Adhyaya 6

राजदरबारात राहणारा एक रक्षक-वीर राजाच्या आज्ञेने प्राणिभक्षक, खड्गधारी भीमनादाचा उपद्रव थांबविण्यास निघतो. तो गंगेच्या सागर-संगमाजवळ त्याच्याशी युद्ध करून त्याचा वध करतो. तेव्हा विष्णूच्या पार्षदांसह एक तेजस्वी पुरुष प्रकट होऊन कथेला कर्मफल-न्याय व धर्मविचाराच्या दिशेने नेतो. धर्मबुद्धी नावाचा धर्मनिष्ठ राजा स्वतःची कथा सांगतो—पाखंडी लोकांच्या मोहात पडून त्याने द्विजधर्माचे उल्लंघन केले; विशेषतः उपजीविकेची मर्यादा व भूमिदानाची नीती यात दोष केला. ‘लहान’ वाटणाऱ्या त्या अपराधामुळे राज्यनाश व यमलोकातील कठोर दंड भोगावा लागला; चित्रगुप्ताचा लेखा आणि भास्करी-देवाची साक्ष यांद्वारे पाप-पुण्याचा निर्णय स्पष्ट होतो. यानंतर गंगासागर तीर्थविधी सांगितला आहे—उषःकाळी स्नान, नारायणपूजन, गीत-नृत्ययुक्त भक्ती आणि तुळशीसेवा. तिथेच लोकांचे अदृश्य होणे, शोक-विलाप व आत्महत्येची इच्छा यांचे वर्णन करून मोह व ‘माझेपणा’ सोडण्याचा उपदेश केला जातो; शेवटी घरगुती प्रसंगात गंधिनी माधवाला झापते.