Adhyaya 20

Verse 1

शौनक उवाच । सुकृतं किं तथा प्राह कृत्वा संसारसागरात् । तरिष्यंति कलौ सूत तमोन्धकूपमंडुकाः

शौनक म्हणाले— हे सूत, असे कोणते पुण्यकर्म त्याने सांगितले आहे की ते केल्याने कलियुगात अज्ञानरूपी अंधकूपातील बेडकांसारखे लोक संसारसागर तरून जातील?

Verse 2

सूत उवाच । राधाकृष्णप्रिये चौर्जे प्रातःस्नानं समाचरेत् । राधादामोदरं भक्त्या कुर्यात्पूजां समाहिता

सूत म्हणाले— राधा-कृष्णांना प्रिय असलेल्या चौरजा दिवशी प्रातःस्नान करावे। मग मन एकाग्र करून भक्तिभावाने राधा-दामोदरांची पूजा करावी।

Verse 3

त्यक्त्वामिषादिकं ब्रह्मन्पतिसेवापरायणा । सा याति श्रीहरेः स्थानं गोलोकाख्यं सुदुर्ल्लभम्

हे ब्राह्मण, मांस इत्यादीचा त्याग करून आणि पतिसेवेत पूर्णतः तत्पर राहून ती स्त्री श्रीहरीच्या परम धामास जाते—जे गोलोक नावाने प्रसिद्ध व अत्यंत दुर्लभ आहे।

Verse 4

राधादामोदराभ्यां या धूपदीपं तु कार्तिके । दद्यात्सा भवनं विष्णोर्याति वै त्यक्तपातकाः

जी स्त्री कार्तिक महिन्यात राधा-दामोदरांना धूप व दीप अर्पण करते, ती पापांचा त्याग करून विष्णूच्या धामास प्राप्त होते।

Verse 5

योषिद्या कार्त्तिके विप्र दद्याद्वस्त्रं निकेतने । राधादामोदराभ्यां तु वसेत्सा श्रीहरेश्चिरम्

हे विप्र! कार्तिक मासात एखादी स्त्री आपल्या घरात वस्त्रदान करील, तर ती राधा-दामोदरांसह श्रीहरीच्या पवित्र धामात दीर्घकाळ वास करते।

Verse 6

राधादामोदराभ्यां सा पुष्पं माल्यं सुवासितम् । कार्तिके मासि सा दद्याद्याति वैकुंठमंदिरम्

कार्तिक मासात ती राधा-दामोदरांना सुवासिक पुष्पे व माळा अर्पण करील, तर ती वैकुंठ-मंदिर (धाम) प्राप्त करते।

Verse 7

गंधं या चापि नैवेद्यं दद्याद्वै शर्करादिकम् । राधादामोदराभ्यां सा गच्छेद्वै विष्णुमंदिरम्

जी स्त्री राधा-दामोदरांना सुगंध व नैवेद्य—शर्करा इत्यादी—अर्पण करते, ती निश्चयच विष्णूच्या दिव्य मंदिरात (धामात) पोहोचते।

Verse 8

यत्किंचिद्यच्छति ब्रह्मन्कार्तिके च द्विजातये । राधादामोदरप्रीत्यै तस्याः पुण्याक्षयं भवेत्

हे ब्राह्मण! कार्तिक मासात राधा-दामोदरांच्या प्रीत्यर्थ द्विजाला जे काही दान दिले जाते, त्याचे पुण्य अक्षय होते।

Verse 9

या नारी कार्तिके भक्त्या राधादामोदरं द्विज । प्रातः सपर्यां सा याति न कुर्य्यान्निरयं चिरम्

हे द्विज! जी स्त्री कार्तिक मासात भक्तीने सकाळी राधा-दामोदरांची पूजा-सेवा करते, ती दीर्घकाळ नरकात जात नाही।

Verse 10

कदाचिज्जन्मभूमौ सा विधवा प्रति जन्मनि । भवेच्चासाद्य पूर्व्वं वै चाप्रिया स्वामिनोऽपि च

कधी आपल्या जन्मभूमीतच ती प्रत्येक जन्मी विधवा होते. पूर्वी दैवदुर्दैवाला सामोरी जाऊन ती पतीसही अप्रिया ठरते.

Verse 11

पुरा त्रेतायुगे विप्र वृषलो नाम शंकरः । सौराष्ट्रदेशवासी च तस्य जाया कलिप्रिया

हे विप्र! प्राचीन त्रेतायुगात सौराष्ट्रदेशी शंकर नावाचा एक वृषल राहात असे; त्याची पत्नी कलिप्रिया नावाची होती.

