Adhyaya 17

Verse 1

शौनक उवाच । विष्णुपादोदकस्यापि माहात्म्यं पापनाशनम् । कथयस्व महाप्राज्ञ समूलं मे कृपार्णव

शौनक म्हणाले—हे महाप्राज्ञ, हे कृपार्णव! विष्णूच्या चरणांचे पादोदक जे पाप नाश करते, त्याचे माहात्म्य मला मुळासकट सविस्तर सांगा।

Verse 2

सूत उवाच । समस्तपातकध्वंसि विष्णुपादोदकं शुभम् । कणमात्रं वहेद्यस्तु सर्वतीर्थफलं लभेत्

सूत म्हणाले—विष्णूच्या चरणांना धुतलेले हे शुभ चरणोदक सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे. जो याचा कणमात्रही धारण करतो, तो सर्व तीर्थांचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 3

विष्णुपादोदकं ब्रह्मन्स्पर्शतः पापनाशनम् । अकालमरणं नास्ति गंगास्नानफलं लभेत्

हे ब्राह्मण! विष्णूचे चरणोदक स्पर्शमात्राने पापांचा नाश करते. ते स्वीकारणाऱ्यास अकाली मृत्यू होत नाही आणि गंगास्नानासारखे फळ मिळते.

Verse 4

विष्णुपादोदकं पापी यः पिबेत्तस्य किल्बिषम् । शरीरस्थं क्षयं याति कृतं ब्रह्मन्न संशयः

हे ब्राह्मण! पापी मनुष्यानेही विष्णूचे चरणोदक प्राशन केले तर त्याच्या शरीरात वसलेले पाप नष्ट होते. हे निश्चित आहे; यात संशय नाही.

Verse 5

तुलसीपर्णसंयुक्तं विष्णुपादोदकं द्विज । यो वहेच्छिरसा भक्त्या चांते याति हरेर्गृहम्

हे द्विज! जो भक्तीने तुलसीपत्रयुक्त विष्णूचे चरणोदक शिरावर धारण करतो, तो अंतकाळी हरिगृहास (हरिधामास) जातो.

Verse 6

मेरुतुल्यसुवर्णानि दत्त्वा यत्फलमाप्यते । हरिपादोदकं स्पृष्ट्वा प्राप्यते तत्फलं नरैः

मेरुपर्वताएवढे सुवर्ण दान केल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ मनुष्याला हरिच्या चरणोदकाचा स्पर्श केवळ केल्याने प्राप्त होते.

Verse 7

धेनुकोटिसहस्राणि यत्फलं लभते नरैः । दत्वा पादोदकं स्पृष्ट्वा तत्फलं प्राप्यते ध्रुवम्

हजारो कोटी गायी दान दिल्याने जे पुण्य मनुष्याला मिळते, तेच पुण्य पादोदक अर्पून भक्तिभावाने स्पर्श केल्याने निश्चयाने प्राप्त होते।

Verse 8

यज्ञकोटिसहस्राणि कृत्वा यत्फलमाप्यते । हरिपादोदकं स्पृष्ट्वा तस्मात्कोटिगुणं नरैः

कोटी-सहस्र यज्ञ केल्याने जे फळ मिळते, हरिच्या पादोदकाचा केवळ स्पर्श केल्याने त्यापेक्षा कोटीगुण अधिक पुण्य मिळते।

Verse 9

कोटिकन्याप्रदानेन यत्फलं लभ्यते जनैः । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा फलं तस्माद्द्विजाधिकम्

कोटी कन्यादानाने जे फळ लोकांना मिळते, हे द्विजा, विष्णूच्या पादोदकाचा केवळ स्पर्श केल्याने त्याहूनही अधिक फळ प्राप्त होते।

Verse 10

दंतिकोटिप्रदानेन सप्तिकोटिप्रदानतः । यत्फलं लभते मर्त्यः स्पृष्ट्वा पादोदकं हरेः

दहा कोटी हत्ती दानाने किंवा सत्तर कोटी गायी दानाने जे पुण्य मिळते, तेच पुण्य हरिच्या पादोदकाचा स्पर्शमात्राने मर्त्याला प्राप्त होते।

Verse 11

दत्वा मर्त्यः सप्तद्वीपां ससस्यां यत्फलं लभेत् । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा तस्माद्विप्राधिकं लभेत्

सप्तद्वीप अन्न-उपजेसह दान दिल्याने मर्त्याला जे फळ मिळेल, विष्णूच्या पादोदकाचा स्पर्शमात्राने त्याहूनही अधिक पुण्य प्राप्त होते।

Verse 12

शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि संक्षेपेणाधिकं किमु । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा पापी याति हरेर्गृहम्

हे विप्र, ऐक—मी संक्षेपाने सांगतो; अधिक सांगून काय उपयोग? विष्णूच्या चरणप्रक्षालनाचे तीर्थोदक केवळ स्पर्श केले तरी पापीही हरिच्या धामास जातो।

Verse 13

शौनक उवाच । स्पृष्ट्वा पीत्वा पुरा केन प्राणिना प्रापि वै गृहम् । कथयस्व हरेः सूत मम त्वं चानुकंपया

शौनक म्हणाले—पूर्वी कोणत्या प्राण्याने ते स्पर्श करून पिले आणि त्यायोगे खरोखर (तुमचे) धाम प्राप्त केले? हे सूत, कृपया हरिसंबंधी तो वृत्तांत मला सांग।

