Shloka 14

हनूमद्बलप्रबोधनम् / Jāmbavān Rekindles Hanūmān’s Power

Devanagari script

तां विशालायतश्रोणीं तनुमध्यां यशस्विनीम्।दृष्टवैव शुभसर्वाङ्गीं पवनः काममोहितः।।।।

Transliteration

tāṃ viśālāyataśroṇīṃ tanumadhyāṃ yaśasvinīm |

dṛṣṭvaiva śubhasarvāṅgīṃ pavanaḥ kāmamohitaḥ ||

Translation

त्या यशस्विनी स्त्रीला—रुंद नितंबांची, सडपातळ कटीची, सर्वांगाने शुभ व सुंदर—पाहताच पवन काममोहित झाला।

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• विशालायतश्रोणीम्: having broad and long hips
• विशालायतश्रोणीम्: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विशाल + आयत + श्रोणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारयः (विशाला च आयता च श्रोणी यस्याः)

• तनुमध्याम्: slender-waisted
• तनुमध्याम्: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तनु + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारयः (तनुः मध्यः यस्याः)

• यशस्विनीम्: renowned
• यशस्विनीम्: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यशस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyā-anuvṛtti (क्रियानुवृत्ति)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिकक्रिया (having seen)

• एव: indeed, just
• एव: Avadhāraṇa (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (particle of emphasis)

• शुभसर्वाङ्गीम्: having beautiful limbs
• शुभसर्वाङ्गीम्: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ + सर्व + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुषः (शुभानि सर्वाणि अङ्गानि यस्याः)

• पवनः: the Wind (god)
• पवनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पवन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• काममोहितः: deluded by desire
• काममोहितः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम + मोहित (कृदन्त; √मुह् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः (कामेन मोहितः)

Context

'On seeing the broad hips, slender waist and beautiful limbs of that famous lady the Wind-god was infatuated.

Characters & Entities

• Pavana (Maruta, Wind-god)
• Anjanā (implied by subsequent verses)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights how unchecked kāma (desire) can cloud judgment; Dharma requires inner restraint and respect toward others.

What is the narrative situation?

The story turns to the conception narrative connected with Hanuman: Pavana sees Anjanā and becomes desire-struck.

Which character virtue is emphasized?

By contrast (through later verses), Anjanā’s chastity and commitment to marital fidelity are foregrounded.