Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

द्वादशः सर्गः — Rama’s Proof of Power, the First Duel, and the Identification Mark

Kishkindha Kanda, Sarga 12

ततो गिरितटे जातामुत्पाट्य कुसुमाकुलाम्।लक्ष्मणो गजपुष्पीं तां तस्य कण्ठे व्यसर्जयत्4.12.40।।

tato giritaṭe jātām utpāṭya kusumākulām |

lakṣmaṇo gajapuṣpīṃ tāṃ tasya kaṇṭhe vyasarjayat ||

मग लक्ष्मणाने गिरितटावर उगवलेली, फुलांनी भरलेली ती गजपुष्पी उपटून त्याच्या (सुग्रीवाच्या) गळ्यात बांधली।

ततःthen
ततः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/क्रम-वाचक (adverb)
गिरितटेon the mountain-slope
गिरितटे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगिरि+तट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (गिरेः तटः)
जाताम्grown/arisen
जाताम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजात (प्रातिपदिक; √जन् कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) विशेषण (गजपुष्पीम्)
उत्पाट्यhaving plucked
उत्पाट्य:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउत्+√पट् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive); पूर्वक्रिया
कुसुमाकुलाम्filled with blossoms
कुसुमाकुलाम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुसुम+आकुल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (कुसुमैः आकुला) विशेषण (गजपुष्पीम्)
लक्ष्मणःLakṣmaṇa
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
गजपुष्पीम्the gajapuṣpī creeper/flower
गजपुष्पीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगजपुष्पी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
ताम्that
ताम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (गजपुष्पीम्)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
कण्ठेon the neck
कण्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
व्यसर्जयत्placed/fastened/let (it) down
व्यसर्जयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+√सृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Then Lakshmana went to the mountain slope, plucked the (creeper with) gajapuspi blossoms and fastened it on the neck of Sugriva.

L
Lakshmana
S
Sugriva
M
mountain slope (giritaṭa)

FAQs

Dharma is enabled by supportive action: Lakṣmaṇa’s assistance helps ensure that justice is executed accurately in the coming conflict.

Lakṣmaṇa carries out Rāma’s instruction by preparing Sugrīva with a visible identification mark before the duel.

Lakṣmaṇa’s fidelity and efficiency—he acts immediately to assist the dharmic mission.