Adhyaya 16

Verse 1

शौनक उवाच । कर्मणा केन भोः सूत चैनसां संक्षयो भवेत् । श्रीहरेश्च कृपा भूयात्तद्वदस्वानुकंपया

शौनक म्हणाले— हे सूत! कोणत्या कर्माने पापांचा क्षय होतो? आणि श्रीहरीची कृपा कशी वाढते? कृपया सांगावे।

Verse 2

सूत उवाच । शृणु शौनक वक्ष्यामि शृण्वतां पापनाशनम् । येन विष्णोः कृपा स्याद्वै वृजिनक्षयकारिणी

सूत म्हणाले— हे शौनक, ऐक; मी सांगतो ते श्रवण करणाऱ्यांचे पाप नष्ट करणारे आहे; ज्याने विष्णूची कृपा निश्चित होते व दुर्दैव-दोषांचा क्षय होतो।

Verse 3

पौर्णमास्यां तु यो विप्र भक्तिभावसमन्वितः । कुर्य्यान्नानाविधानेन सपर्य्यां श्रीजगद्विभोः

हे ब्राह्मण! जो पौर्णिमेला भक्तिभावाने युक्त होऊन विविध विधींनुसार श्री जगद्विभू (भगवंत) यांची सपर्या-पूजा करतो।

Verse 4

कलुषं तस्य नश्येत कोटिजन्मार्जितं मुने । तस्मिन्श्रीरमणस्यास्य कृपा जाता भवेद्ध्रुवम्

हे मुने! त्याचे कोट्यवधी जन्मांत साचलेले कलुष (मलिनता) नष्ट होते; आणि त्याच्यावर श्री-रमण (विष्णू) यांची कृपा निश्चयाने प्रकट होते।

Verse 5

द्वादश्यामन्नदानं यो भक्त्या कुर्याद्द्विजातये । तस्य नश्यंति पापानि तमांसी वारुणोदये

जो द्वादशीला भक्तिभावाने द्विज (ब्राह्मण) यास अन्नदान करतो, त्याची पापे सूर्योदयाला अंधार जसा नाहीसा होतो तसे नष्ट होतात।

Verse 6

यो नरः श्रीहरिं कुर्यात्स्नपनं पयसा द्विज । तत्प्रीतिः श्रीहरेः सद्यो द्वादश्यां शर्करादिभिः

हे द्विजा! जो मनुष्य श्रीहरीस दुधाने स्नान घालतो आणि द्वादशीला साखर इत्यादी अर्पण करतो, त्याच्यावर श्रीहरी तत्काळ प्रसन्न होतात।

Verse 7

मंत्रं विना तु यो विप्र दद्याच्छ्रीहरये किल । पाषाणसदृशं पुष्पं दाता याति अधोगतिम्

हे विप्रा! जो मंत्राविना श्रीहरीला पुष्प अर्पण करतो, ते पुष्प दगडासारखे होते आणि दाता अधोगतीस जातो।

Verse 8

क्ष्मासुराय च मूर्खाय पाषाणसदृशं तु यत् । दद्याद्दानं नरो यो वै तस्य पुण्यं न विद्यते

जो मनुष्य क्रूर असुरस्वभावाच्या व मूर्ख—दगडासारख्या जड—व्यक्तीस दान देतो, त्या दानाचे पुण्य होत नाही।

Verse 9

विद्याहीनो द्विजो मोहाद्दानं गृह्णाति मूढधीः । कालानलं यथा जीर्णं तेन स निरयं व्रजेत्

विद्याहीन, मोहग्रस्त व मूढबुद्धी द्विज दान स्वीकारतो; काळरूपी अग्नीने जीर्ण वस्तू जळावी तसे, त्या कारणाने तो नरकास जातो।

Verse 10

यथा दारुमयो हस्ती मृगश्चित्रमयो यथा । विद्याहीनो द्विजो विप्र त्रयस्ते नामधारकाः

जसा लाकडी हत्ती आणि जसा चित्रातील हरिण, तसाच हे विप्रा, विद्याहीन द्विज; हे तिघेही केवळ नावापुरतेच आहेत।

Verse 11

यथाध्वनिस्थितं वारि पवनार्केण शुद्ध्यति । भक्त्या तु पार्षदं दृष्ट्वा तस्य नश्यति कल्मषम्

जसे रस्त्यावर साचलेले पाणी वारा व सूर्यकिरणांनी शुद्ध होते, तसेच भक्तिभावाने भगवंताच्या पार्षदाचे दर्शन घेतल्यास मनुष्याचे कल्मष नष्ट होते।

Verse 12

यो नरश्चाश्विने मासि सघृतान्पूर्णिमा दिने । दद्याच्छ्रीहरये लाजान्क्रीडार्थं तु वराटिकाम्

जो मनुष्य आश्विन महिन्याच्या पौर्णिमेदिवशी तुपमिश्रित लाज (भाजलेले धान्य) श्रीहरिला अर्पण करतो आणि क्रीडार्थ एक लहान वराटिकाही देतो, तो पुण्यवान होतो।

Verse 13

भक्त्या याति हरेः स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितः । न दद्याद्यो नरो मोहात्तस्मिन्न तुष्टिदो हरिः

भक्तीने मनुष्य हरीच्या धामाला जातो व पुनर्जन्मरहित होतो। पण जो नर मोहाने दान देत नाही, त्याच्यावर तुष्टिदाता हरी प्रसन्न होत नाही।

Verse 14

वराटिकां यावतीं यो हरये पौर्णिमादिने । तावद्दिनं हरेः स्थानं चाश्विने संवसेद्ध्रुवम्

