Adhyaya 224

अध्याय २२४ ची सुरुवात राजर्षी दिलीप यांच्या भक्तिप्रश्नाने होते—अक्षय हरिभक्ती कशी मिळेल? पुढे कैलासातील स्मरणप्रसंग येतो; तेथे गिरिजा (पार्वती) महादेवांना विचारतात की विष्णुभक्ती सर्वांना मुक्तिदायिनी व पापनाशिनी कशी ठरते. शिव उपनिषद्-भावाने नारायणाला परम सत्य, सर्वाधार व परम मोक्षदाता म्हणून प्रतिपादित करतात. त्यानंतर वैष्णव उपासनेची ठोस लक्षणे सांगतात—ऊर्ध्वपुंड्र धारण, मंत्रजप, नामस्मरण, श्रवण-कीर्तन, द्वादशी व्रत, तुळशीचे रोपण-पूजन, आणि विशेषतः शंख-चक्र (तसेच पंचायुध) चिन्हधारण. शेवटी ते स्पष्ट करतात की बाह्य वैष्णव चिन्हांना अंतःकरणातील वैष्णवता—वैराग्य, करुणा, आत्मज्ञान व शुद्ध आचार—यांची साथ हवी. अंतर्बाह्य साधनेचा संगम हाच खरी भक्तीचा निकष आहे.