gāna-name not supplied in input

Mantra 10

महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भो ऽवृणीत देवान् अदधादिन्द्रे पवमान ओजो ऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः

महान् आहे ते कर्म जे सोम—तो महिष, महाबली—याने केले. ‘अपां गर्भ’ (जल-गर्भ) देवांना वरण करतो; पवमान होऊन त्याने इंद्रात ओज (बल) ठेवले; तेजस्वी इंदु-बिंदूने सूर्यांत ज्योती उत्पन्न केली.

Saman: Pavamāna (generic); specific gāna-name not supplied in input

Mantra 11

असर्जि वक्वा रथ्ये यथाजौ धिया मनोता प्रथमा मनीष दश स्वसारो अधि सानो अव्ये मृजन्ति वह्निं सदनेष्वच्छ

तो (सोम) पाठविला जातो—रथ्ये, जणू शर्यतीत रथमार्गावर वेगाने धावणारा—भक्ती-धियेने, प्रथम मनोता मनिषा (अग्र-स्तोत्र) द्वारा। दहा भगिनी, तो अवि (मेंढी)च्या लोकरीवर ठेवला असता, वह्नि (वाहक/अग्निसदृश वाहक) स्वच्छ करून उजळ करतात, आणि त्याला सदने/स्थानांकडे नेतात.

Saman: Pavamāna (generic); specific gāna-name not supplied in input

Mantra 12

अपामिवेदूर्मयस्तर्त्तुराणाः प्र मनीषा ईरते सोममच्छ नमस्यन्तीरुप च यन्ति सं चाच विशन्त्युशतीरुशन्तम्

जशी पाण्याची लाटे वेगाने धावतात, तशा मनिषा (स्तोत्र-धारा) उठतात आणि सोमाकडे पुढे सरकतात. नमस्कार करीत त्या जवळ येतात; आणि एकत्र प्रवेश करून, उत्कंठेने, वांछित—त्या प्रिय सोमाला—शोधतात.

Saman: Pavamāna (generic); specific gāna-name not supplied in input

Frequently Asked Questions

They link Indra’s power to win victory and cattle with Soma’s purified flow: the offering is prepared, praised, and directed so Indra is effectively drawn to grant success and rewards.

These are ritual-poetic images for Indra’s triumph and wealth-bestowal. “Seeking cattle” signals prosperity gained through Indra’s favor, not merely a battlefield scene.

As Soma is purified through waters, the priests’ praises also ‘move’ toward the offering—converging in sound and intent—so the rite becomes a unified current carrying the oblation to the gods.