Dashati 2
Aindra-Soma: the generative power of Soma/Indra expressed as cosmic ‘milk/seed’ and as the authoritative Sāman tradition (Rathantara).
Indra (Aindra frame) in close union with Soma (Pavamāna) as the energizing prize-winning power of the rite.
Radiant and expansive—moving from contained brightness (Soma ‘milk’) to wide authoritative proclamation (Rathantara).
Vasiṣṭha (explicitly named in 2.0.02.05 as the establisher/bring-er of Rathantara).
या दशतीचा केंद्रभाव ‘ऐन्द्र–सोम’ आहे: पावमान सोम ‘दूध/तेज/बीज’ म्हणून शुद्ध होऊन विविध ‘गायीं’मध्ये (यज्ञपात्रे, जल, किरणे) धारण केला जातो; त्याच्या ऊर्जेने इंद्र बळकट होऊन वाज (विजयदायी पारितोषिक) जिंकतो. येथे ‘माया’ म्हणजे भ्रम नव्हे, तर दैवी–याज्ञिक कार्यशक्ती; ती विश्वमापनाचा विस्तार घडवून यज्ञाला फलप्रद करते. पितर यज्ञपरंपरेचा गुप्त ‘गर्भ/बीज’ स्थापन करून वंशपरंपरेचे वहन सुनिश्चित करतात; सविता व धाता विधीला क्रम देऊन गती देतात; विष्णू ‘विस्तीर्ण पाऊल’ देऊन यज्ञविस्तार करतो; उषा व पृश्नी पोषणकारी मातृतत्त्व म्हणून उभ्या राहतात. अखेरीस रथंतर साम—वसिष्ठाने ‘आणलेले’ अधिकृत सामपरंपरेचे रूप—अनुष्टुभ छंदाशी गुंफून स्वयंसंदर्भित लितुर्गी म्हणून घोषित होते आणि गानाचा अधिकार दृढ करते.
Mantras
Mantra 1
त्वमेतदधारयः कृष्णासु रोहिणीषु च परुष्णीषु रुशत्पयः
तूच हा उज्ज्वल दुग्ध-रस—कृष्ण, रोहिणी आणि परुष्णी (चितकबरी) गायींमध्ये—धारण करून स्थिर केला.
Mantra 2
अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा मिमेति भुवनेषु वाजयुः मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमादधुः
उषांसह पृष्णी—अग्रगण्य—प्रकाशली. वाज (पुरस्कार) शोधणारा तो बलवान वृषभ, वाजयु होऊन, लोक-लोकांत आपला मार्ग मोजीत जातो. मायावंतांनी त्याला त्याच्याच मायेनें घडविले; नृचक्षस पितरांनी (मानवदर्शी पितृगणांनी) यज्ञाचा गर्भ (बीज) स्थापिला.
Mantra 3
इन्द्र इद्धर्योः सचा सम्मिश्ल आ वचोयुजा इन्द्रो वज्री हिरण्ययः
यजमानाच्या प्रज्वलित यज्ञात इंद्र—अर्ह (पूज्य)—सख्यभावाने येतो; आमच्या भक्तीशी संयुक्त, पवित्र वाणीने युक्त. वज्रधारी इंद्र सुवर्णदीप्तीने दीप्त आहे.
Mantra 4
इन्द्र वाजेषु नो ऽव सहस्रप्रधनेषु च उग्र उग्राभिरूतिभिः
इंद्रा, वाजांत (बललाभांत) आमचे रक्षण कर; आणि सहस्र-प्रदानांतही. हे उग्र, तुझ्या उग्र ऋतींनी (सहाय्यांनी) आम्हांस आधार दे.
Mantra 5
प्रथश्च यस्य सप्रथश्च नामानुष्टुभस्य हविषो हविर्यत् धातुर्द्युतानात्सवितुश्च विष्णो रथन्तरमा जभारा वसिष्ठः
ज्याचा (स्तोत्र) ‘प्रथ’—विस्तार आहे, आणि ज्याचे नावही ‘स-प्रथ’—विस्तारयुक्त आहे,—अनुष्टुभ्-छंदाच्या हवि-अर्पणात तत्पर,—वसिष्ठाने विधात्याच्या तेजातून, तसेच सविता व विष्णूपासून, रथंतर (साम) येथे आणले.
Mantra 6
नियुत्वान्वायवा गह्ययं शुक्रो अयामि ते गन्तासि सुन्वतो गृहम्
हे वायू, नियुत् (जुतेले अश्व) घेऊन येथे ये; हा शुक्ल (सोम) मी तुला आमंत्रित करीत आहे—रस पिळणाऱ्या यजमानाच्या घरी तू येशील.
Mantra 7
यज्जायथा अपूर्व्य मघवन्वृत्रहत्याय तत्पृथिवीमप्रथयस्तदस्तभ्ना उतो दिवम्
हे मघवन्, अपूर्व (पराक्रमी), वृत्रवधासाठी तू जन्मला तेव्हा तूने पृथ्वीचा विस्तार केला; तेव्हाच तूने द्युलोकालाही स्थिरपणे आधार दिला.
Frequently Asked Questions
It links Soma’s bright, sustaining essence with the cosmic ‘seed’ of the rite and with the authority of a key Sāman melody, Rathantara—showing how chant and offering work together to make the sacrifice effective.
No. In this Vedic context (and in Sāyaṇa’s reading), māyā is a wondrous, effective power—divine/ritual capability by which forms and results are produced.
The verse presents Rathantara as a transmitted liturgical form: Vasiṣṭha ‘brought/established’ it for sacrificial use, grounding the chant in seer-lineage and ritual provenance.
Read Sama Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.