Dashati 3
Agni as the sacrificial forerunner who opens the rite, framed by cosmic illumination and Indra’s paradigm of releasing prosperity
Agni
Invocatory and energizing—opening solemnity moving into heroic expansive praise
Madhucchandas Vaiśvāmitra (secure for the Agnim īḍe verse; others require SV↔RV concordance)
या दशकात यज्ञाच्या अग्रभागी अधिष्ठान करणारा अग्नी हा पुरोहित/होतृ व रत्नधातम (रत्न-समृद्धी देणारा) म्हणून आवाहिला आहे. ‘गो’ (गायी/किरणे) या प्रकाश व ऐश्वर्याच्या प्रतिमांमधून विश्वप्रकाशाचा भाव विस्तारतो; ‘प्रथम नामे’ व ‘त्रिःसप्ता’ यांसारखी पूर्णता–ज्ञानाची चिन्हे यज्ञाची सम्यक रचना अधोरेखित करतात. पुढे इंद्राच्या वीर्याचे स्तवन करून तो अडथळे फोडून जल/धनाचा प्रवाह मुक्त करतो—हा विजय-आदर्श ठळक केला आहे. स्तुती (अभ्यनूषत) हीच प्रभावी क्रिया ठरून, अग्नीच्या मध्यस्थीने क्रम प्रस्थापित होतो आणि इंद्रामुळे विघ्ने दूर होऊन प्रकाश, जल व संपत्ती प्रकट व प्रवाहित व्हावीत, हा हेतू साधला जातो.
Mantras
Mantra 1
मयि वर्चो अथो यशो ऽथो यज्ञस्य यत्पयः परमेष्ठी प्रजापतिर्दिवि द्यामिव दृंहतु
माझ्यात वर्चस् (तेज) असो, आणि यशही असो; तसेच यज्ञाचे पोषण करणारे ते सार-रस (पयस्)ही असो. परमेṣ्ठी प्रजापती, जसे दिवि मध्ये द्यौः (स्वर्ग) स्थिर आहे, तसे (हे सर्व) दृढ करो.
Mantra 2
सं ते पयांसि समु यन्तु वाजाः सं वृष्ण्यान्यभिमातिषाहः आप्यायमानो अमृताय सोम दिवि श्रवांस्युत्तमानि धिष्व
तुझे पोषक रस (पयांसि) आणि तुझे बल (वाजाः) एकत्र येवोत; हे अभिमाति-षाह (आक्रमण-निवारक), तुझी वृष्ण्य (वीर्य-शक्ती)ही संयुक्त होवोत. अमृतत्वासाठी वाढत असलेल्या हे सोम, दिवि मध्ये आमच्यासाठी उत्तम श्रवांसि (श्रेष्ठ कीर्ती) धारण कर.
Mantra 3
त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वास्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः त्वमातनोरुर्वा3न्तरिक्षं त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ
हे सोम, तूच या सर्व ओषधी उत्पन्न केल्यास; तूच जलांना जन्म दिलास; तूच गायींना (उत्पन्न केलंस). तूच विशाल अंतरिक्ष पसरवलंस; आणि तूच आपल्या ज्योतीने तम (अंधार) दूर केलास.
Mantra 4
अग्निमीडे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम् होतारं रत्नधातमम्
मी अग्नीची स्तुती करतो—यज्ञाचा पुरोहित, देव-ऋत्विज, होतृ, आणि रत्नांचा परम श्रेष्ठ दाता।
Mantra 5
ते मन्वत प्रथमं नाम गोनां त्रिः सप्त परमं नाम जनान् ता जानतीरभ्यनूषत क्षा आविर्भुवन्नरुणीर्यशसा गावः
ते मनीषी जन गायींचे प्रथम नाम जाणून गेले; आणि ‘त्रिः-सप्त’—मनुष्यांतील परम नाम—तेही. जाणणाऱ्या शक्तींचे त्यांनी स्तवन केले; आणि पृथ्वीवर अरुणवर्ण, यशस्वी गायी प्रकट झाल्या.
Mantra 6
समन्या यन्त्युपयन्त्यन्याः समानमूर्वं नद्यस्पृणन्ति तमू शुचिं शुचयो दीदिवांसमपान्नपातमुप यन्त्यापः
काही जल एकत्र वाहतात, काही जवळ येतात; नद्या एकच समान पाट भरून टाकतात. ती शुचि जले शुचि व दीप्तिमान अपाम्-नपात्—‘जलपुत्र’—याच्याजवळ जातात.