Verse 12

जाराकांक्षी सदा नाम्ना तृणवन्मन्यते पतिम् । असौ पतिर्न मे योग्यो मे स्वामी परपूरुषः

जी स्त्री सदैव जाराची आकांक्षा धरते, ती केवळ नावापुरता पतीला तृणासमान मानते. ती म्हणते—“हा पती माझ्या योग्य नाही; माझा स्वामी परपुरुष आहे.”

Verse 13

इति मत्वा सदा तस्मै चोच्छिष्टं तु ददाति वै । नीचसंगान्महामूढा मद्यमांसं चखाद ह

असे मानून ती त्याला नेहमी उच्छिष्टच देई. नीचसंगामुळे ती महामूढ स्त्री मद्य व मांसही खाऊ लागली.

Verse 14

स्वामिनो भर्त्सनां नित्यं कुर्यात्कामं तु निष्ठुरा । पादरज्जुर्भवेच्चासौ कस्माद्वै न मृतोऽपि च

ती नित्य पतीची भर्त्सना करी आणि निष्ठुर होऊन मनासारखे वागे. ती पादरज्जु (पायांची दोरी) झाली—मग ती मेली का नाही?

Verse 15

मृते तस्मिन्नहं भोगं करिष्यामि यदृच्छया । विचार्येति हृदा मूढा जारेणैकेन सा तदा

“तो मेला की मी यथेच्छ भोग करीन”—असे मनाशी ठरवून, हृदयाने मोहग्रस्त ती स्त्री तेव्हा एका जारास संग झाली।

Verse 16

अन्यदेशं गमिष्यावः संकेतमकरोद्द्विज । सुप्तस्य स्वामिनो रात्रौ चासिना तद्गलं द्विज

“आपण दुसऱ्या देशी जाऊ”—असे म्हणत त्या द्विजाने संकेत ठरविला। मग रात्री स्वामी झोपलेला असता, तलवारीने त्याचा गळा कापला, हे द्विज।

Verse 17

छित्त्वा जारकृते सापि संकेतस्य स्थलं गता । आगतं जारपुरुषं द्वीपिना भक्षितं द्विज

जारासाठी (स्वामीचा) वध करून तीही संकेतस्थळी गेली. पण तो जारपुरुष आला तेव्हा, हे द्विज, त्याला बिबट्याने भक्षिले।

Verse 18

दृष्ट्वा सा रोदनं कृत्वा मूर्च्छिता निपपात ह । चिरादाश्वस्य सा मूढा करुणं विललाप ह

ते पाहून ती रडू लागली; मूर्च्छित होऊन भूमीवर कोसळली. फार वेळाने शुद्धीवर येऊन ती मूढा स्त्री करुण विलाप करू लागली।

Verse 19

कलिप्रियोवाच । स्वकीयं स्वामिनं हत्वा चागता परपूरुषम् । तं जारं स्वामिनं दैवात्शार्दूलो भक्षयन्मम । किं करोमि क्व गच्छामि विधात्रा वंचितास्म्यहम्

कलिप्रिया म्हणाली—स्वतःच्या स्वाम्याला मारून मी परपुरुषाकडे गेले. पण दैवयोगाने माझा तो जार वाघाने भक्षिला. आता मी काय करू, कुठे जाऊ? विधात्याने मला फसविले आहे।

Verse 20

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे राधादामोदरपूजा । माहात्म्यकथनंनाम विंशतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्ममहापुराणातील ब्रह्मखण्डात सूत-शौनक संवादात ‘राधा-दामोदर-पूजेचे माहात्म्यकथन’ नावाचा विसावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 21

कलिप्रियोवाच । हा नाथ किं कृतं कर्म्म मया हंतातिदारुणम् । कं लोकं वा गमिष्यामि वद स्वामिन्मनाग्गिरम्

कलिप्रिया म्हणाली— हा नाथ! मी असे अत्यंत दारुण कर्म काय करून बसले? मी कोणत्या लोकात जाईन? हे स्वामी, थोडे तरी सांगा।

Verse 22

भर्त्सनां तु यथाकामं कुर्य्याच्चाहं सुनिंदिता । किंचिन्न वदसि स्वामिन्नेनो यन्मे न विद्यते

तुम्ही हवे तितके मला धारेवर धरा; मी तर फार निंदिता आहे. पण हे स्वामी, तुम्ही काहीच सांगत नाही— माझ्यात असा कोणता दोष आहे जो मला माहीत नाही?