Verse 14

सूत उवाच । पुरा त्रेतायुगे पापी नाम्ना विप्रः सुदर्शनः । जनार्द्दनदिने नित्यमश्नीयात्स द्विजोत्तम

सूत म्हणाले—पूर्वी त्रेतायुगात सुदर्शन नावाचा एक पापी ब्राह्मण होता; तरी तो द्विजोत्तम जनार्दन (विष्णू) दिनीच नित्य भोजन करी।

Verse 15

शास्त्रनिंदाकरो नित्यं व्रतनिंदाकरः सदा । असावन्यं न जानाति केवलं स्वोदरं विना

तो नित्य शास्त्रांची निंदा करी आणि सदैव व्रतांचा उपहास करी; स्वतःच्या पोटावाचून त्याला दुसरे काहीच ठाऊक नसे।

Verse 16

एकदा प्राप्तकालस्तु निधनं प्राप्तवान्द्विज । यमदूताः समायाता बद्ध्वा नीतो यमालयम्

एकदा त्याचा नियत काळ आला आणि तो ब्राह्मण मरण पावला। यमदूत आले, त्याला बांधून यमालयास घेऊन गेले।

Verse 17

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे चरणोदकमाहात्म्ये । सप्तदशोऽध्यायः

अशा रीतीने श्रीपद्ममहापुराणातील ब्रह्मखंडात, सूत-शौनक संवादांत, चरणोदक-माहात्म्य प्रकरणातील सतरावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 18

असौ विप्रो महापापी क्रूरकर्म्मेव दृश्यते

तो ब्राह्मण महापापी आहे; तो खरोखरच क्रूर कर्मांत गुंतलेला दिसतो।

Verse 19

चित्रगुप्त उवाच । आकर्णय चास्य पापं पुण्यं नास्त्यणुमात्रकम् । वासरेऽपि हरेर्नित्यमकरोद्भोजनं विभो

चित्रगुप्त म्हणाले—“याचे पापही ऐका; याच्यात अणुमात्रही पुण्य नाही. हे प्रभो! हरीच्या पवित्र व्रतदिनीही तो नित्य भोजन करीत असे.”

Verse 20

वासरे कमलाभर्तुश्चाश्नीयाद्यो नराधमः । पुरीषं सोऽश्नीयाद्राजन्निरयं याति दारुणम्

हे राजन्! जो नराधम कमलापती (विष्णू) यांच्या व्रतदिनी भोजन करतो, तो जणू विष्ठा खातो; आणि तो दारुण नरकास जातो।

Verse 21

मन्वंतरशतं देहि स्थानं तु निरयेऽप्यमुम् । ग्रामक्रोडस्य योनौ हि ततो जन्म भविष्यति

“याला शंभर मन्वंतरांपर्यंत नरकात स्थान द्या; त्यानंतर तो गावातील डुकरिणीच्या गर्भातून जन्म घेईल.”

Verse 22

सूत उवाच । यमाज्ञया ततो विप्र तस्य दूतैर्भयंकरैः । पातितस्तु पुरीषे वै मन्वंतरशताधिकम्

सूत म्हणाले—हे विप्र! यमाच्या आज्ञेने त्याच्या भयंकर दूतांनी त्याला विष्ठेत टाकले; शंभराहून अधिक मन्वंतरांपर्यंत तो तेथे घोर दुःख भोगीत राहिला।

Verse 23

ततो मुक्तोऽभवच्चासौ पृथिव्यां ग्रामसूकरः । चिरं नरकमश्नीयाद्धरिवासरभोजनात्

नंतर तो मुक्त झाला आणि पृथ्वीवर गावचा डुक्कर झाला; हरिवासर (एकादशी) दिवशी भोजन केल्याच्या दोषाने तो दीर्घकाळ नरकयातना भोगीत राहिला।

Verse 24

ततो विप्र प्राप्तकालः पंचत्वं स जगाम ह । काकयोनौ पुनर्जन्म लेभेऽसौ विड्भुजः सदा

नंतर, हे विप्र! काळ येताच तो मरण पावला; पुढे त्याला कावळ्याच्या योनीत पुनर्जन्म मिळाला आणि तेव्हापासून तो सदैव विष्ठाभोजी झाला।

Verse 25

एकस्मिन्दिवसे विप्र श्रीहरेश्चरणोदकम् । द्वारदेशेस्थितं पीत्वा सर्वपापविवर्जितः

हे विप्र! एका दिवशी दाराशी ठेवलेले श्रीहरीचे चरणोदक (चरणामृत) प्राशन केल्याने मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो।

Verse 26

तस्मिन्नेव दिने काकः पतितः शबरस्य च । काले मृत्युदशां प्राप्तो व्याधेन वायसोपि च

त्याच दिवशी कावळाही संकटात पडला आणि शबरही; पुढे काळ येताच तो व्याध (शिकारी) देखील कावळ्यासह मृत्युदशेला पोहोचला।

Verse 27

आगते स्यंदने दिव्ये राजहंसयुते शुभे । आरुह्य बलिभुग्विप्र ययौ स हरिमंदिरम्

राजहंसांनी युक्त असा शुभ दिव्य रथ आला तेव्हा बलिभोगी ब्राह्मण त्यावर आरूढ होऊन हरिमंदिरास गेला।

Verse 28

पादोदकस्य माहात्म्यं कथितं पापनाशनम् । यः शृणोति नरः पापी तस्य पापं विनश्यति

पादोदकाचे माहात्म्य पापनाशक असे सांगितले आहे; जो पापी मनुष्यही ते ऐकतो, त्याचे पाप नष्ट होते।