Mantra 7
आ प्रागाद्भद्रा युवतिरह्नः केतून्त्समीर्त्सति अभूद्भद्रा निवेशनी विश्वस्य जगतो रात्री
भद्रा, युवती रात्र पुढे आली आहे; ती दिवसाचे केतू (प्रकाश) गोळा करते. भद्रा झाली आहे रात्र—साऱ्या जगातील चल जीवांसाठी विश्रांतीचे निवासस्थान देणारी.
Mantra 8
प्रक्षस्य वृष्णो अरुषस्य नू महः प्र नो वचो विदथा जातवेदसे वैश्वानराय मतिर्नव्यसे शुचिः सोम इव पवते चारुरग्नये
आता त्या महान् अरुणवर्ण, वृष्ण (बलवान) अग्नीसाठी—जातवेदसाकडे यज्ञविधींमध्ये आमची वाणी प्रवाहित होवो. वैश्वानरासाठी ही नवी, शुचि भक्ती—पवित्र झालेल्या सोमाप्रमाणे—अग्नीस रम्य व प्रिय अशी वाहत राहो.
Mantra 9
विश्वे देवा मम शृण्वन्तु यज्ञमुभे रोदसी अपां नपाच्च मन्म मा वो वचांसि परिचक्ष्याणि वोचं सुम्नेष्विद्वो अन्तमा मदेम
सर्व देव माझा यज्ञ ऐकोत; उभे—द्यावा-पृथिवी—आणि अपाम्-नपात्ही (ऐकोत). हे देवहो, तुमच्यामध्ये मी निंद्य वचने बोलू नये; हे समृद्ध दात्यांनो, तुमच्या सुम्न (अनुग्रह) मध्ये आम्ही अत्यंत आनंदाने रमू.
Mantra 10
यशो मा द्यावापृथिवी यशो मेन्द्रबृहस्पती यशो भगस्य विन्दतु यशो मा प्रतिमुच्यताम् यशस्व्या3स्याः सं सदो ऽहं प्रवदिता स्याम्
द्यावा-पृथिवी मला यश देवो; इंद्र व बृहस्पती मला यश देवोत; भगाचे यश मला लाभो; यश माझ्याशी जोडले जावो. या यशस्वी सभेत मी स्तुतीचा वक्ता होवो.
Mantra 11
इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्रवोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री अहन्नहिमन्वपस्ततर्द प्र वक्षणा अभिनत्पर्वतानाम्
आता मी इंद्राच्या पराक्रमकर्मांचे गान करतो—वज्रधारी ज्याने प्रथम ही कृत्ये केली: त्याने अहिाचा वध केला; जलांसाठी मार्ग उघडला; प्रवाहांच्या वाटा फाडल्या; आणि पर्वतांना विदीर्ण केले।
Mantra 12
अग्निरस्मि जन्मना जातवेदा घृतं मे चक्षुरमृतं म आसन् त्रिधातुरर्को रजसो विमानो ऽजस्रं ज्योतिर्हविरस्मि सर्वम्
मी जन्मतः अग्नी—जातवेदस्; घृत माझे नेत्र आहे; अमृत माझे आसन आहे. त्रिधातु माझे स्वरूप; मी तेजस्वी अर्क, रजसाचा मापक; अजस्र ज्योती; मी हवि—मीच सर्व आहे।
Mantra 13
पात्यग्निर्विपो अग्रं पदं वेः पाति यह्वश्चरणं सूर्यस्य पाति नाभा सप्तशीर्षाणमग्निः
अग्नी विप्राच्या अग्र पदाचे रक्षण करतो; याह्व—प्रबळ—सूर्याच्या चरणाचे, म्हणजे त्याच्या गतीचे, रक्षण करतो; अग्नी नाभि-स्थानी सप्तशीर्ष (शक्ती)चे रक्षण करतो।
Frequently Asked Questions
In Sāmavedic stotra groupings, Agni often establishes the rite as the front priest, while Indra hymns supply the victory-pattern that removes obstacles—together ensuring the sacrifice yields prosperity and smooth ‘flow’ of offerings and results.
Both readings are traditional: ‘go’ can denote actual cattle (wealth) and also rays/light (illumination). The hymn’s ‘manifestation’ language supports a symbolic sense where light and abundance appear through praise and right ritual order.
Commentarially it often signals completeness or a ritual totality rather than a mere count—an all-encompassing enumeration that frames the hymn’s knowledge/praise as fully effective and ritually whole.
Read Sama Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.