Adhyaya 93

या अध्यायात कार्तिक-व्रताच्या स्नानविधीचे क्रमवार वर्णन आहे. रात्रीच्या शेवटी किंवा पहाटे साधकाने प्रथम पुण्यजलात स्नान करावे, नंतर अधिकाधिक पुण्यदायी जलांत स्नान करत शेवटी तीर्थस्नान करावे—याचे फळ ‘अनंत’ सांगितले आहे. तो संकल्प करून विष्णूचे स्मरण करतो, तीर्थांना व अधिष्ठातृ देवतांना अर्घ्य अर्पण करतो आणि हरि/दामोदर (राधेसह) यांचे आवाहन-स्तुती-मंत्र जपतो. जलात उतरताना भागीरथी गंगा, विष्णू, शिव आणि सूर्य यांचे स्मरण करण्याची आज्ञा आहे. आश्रमानुसार स्नानद्रव्येही दिली आहेत—गृहस्थांसाठी तीळ व आवळा-चूर्ण इत्यादी, तर संन्याशांसाठी तुळशीमुळाची माती; आवळा व तीळ एकत्र करण्यास काही तिथी निषिद्ध सांगितल्या आहेत. स्त्रिया व शूद्र यांच्यासाठी वैदिक मंत्रांऐवजी पौराणिक मंत्रांनी कर्म करण्याचा भेदही स्पष्ट केला आहे. यानंतर तर्पण, ब्राह्मणभोजन व ब्राह्मणपूजन यांचे विधान येते आणि ब्राह्मणांचा सन्मान हा देवतांच्या सन्मानासमान आहे असे प्रतिपादन केले आहे. शेवटी महादेव देवीला तुळशीपूजेचा उपदेश करतात; कार्तिक-व्रताने सर्वांगीण लाभ, पुण्यवृद्धी व वैकुंठप्राप्तीचे फळ घोषित केले आहे.