Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

प्रस्रवणगिरिवासवर्णनम्

Residence on Mount Prasravana; Counsel during the Rains

तस्य शैलस्य शिखरे महतीमायतां गुहाम्।प्रत्यगृह्णत वासार्थं रामस्सौमित्रिणा सह4.27.4।।

tasya śailasya śikhare mahatīm āyatāṃ guhām | pratyagṛhṇata vāsārthaṃ rāmaḥ saumitriṇā saha || 4.27.4 ||

त्या पर्वताच्या शिखरावर श्रीरामांनी सौमित्रि (लक्ष्मण) याच्यासह निवासासाठी एक विशाल व प्रशस्त गुहा निवडली।

कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (having made)
and
:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
समयम्agreement
समयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसमय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म (agreement)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता
सुग्रीवेणwith Sugriva
सुग्रीवेण:
Sahakarana (सहकारण)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सहकारक (with Sugriva)
सहwith
सह:
Sahartha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक उपपद
अनघःsinless
अनघः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम् (sinless)
कालयुक्तम्timely/appropriate
कालयुक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकाल + युक्त (प्रातिपदिक; √युज्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (कालेन युक्तम् = appropriate to the time); वाक्यम्-विशेषणम्
महत्great/important
महत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वाक्यम्-विशेषणम्
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म (what was spoken)
उवाचsaid/spoke
उवाच:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
रघुनन्दनःdelight of the Raghu line
रघुनन्दनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरघु + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता; षष्ठी-तत्पुरुष (रघोः नन्दनः = delight of Raghu lineage)
विनीतम्disciplined/obedient
विनीतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + नी (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; लक्ष्मणस्य विशेषणम् (well-disciplined)
भ्रातरम्brother
भ्रातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म; लक्ष्मणम्-समनाधिकरण (apposition)
भ्राता(his) brother
भ्राता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता; रामस्य विशेषणरूपेण (as brother)
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म
लक्ष्मिवर्धनम्enhancer of glory
लक्ष्मिवर्धनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootलक्ष्मी + वर्धन (प्रातिपदिक; √वृध्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (लक्ष्म्याः वर्धनः = increaser of prosperity/glory); लक्ष्मणस्य विशेषणम्

As Rama lay in bed, at night, his grief rose and choked him with tears.

R
Rama
L
Lakshmana (Saumitri)

FAQs

Dharma here is endurance and disciplined living: even in hardship, Rāma follows the conduct of exile with restraint, choosing a simple dwelling rather than comfort.

Rāma and Lakṣmaṇa settle on a mountain, taking shelter in a cave as they continue the search for Sītā and await the next course of action.

Steadfastness (dhṛti) and self-control—accepting austere conditions without abandoning purpose.