Dashati 4
Pavamāna purification and cosmic manifestation through Soma’s (and allied powers’) luminous ordering of the worlds
Pavamāna Soma (purifying Soma as the implicit kanda focus)
Bright expansive and consecratory—moving from kindling-energy to wide-world benediction
Anukta/unspecified overall (mixed sources within the decad)
ही दशती पावमान सोमाच्या शुद्धीकरण-प्रवाहाला केंद्रस्थानी ठेवून, यज्ञाची प्रभावकता आणि विश्वाची प्रकाशमय रचना कशी प्रकट व स्थिर होते हे सांगते. अग्नी यज्ञाचे मुख/जिह्वा म्हणून प्रज्वलित होऊन हविर्भाग वाहतो आणि रयी (धन) व वर्चस् (तेज) प्रदान करतो. आपः (जल) पावन व पोषक म्हणून विधीसाठी विस्तीर्ण, मंगल अवकाश स्थापन करून क्षेम (कल्याण) देतात. पुरुष–विराज सृष्टीची उत्पत्ती-प्रसरण आणि पृथ्वी व दिशांपलीकडील परात्परत्व उलगडतात. योग्य स्तुती, गान व आहुती यांद्वारे सूक्ष्म यज्ञ महाविश्व-निर्मितीशी अनुरूप होतो; परिणामी शुद्धी, सिद्धी, समृद्धी आणि प्रकाशमान कीर्ती प्राप्त होते.
Mantras
Mantra 1
भ्राजन्त्यग्ने समिधान दीदिवो जिह्वा चरत्यन्तरासनि स त्वं नो अग्ने पयसा वसुविद्रयिं वर्चो दृशे ऽदाः
हे अग्ने! तू प्रज्वलित केला असता समिधा तेजाने झळकतात; तुझ्या दीप्त ज्वाला उजळतात. तुझी जिह्वा दोन जबड्यांच्या मध्ये संचारते. म्हणून हे अग्ने, वसु-वित् (धन-विजेता)! पयस् (पोषण-रस) सहित आम्हांस दृष्टीस रम्य असे वैभव, धन आणि तेज प्रदान कर.
Mantra 2
वसन्त इन्नु रन्त्यो ग्रीष्म इन्नु रन्त्यः वर्षाण्यनु शरदो हेमन्तः शिशिर इन्नु रन्त्यः
वसंत निश्चयच आनंदित होतो; ग्रीष्म निश्चयच आनंदित होतो; वर्षाऋतू, आणि त्यानंतर शरद्; हेमंत व शिशिर निश्चयच यज्ञाच्या अनुगामी होऊन हर्षित होतात.
Mantra 3
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् स भूमिं सर्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम्
पुरुष सहस्रशीर्ष, सहस्राक्ष, सहस्रपाद आहे; तो पृथ्वीला सर्व बाजूंनी व्यापून, दहा अँगुलांच्या परिमाणापलीकडेही स्थित राहिला.
Mantra 4
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पदो ऽस्येहाभवत्पुनः तथा विष्वङ् व्यक्रामदशनानशने अभि
पुरुषाचे तीन पाद ऊर्ध्व उगवले; त्याचा एक पाद पुन्हा येथे प्रकट झाला. तेथून तो सर्व दिशांनी विस्तारला—भक्ष्य व अभक्ष्य, भक्षण करणारे व न करणारे—सर्वांवर व्यापला.
Mantra 5
पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् पादो ऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि
पुरुषच हे सर्व आहे—जे झाले आहे आणि जे होणार आहे. त्याचा एक पाद सर्व भूत-प्राणी आहेत; आणि त्याचे तीन पाद दिव्यात अमृतरूपाने स्थित आहेत.
Mantra 6
तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पूरुषः उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति
एवढी आहे त्याची महिमा; तरीही पुरुष याहून अधिक महान आहे. तो अमृतत्वाचाही ईशान आहे; कारण अन्न (हविः) द्वारे तो प्रकट जगताच्या पलीकडे आरोहण करतो.
Mantra 7
ततो विराडजायत विराजो अधि पूरुषः स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः
तेव्हा विराज् उत्पन्न झाली; आणि विराज् पासून पुरुष प्रकट झाला. तो जन्म घेऊन वाढत—पृथ्वीच्या मागेही आणि पुढेही—व्याप्त झाला.
Mantra 8
मन्ये वां द्यावापृथिवी सुभोजसौ ये अप्रथेथाममितमभि योजनम् द्यावापृथिवी भवतं स्योने ते नो मुञ्चतमंहसः
हे द्यावा-पृथिवी, मी तुम्हांला मानतो—पोषणसमृद्ध, शुभ-भोजसौ। अमाप विस्ताराने, पूर्ण योजनेपर्यंत, तुम्ही स्वतःला पसरविले आहे. आमच्यासाठी तुम्ही स्योन—स्नेहाळ आश्रय, शुभ आसन—व्हावे; आणि आम्हांला अंहस—पाप व दुःख—यांतून मुक्त करा.
Mantra 9
हरी त इन्द्र श्मश्रूण्युतो ते हरितौ हरि तं त्वा स्तुवन्ति कवयः पुरुषासो वनर्गवः
हे इन्द्रा, तुझे हरि—दोन तांबूसवर्ण अश्व—आणि तुझी वीरसदृश दाढी; तुझे दोन हरित अश्व। हे हरि-अश्ववाला, तुला कवी स्तुती करतात—पुरुष, आणि वनर्गव.
Mantra 10
यद्वर्चो हिरण्यस्य यद्वा वर्चो गवामुत सत्यस्य ब्रह्मणो वर्चस्तेन मा सं सृजामसि
सोन्याचे जे तेज, गायींचे जे तेज, आणि सत्य ब्रह्माचे जे तेज—त्या तेजानेच आम्हांला एकरूप कर.
Mantra 11
सहस्तन्न इन्द्र दद्ध्योज ईशे ह्यस्य महतो विरप्शिन् क्रतुं न नृम्णं स्थविरं च वाजं वृत्रेषु शत्रून्त्सुहना कृधी नः .
हे इंद्रा, आम्हांला विपुल बळ दे; कारण सहस्रहस्त तू या महान सामर्थ्याचा अधिपती आहेस. आम्हांला पुरुषार्थासारखा दृढ क्रतु, स्थिर नृम्ण आणि विजयदायी वाज दे; आणि वृत्रांमध्ये (अवरोधकांमध्ये) आम्हांला शत्रूंचे संहारक कर.
Mantra 12
सहर्षभाः सहवत्सा उदेत विश्वा रूपाणी बिभ्रतीर्द्व्यूद्नीः उरुः पृथुरयं वो अस्तु लोक इमा आपः सुप्रपाणा इह स्त
हर्षाने भरलेल्या आपः (जलदेवता), वत्सांसह, उदित झाल्या; नानारूपे धारण करून, विस्तीर्ण दिशांत पसरतात. तुमचा हा लोक विशाल व प्रशस्त होवो; सुप्रपाण (कल्याणकारी हातांच्या) आपः, या यज्ञात इथेच स्थिर राहा.
Frequently Asked Questions
It links ritual purification with cosmic order: Soma’s purifying current is supported by Agni’s offering-power, the Waters’ cleansing presence, and Puruṣa–Virāj as the vast ground of creation.
In Soma ritual, purification and offering work together: Agni carries oblations, while the Waters symbolize cleansing, fertility, and an auspicious space where the rite can ‘abide’ and succeed.
It supplies a cosmological frame: from Virāj arises Puruṣa, who surpasses earth and directions—teaching that the power invoked in sacrifice is not limited to the visible world but overflows it.
Read Sama Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.