Adhyaya 202

देवल ऋषी राजा दिलीपाची अद्भुत कथा सांगू लागतात. कोसलाचा धर्मनिष्ठ सम्राट दिलीप दानधर्म, यज्ञ, पूजा आणि प्रजाहिताच्या कार्यांत सतत मग्न असतो; तरीही त्याला संतान होत नाही. सर्व वैभव व संयम असूनही अपत्यहीनता हा कलंक आहे असे मानून, पवित्र तिथींना संयम पाळत तो राणी सुदक्षिणेसह गुरु वसिष्ठांच्या आश्रमास जातो. वसिष्ठांचा आश्रम शांत आहे—वेदपठणाचा नाद, आणि प्राणीही वैर न ठेवता नांदतात. सत्कारानंतर वसिष्ठ कारण सांगतात: पूर्वी कामधेनूच्या प्रति आदरात त्रुटी झाली—प्रदक्षिणा व नमस्कार यांचा योग्य मान न केल्याने शाप लागला आणि संतती अडली. उपाय म्हणून ते कामधेनूची कन्या नंदिनी/शुभाह्वया दाखवून अरण्यात तिची रक्षा व सेवा करण्याचा विधी सांगतात; योग्य उपासनेने पुत्रप्राप्ती होईल असे आश्वासन देतात.