Adhyaya 110

धर्मदत्ताने विचारले की विष्णूचे द्वारपाल जय–विजय असे वेगळे रूप कसे धारण करू लागले. गणांनी सांगितले की पूर्वी ते कठोर वैष्णव आचरणात होते—इंद्रियनिग्रह, धर्मपालन, विष्णुव्रते आणि अष्टाक्षरी मंत्राचा अखंड जप; यामुळे त्यांना हरिदर्शन झाले. मरुत्ताच्या यज्ञात बोलावल्यावर त्यांना धन मिळाले; पण वाटणीवरून वाद झाला आणि परस्पर शापामुळे विजय मगर (ग्राह) झाला व जय हत्ती (मातंग) झाला। दोघांनी विष्णूची शरण घेतली. भगवंतांनी भक्तांच्या वचनाची अटळता मान्य करून सांगितले की शापफळ भोगून ते पुन्हा त्यांच्या धामात परततील. गंडकीतीरी पुनर्जन्म घेऊनही स्मृती राहिली; कार्तिक स्नानकाळी मगराने हत्तीला पकडले तेव्हा हरि प्रकट झाले, सुदर्शनचक्राने मुक्त केले आणि सायुज्य/सारूप्यसदृश सान्निध्य देऊन वैकुंठात नेले. ते स्थान ‘हरिक्षेत्र’ म्हणून प्रसिद्ध झाले. अंतभागी एकादशी-व्रत, पहाटे स्नान, ब्राह्मण–गाय–वैष्णवांचा सन्मान, तसेच आहारसंयम यांची आज्ञा दिली आहे; आयुष्यभर व्रत व भक्ती केल्यास विष्णूचे परम पद प्राप्त होते असे फलश्रुतीत सांगितले आहे।