Adhyaya 77

महादेव पार्वतीला सांगतात की संतानवृद्धी व सौभाग्य वाढविणारे एक परम व्रत आहे. पुढे कथानकात वेदाध्यायी ब्राह्मण देवशर्मा अत्यंत विधिपूर्वक श्राद्ध करतो व अतिथींचा सत्कार करतो; तरीही त्याच्या घरातील वृषभ आणि शुनी (कुत्री) बोलून आपले दुःख सांगतात—अशौच, अपवित्रता व उपेक्षा यांशी संबंधित कर्मशेषामुळे आम्ही यातना भोगत आहोत. देवशर्माला कळते की ते त्याचेच माता-पिता असून पूर्वदोषांमुळे पशुयोनीत जन्मले आहेत. तो वसिष्ठादी ऋषींकडे जाऊन उपाय विचारतो. एक ऋषी पूर्वजन्माचे कारण सांगून भाद्रपद शुक्ल पंचमीला ‘ऋषि-पंचमी’ व्रत प्रायश्चित्त म्हणून सांगतो—सप्तर्षींची पूजा, मण्डल व कलश स्थापना, ऋष्यन्न नैवेद्य, दक्षिणा आणि जप-पाठ. हे व्रत अशौचजन्य पापांचा नाश करते, पितरांना मुक्ती देते आणि व्रत करणाऱ्यांना अखेरीस विष्णुधामाची प्राप्ती घडवते.