Adhyaya 115
Praise of the Aśvattha and Vaṭa (Sacred Fig and Banyan)
या अध्यायात कार्त्तिक-माहात्म्य व्रताचा उपसंहार सांगितला आहे. हरिजागर (रात्र जागरण), प्रातःस्नान, तुळशी-सेवा, उद्यापन आणि दीपदान—ही पाच मुख्य व्रताङ्गे व्रत पूर्ण करणारी असून त्यांमुळे भुक्ती व मुक्ती अशी दोन्ही फळे मिळतात, असे प्रतिपादन केले आहे. रोग, पाण्याचा अभाव किंवा प्रवासातील अडथळे असताना व्रत कसे पाळावे याचा संकट-धर्मही सांगितला आहे—नामस्मरणाने, कोणत्याही देवळात, अश्वत्थाच्या मुळाशी किंवा तुळशीच्या वाडीतही अनुष्ठान करता येते. गीत-नृत्य, दान-सहाय्य, पुण्यवाटप तसेच केवळ दर्शन किंवा स्तुतीनेही या व्रताचे पुण्य वाढते, असे वर्णन आहे. अश्वत्थ व वट यांची सेवा व्रतपूर्तीप्रमाणे मानून त्यांची विशेष महिमा सांगितली आहे—अश्वत्थ विष्णुस्वरूप, वट रुद्रस्वरूप आणि पलाश ब्रह्मस्वरूप असे देवतात्म्य दिले आहे. शेवटी पार्वतीच्या शापकथेने आधार दिला आहे—अग्नीच्या निमित्ताने देवांनी केलेल्या हस्तक्षेपामुळे क्रुद्ध झालेल्या पार्वतीने देवांना वृक्षरूप होण्याचा शाप दिला; त्यामुळे वृक्षपूजेची पुराणोक्त धर्मव्यवस्था दृढ होते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.