Adhyaya 121

या अध्यायात कार्तिक-माहात्म्यात कलियुगातील तीन परम साधने—धात्री/आवळा, तुळस आणि दीपदान—यांची महती सांगितली आहे. महादेव गुहाला उपदेश करतात की धात्रीवृक्षाखाली पिंडदान केल्यास पितरांचा उद्धार होतो. आवळा धारण करणे, आवळ्याच्या माळा, तसेच घरात त्याची पवित्रता राखणे पुण्यवर्धक मानले आहे; तुळशीची माळ व द्वारका-मृत्तिका ही विष्णुसान्निध्याची चिन्हे म्हणून वर्णिली आहेत. शालग्रामपूजा व पुष्पार्पण यांना अश्वमेधयज्ञासमान फल सांगितले आहे. पुढे कार्तिकात तूप किंवा तीळतेलाचा दीप दान करण्याची वेळ, स्थळ व विधी दिली असून उंदीर, शिकारी, उपेक्षित स्त्री, लीलावती व गोपाळ इत्यादी उदाहरणांनी दीपदानाची प्रभावीता दाखविली आहे. शेवटी दीपदानाच्या पुण्यामुळे दुर्लक्षित पितरांनाही मुक्ती मिळते असा निष्कर्ष आहे.