Verse 23

सूत उवाच । ननाम चरणे तस्य गतान्यनगरं प्रति । तत्र प्रविष्टा सा योषिद्दृष्ट्वा पुण्यजनान्बहून्

सूत म्हणाले— तिने त्याच्या चरणांना नमस्कार करून दुसऱ्या नगराकडे प्रस्थान केले. तेथे प्रवेश करताच त्या स्त्रीने अनेक पुण्यशील जन पाहिले।

Verse 24

ऊर्जे स्नानपरान्प्रातर्नर्मदायां च वैष्णवान् । तत्र नद्यां स्त्रियश्चापि राधादामोदरं द्विज

ऊर्ज (कार्तिक) महिन्यात पहाटे नर्मदेत स्नानास तत्पर वैष्णव तिने पाहिले; आणि हे द्विज, त्याच नदीत स्त्रियाही राधा-दामोदरांची पूजा करीत होत्या।

Verse 25

सपर्यां च कृतां चैव शंखनादैर्महोत्सवैः । गंधपुष्पैर्धूपदीपैर्वस्त्रैर्नानाविधैः फलैः

शंखनाद व महोत्सवांसह विधिपूर्वक सपर्या केली; सुगंध, पुष्प, धूप-दीप, नानाविध वस्त्रे व विविध फळांनी अर्चना झाली।

Verse 26

मुखवासैर्भक्तियुक्ता दृष्ट्वा सा विनयान्विता । पप्रच्छ ब्रूत यूयं मे किमेतत्क्रियते स्त्रियः

मुखवास (सुगंध द्रव्य) धारण करून भक्तियुक्त स्त्रियांना पाहून ती विनयाने विचारू लागली—“स्त्रियांनो, मला सांगा, हे काय केले जात आहे?”

Verse 27

स्त्रिय ऊचुः । सर्वमासोत्तमे चोर्जे राधादामोदरौ शुभौ । पूजां कृत्वा वयं मातः सर्वपापहरां शुभाम्

स्त्रिया म्हणाल्या—“माते, सर्व मासांतील श्रेष्ठ ऊर्ज मासात आम्ही शुभ राधा-दामोदरांची सर्वपापहरिणी, मंगलमय पूजा केली आहे।”

Verse 28

कोटिजन्मार्जितं पापं नष्टं प्राप्तं निकेतनम् । सपर्य्यामामिषं त्यक्त्वा कृत्वा सा च हरेर्द्दिने

हरेच्या पावन दिवशी पूजा करून व मांसादि आमिषाचा त्याग केल्यास, कोट्यवधी जन्मांचे संचित पाप नष्ट होते आणि त्याला ठावही उरत नाही।

Verse 29

निधनत्वं पौर्णमास्यां गता सा निर्मला द्विज । किंकराश्चागतास्तूर्णं यमस्य निलयं प्रति

हे द्विज, ती निर्मळ स्त्री पौर्णिमेच्या दिवशी निधन पावली; आणि यमाचे किंकर त्वरेने यमलोकाकडे निघाले।

Verse 30

नेतुं तां क्रोधसंयुक्ता बबंधुश्चर्मरज्जुभिः । तदागता विष्णुदूता विमानं स्वर्णनिर्मितम्

तिला नेण्यासाठी क्रोधाने भरून त्यांनी तिला चर्मरज्जूंनी बांधले. तेवढ्यात स्वर्णनिर्मित दिव्य विमानासह विष्णुदूत तेथे आले.

Verse 31

शंखचक्रगदापद्मधारिणो वनमालिनः । निजघ्नुश्चक्रधाराभिर्यमदूताः पलायिताः

शंख, चक्र, गदा व पद्म धारण करून, वनमाळेने शोभित ते (विष्णुदूत) चक्रधारांनी प्रहार करू लागले; यमदूत पळून गेले.

Verse 32

राजहंसयुते विप्र विमाने स्वर्णनिर्मिते । आरूढा सा गता तैस्तु वेष्टिता विष्णुमंदिरम्

हे विप्र! राजहंसांनी युक्त स्वर्णनिर्मित विमानावर ती आरूढ झाली; आणि त्यांच्या वेढ्यात ती विष्णुमंदिराकडे गेली.

Verse 33

तत्र तस्थौ चिरं भोगं कृत्वा सा वै यथेप्सितम् । या कुर्यात्कार्त्तिके विप्र राधादामोदरार्चनम्

तेथे ती दीर्घकाळ, जसे तिला अभिप्रेत होते तसेच फळ भोगीत राहिली. हे विप्र! जो कार्त्तिकमासी राधा-दामोदराचे अर्चन करतो, त्याला असे फळ मिळते.

Verse 34

याति पूजा त्यक्तपापाद्गोलोकाख्यं मनोहरम् । य इदं शृणुयाद्भक्त्या या च नारी समाहिता । कोटिजन्मार्जितं पापं तस्य तस्या विनश्यति

पूजेने पापमुक्त होऊन मनोहर ‘गोलोक’ प्राप्त होतो. जो हे भक्तिभावाने ऐकतो—आणि जी नारी एकाग्र होऊन ऐकते—त्याचे/तिचे कोटी जन्मांचे संचित पाप नष्ट होते.