Adhyaya 41

युधिष्ठिराने पौष शुक्लपक्षातील एकादशीविषयी श्रीकृष्णांना विचारले. श्रीकृष्णांनी सांगितले की ही ‘पुत्रदा एकादशी’—परम पापनाशिनी व्रतपरंपरा असून तिचा अधिदेव नारायण/केशव आहे. श्रद्धेने व्रत केल्यास पुत्रलाभ व स्वर्गप्राप्ती होते. पुढे कथानकात पुलस्त्य ऋषी भीष्मांना एक शुद्धिकर आख्यायिका सांगतात. पुत्रहीनतेच्या दुःखाने व पितृऋण अपूर्ण राहील या भीतीने राजा सुकेतुमान (केतुमान) राजवैभव सोडून वनात भटकतो. वनवर्णनानंतर तो एका पुण्य सरोवराजवळ, आश्रमांनी नटलेल्या स्थानी पोहोचतो आणि ‘विश्वेदेव’ म्हणून ओळखले जाणारे मुनि भेटतात. ते आज पुत्रदा एकादशी असल्याचे सांगून विधिपूर्वक व्रत करण्याचा उपदेश करतात. राजा उपवास, पूजन व पारणा नियमाने करतो. परतल्यावर राणी गर्भवती होते आणि कालांतराने तेजस्वी पुत्र जन्माला येतो. या अध्यायात फलश्रुती सांगितली आहे—या व्रताचे श्रवण-पठनही अग्निष्टोम यज्ञासमान पुण्य देते; भावपूर्वक आचरण केल्यास पापक्षय व पुत्रप्राप्ती निश्चित होते.