Adhyaya 70

Verse 1

व्यास उवाच । ततो देवांतको दैत्यो व्यनदत्समरं प्रति । रणं चकार धर्मेण संदष्टौष्ठपुटो बली

व्यास म्हणाले—मग दैत्य देवांतक युद्धाकडे गर्जना करू लागला. तो बलवान ओठ आवळून धर्मनियमाने रण करू लागला.

Verse 2

स गत्वा चाब्रवीद्वाक्यं सर्वलोकविगर्हितं । न जानासि महद्धर्मं दुष्ट मोहाद्यथाक्रमम्

तेथे जाऊन त्याने सर्व लोकांनी निंदिलेले वचन बोलले—“दुष्ट मोहामुळे तू यथाक्रम स्थित महान धर्म जाणत नाहीस.”

Verse 3

पापपुण्यप्रयोगेण निग्रहानुग्रहे प्रभुः । अहं च निर्मितो धात्रा करोमि तव शासनम्

हे प्रभो! पाप-पुण्याच्या प्रभावाने तुम्ही निग्रह व अनुग्रह करता. मीही धात्याने निर्माण झालो असून तुझे शासन पाळतो.

Verse 4

न जानासि यतो धर्मं कालमृत्यु पुरःसरः । न रोगो न जरा कालो न मृत्युर्न च किंकरः

तू धर्म जाणत नाहीस, म्हणून काळ व मृत्यु तुझ्या पुढे अग्रसर आहेत. न रोग, न जरा, न काळ, न मृत्यु—आणि न कोणताही किंकर.

Verse 5

धर्मात्प्रचलितः कर्मी कष्टं याति दिवानिशम् । उक्तं वसुं महावीर्यं यमं धर्मैकसाक्षिकम्

धर्मापासून ढळलेला कर्मी दिवसरात्र कष्ट भोगतो. असे सांगितले आहे—महावीर्यवान वसु-स्वरूप यम हा धर्माचा एकमेव साक्षी आहे.

Verse 6

स जघान त्रिभिर्बाणैः कालमृत्युसमप्रभैः । प्रचिच्छेद स धर्मात्मा ते त्वन्यैर्विशिखैस्त्रिभिः

त्याने काळ-मृत्यूसमान तेजस्वी तीन बाणांनी प्रहार केला. तेव्हा त्या धर्मात्म्याने (ते) छेदले; पण त्यांनीही पुन्हा तीन अन्य तीक्ष्ण शरांनी प्रहार केला.

Verse 7

ततस्तूच्चैः शरैः प्राज्यैर्युगांतानलसप्रभैः । निजघान यमं संख्ये स चिच्छेद शरैः शरान्

मग त्याने उंच सोडलेल्या, विपुल व युगांताग्नीसारख्या तेजस्वी शरांनी रणात यमावर प्रहार केला; आणि यमानेही आपल्या शरांनी ते शर छेदून टाकले.

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे क्रुद्धौ परस्परजयैषिणौ । जघ्नतुः समरेन्योन्यं महाबलपराक्रमौ

दरम्यान, क्रोधित झालेले आणि एकमेकांवर विजय मिळवण्याची इच्छा बाळगणारे ते महाबलशाली वीर युद्धात एकमेकांवर प्रहार करू लागले.

Verse 9

अहोरात्रं तयोर्युद्धमवर्त्तत सुदारुणम् । एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धः शक्त्या प्रशमनं रुषा

त्या दोघांमध्ये दिवस-रात्र अत्यंत भयानक युद्ध चालले होते. दरम्यान, एकाने क्रोधित होऊन शक्तीच्या साहाय्याने दुसऱ्याला शांत करण्याचा प्रयत्न केला.

Verse 10

बिभेद दैत्यशार्दूलो ह्यहंकारयुतो बली । तामेवाथ रुषा धर्मो गृहीत्वा शक्तिकां द्रुतं

अहंकाराने युक्त अशा त्या बलशाली दैत्यश्रेष्ठाने प्रहार केला. तेव्हा धर्माने रागाने तीच शक्ती (भाला) वेगाने पकडली.