पौर्णिमेच्या दिवशी जो नर हरिला जितक्या वराटिका अर्पण करतो, तो आश्विन महिन्यात तितके दिवस निश्चयाने हरीच्या धामात वास करतो।

Verse 15

करवीरपुरे ह्यासीत्पुरा शूद्रोऽपि निर्द्दयः । कालद्विजो द्विजश्रेष्ठ नाम्ना पापी भयंकरः

करवीरपुरात पूर्वी एक निर्दयी शूद्र राहत असे। तो भयंकर पापी होता; त्याचे नाव ‘कालद्विज’—जणू ‘द्विजश्रेष्ठ’ म्हणूनच प्रसिद्ध।

Verse 16

इति श्रीपाद्मेमहापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे षोडशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्ममहापुराणातील ब्रह्मखण्डात सूत-शौनक संवादातील सोळावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 17

आगतास्तं समानेतुं यमस्यतु निकेतनम् । बद्ध्वा निन्युश्च तं दृष्ट्वा पृष्टवान्सचिवं यमः

ते त्याला यमाच्या निकेतनात नेण्यासाठी आले; बांधून त्याला घेऊन गेले. त्याला पाहून यमाने आपल्या सचिवाला विचारले।

Verse 18

यम उवाच । अस्य किं विद्यतेऽमात्य कर्मापि च शुभाशुभम् । कथयस्व समूलं तु चित्रगुप्त विचक्षण

यम म्हणाला—हे अमात्य! याचे शुभ-अशुभ कर्म कोणते नोंदले आहे? हे विचक्षण चित्रगुप्त, मुळासकट सर्व वृत्तांत सांग।

Verse 19

चित्रगुप्त उवाच । असौ पापी दुराचारः स्वामिकार्यप्रणाशकः । नास्ति पुण्यं चाणुमात्रं नरके परिपच्यताम्

चित्रगुप्त म्हणाला—हा पापी दुराचारी, स्वामीच्या कार्याचा नाश करणारा आहे. याच्यात अणुमात्र पुण्य नाही; याला नरकात तापू द्या।

Verse 20

शतमन्वन्तरं राजन्नागयोनौ च निष्ठुरः । पाषाणे जन्म चासाद्य गृहे स्थातुं निरंतरम्

हे राजन्! तो निष्ठुर जन शंभर मन्वंतरांपर्यंत नागयोनीत जन्म घेओ; आणि दगडरूप जन्म मिळूनही निरंतर घरात जडवत् स्थिर राहो।

Verse 21

सूत उवाच । तावत्कालं ततो विप्र निरये स पपात ह । ततोऽप्यश्मगृहे नागयोनौ जातः सुदुःखितः

सूत म्हणाले—हे विप्र! तितक्याच काळ तो नरकात पडला. नंतर ‘अश्मगृह’ मध्ये नागयोनीत अत्यंत दुःखी होऊन जन्मला.

Verse 22

एकदा चाश्विने मासि पौर्णमासीदिने द्विज । लाजान्वराटिका नागो बिलात्प्राक्षेपयद्बहिः

हे द्विज! एकदा आश्विन महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दिवशी ‘लाजान्वराटिका’ नावाचा नाग आपल्या बिळातून उडी मारून बाहेर पडला.

Verse 23

पतिता सा हरेरग्रे पापमस्य स्वयं हरिः । तूर्णं तु नाशयामास दयालुर्दुःखनाशकः

हरिच्या समोर पडताच तिचे पाप स्वयं हरिने—दयाळू, दुःखनाशक प्रभूने—क्षणात नष्ट केले.

Verse 24

कदाचित्प्राप्तकालस्तु पंचत्वं स जगाम ह । यमदूतास्तमानेतुं चागता बहुशो द्विज

नंतर नियत काळ आला तेव्हा तो मृत्युला प्राप्त झाला. हे द्विज! त्याला नेण्यासाठी यमदूत वारंवार येऊ लागले.

Verse 25

बद्ध्वा नेतुं यदा चक्रुर्यमस्य सदनं प्रति । तदागता विष्णुदूताः शंखचक्रगदाधराः

जेव्हा त्यांनी त्याला बांधून यमाच्या सदनाकडे नेण्यास सुरुवात केली, तेव्हाच शंख-चक्र-गदा धारण करणारे विष्णुदूत तेथे आले.

Verse 26

पाशं छित्त्वा रथे दिव्ये तमाशुगतकिल्बिषम् । तत्र चारोपयामासुः यमदूताः पलायिताः

पाश तोडून त्यांनी त्याला क्षणार्धात पापमुक्त केले व दिव्य रथावर बसविले; तेव्हा यमदूत पळून गेले।

Verse 27

ततो निकेतनं विष्णोर्नागस्तैर्वेष्टितो ययौ । तत्र तस्थौ हरेरग्रे पुनरावर्त्तिवर्जितः

मग नागांनी वेढलेला तो विष्णूच्या धामास गेला; तेथे हरि समोर उभा राहिला, पुनरावृत्तीविरहित।

Verse 28

भक्त्या यो हरये दद्याल्लाजांश्च सघृतान्द्विज । वराटिकां तस्य पुण्यं न जाने किं भवेद्ध्रुवम्

हे द्विज! जो भक्तीने हरिला तुपात मिसळलेले लाज व एक छोटी वराटिकाही अर्पण करतो—त्याचे पुण्य मी मोजू शकत नाही; त्याचे फल निश्चयच अमाप आहे।

Verse 29

य इमं शृणुयाद्विप्र चाध्यायं पापनाशनम् । तस्य नश्यंति पापानि श्रीहरेः कृपयापि च

हे ब्राह्मण! जो हा पापनाशक अध्याय ऐकतो, त्याची पापे नष्ट होतात—श्रीहरीच्या कृपेनेही।