Adhyaya 184

अध्याय १८४ मध्ये गीता-माहात्म्य पुढे नेऊन सांगितले आहे की भगवद्गीता ही वेदांचा ‘प्राण’ आहे आणि तिचा दहावा अध्याय—विभूति-योग—सर्वांत श्रेष्ठ आहे. शिव–पार्वती संवाद आणि उत्तरखण्डातील बहुपर्यायी कथानक यांच्या माध्यमातून काशीच्या मोक्षसीमेतील गूढ ज्ञान का जपले जाते, हे उलगडते. काशीतील ‘धीरा-धीरा’ नावाचा सिद्ध ब्राह्मण वैराग्य व ज्ञाननिष्ठ जीवनाचा आदर्श दाखवतो; प्रथमपुरुष निवेदनात भृङ्गिरिटीशी निगडित प्रसंगांमुळे हे रहस्य अधिक स्पष्ट होते. यानंतर ब्रह्म्याचा हंस-रूप खग येऊन कमळ अर्पण करतो, महादेवाची स्तुती करतो आणि आपल्या अपराधामुळे आलेल्या अंधकार-पतनाची कथा सांगतो. तेव्हा पञ्चपद्मा/पद्मिनी ही कमळकन्या कर्म-कारणभाव समजावून सांगते की गीतेच्या दहाव्या अध्यायाचे श्रवण-पठण पापांचा नाश करते, अत्यंत पतितांनाही मुक्त करते आणि जीवन्मुक्ती देते. शेवटी हे पुण्य सर्व स्त्री-पुरुषांना व सर्व आश्रमस्थितींना समान रीतीने लाभते, असा निष्कर्ष दिला आहे.