Verse 11

निजघान तयैवामुंस्तनयोरंतरे भृशम् । स विह्वलित सर्वांगो मुखादागतशोणितः

आणि त्याच शक्तीने त्याने दैत्याच्या छातीच्या मध्यभागी जोरात प्रहार केला. त्यामुळे त्याचे सर्वांग व्याकुळ झाले आणि तोंडातून रक्त वाहू लागले.

Verse 12

ततः क्रुद्धो महातेजा धृत्वा दंडं सुदारुणम् । अमोघं पातयामास तस्य दैत्यस्य विग्रहे

त्यानंतर, महातेजस्वी धर्माने क्रोधित होऊन एक अत्यंत भयानक दंड धारण केला आणि तो अमोघ दंड त्या दैत्याच्या शरीरावर आदळला.

Verse 13

साश्वं रथं तथा सूतं योद्धारं शस्त्रसंचयम् । चकार भस्मसात्तं च शमनः क्रोधमूर्च्छितः

क्रोधाने उन्मत्त झालेल्या शमनाने अश्वांसह रथ, सारथी, योद्धा आणि सर्व शस्त्रसंचय भस्मसात केला।

Verse 14

पतिते च तथा दैत्ये दुर्धर्षो नाम दानवः । शमनं शूलहस्तस्तु प्रदुद्राव जिघांसया

तो दैत्य पडताच दुर्धर्ष नावाचा दानव, हातात शूल घेऊन, शमनाला मारण्याच्या हेतूने त्याच्यावर धावून गेला।

Verse 15

शूलहस्तं समायांतं बडवानलसन्निभम् । आससाद रणे मृत्युः शक्तिहस्तोतिनिर्भयः

शूलहस्त, बडवानलासारखा प्रज्वलित होऊन जो पुढे येत होता, त्याच्यावर रणांगणात अतिनिर्भय शक्तिहस्त मृत्यू धावून गेला।

Verse 16

स च दृष्ट्वाऽसुरो मृत्युं शूलेनैव जघान ह । शक्तिं चैव ततो मृत्युः प्रचिक्षेप रणाजिरे

त्या असुराने मृत्यूला पाहताच शूलानेच घाव घातला; मग मृत्यूने रणांगणात प्रत्युत्तर म्हणून आपली शक्ती फेकली।

Verse 17

संदह्य सहसा शूलं वह्निकूटसमप्रभम् । दैत्यस्य हृदयं भित्वा गता सा च धरातलम्

क्षणात वह्निकूटासारखा तेजस्वी शूल जळत दैत्याचे हृदय भेदून धरातलावर जाऊन पडला।

Verse 18

सरथः स पपातोर्व्यां शक्तिजर्जरविग्रहः । अथान्यो दुर्मुखो मृत्युं कृष्टचापो महाबलः

तो रथासह भूमीवर कोसळला; शक्तीच्या आघाताने त्याचे शरीर विदीर्ण झाले. मग महाबली दुर्मुख धनुष्य ताणून मृत्युकडे धावला.

Verse 19

खड्गचर्मधरः कालो रथ एव गतोभवत् । दृष्ट्वा तं विशिखैः प्राज्यैर्जघान स यमं रणे

खड्ग व ढाल धारण केलेला काळ रथस्थ योद्ध्यासारखा झाला. त्याला पाहून यमाने रणात अनेक तीक्ष्ण बाणांनी त्याच्यावर प्रहार केला.

Verse 20

स चाप्लत्य रथाद्देवो ह्यसिना च सकुंडलम् । शिरश्चिच्छेद सहसा पातयित्वा च भूतले

मग तो देव रथावरून उडी मारून खाली उतरला आणि तलवारीने कुंडलांसह त्याचे शिर तत्क्षणी छेदले; व ते भूमीवर पाडले.

Verse 21

हतशेषं बलं सर्वं प्रदुद्राव दिशो दश

संहारानंतर उरलेले थोडेसे घेऊन सर्व सैन्य दहा दिशांना पळून गेले.

Verse 70

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे देवांतकर्दुर्धर्षदुर्मुखवधोनाम सप्ततिमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या प्रथम सृष्टिखंडातील ‘देवांतक, दुर्धर्ष व दुर्मुख-वध’ नावाचा सत्तरीवा अध्याय समाप्त झाला.