Adhyaya 99

Verse 1

विष्णुरुवाच । स्तोत्रं पवित्रं परमं पुराणं पापापहं पुण्यमयं शिवं च । धन्यं सुसूक्तं परमं सुजाप्यं निशम्य राजा स सुखी बभूव

विष्णू म्हणाले—परम पवित्र, पुराणप्रमाण, पापहर, पुण्यमय व शिव (मंगल) असे ते स्तोत्र ऐकून राजा सुखी झाला। ते धन्य, सुसूक्त आणि जपण्यास योग्य स्तोत्रांमध्ये श्रेष्ठ होते।

Verse 2

गतासु तृष्णा क्षुधया समेता देवोपमो भूमिपतिर्बभूव । भार्या च तस्यापि विभाति रूपैर्युक्तावुभौ पापविबंधमाप्तौ

तृष्णा व क्षुधेने त्रस्त असूनही तो भूमिपती देवासारखा तेजस्वी झाला; आणि त्याची पत्नीही रूपलावण्यात उजळून निघाली। दोघेही एकत्र पापजन्य बंधनात पडलेले होते।

Verse 3

देवः सुदेवैः परिवारितोसौ विप्रैः सुसिद्धैर्हरिभक्तियुक्तैः । आगत्य भूपं गतकल्मषं तं श्रीशंखचक्राब्जगदासिधर्ता

श्रीशंख, चक्र, पद्म, गदा व खड्ग धारण करणारे ते भगवान, उत्तम देवांनी व हरिभक्तियुक्त सिद्ध ब्राह्मणांनी वेढलेले, तेथे येऊन पापरहित झालेल्या त्या राजाजवळ आले।

Verse 4

श्रीनारदो भार्गव व्यास पुण्या समागतस्तत्र मृकंडसूनुः । वाल्मीकि नामा मुनिर्विष्णुभक्तः समागतो ब्रह्मसुतो वसिष्ठः

तेथे पावन श्रीनारद आले; भार्गव व व्यासही उपस्थित झाले; तसेच पुण्यात्मा मृकंडुपुत्रही. विष्णुभक्त मुनि वाल्मीकी आले आणि ब्रह्माचे मानसपुत्र महर्षी वसिष्ठही आले।

Verse 5

गर्गो महात्मा हरिभक्तियुक्तो जाबालिरैभ्यावथ कश्यपश्च । आजग्मुरेते हरिणा समेता विष्णुप्रिया भागवतां वरिष्ठाः

हरिभक्तीने युक्त महात्मा गर्ग, तसेच जाबाली, रैभ्य आणि कश्यप—विष्णूचे प्रिय, भागवतांमध्ये श्रेष्ठ असे हे भक्त—हरिसह तेथे एकत्र आले.

Verse 6

पुण्याः सुधन्या गतकल्मषास्ते हरेः सुपादांबुजभक्तियुक्ताः । श्रीवासुदेवं परिवार्य तस्थुः स्तुवंति भूपं विविधप्रकारैः

ते पुण्यवान, परम धन्य, कल्मषरहित आणि हरीच्या उत्तम चरणकमल-भक्तीने युक्त होते. त्यांनी श्री वासुदेवांना वेढून उभे राहून राजाची विविध प्रकारे स्तुती केली.

Verse 7

देवाश्च सर्वे हुतभुङ्मुखाश्च ब्रह्मा हरिश्चापि सुदिव्यदेव्यः । गायंति दिव्यं मधुरं मनोहरं गंधर्वराजादिसुगायनाश्च

सर्व देव, हुतभुक्-अग्निमुख, तसेच ब्रह्मा आणि हरि (विष्णु), आणि परम दिव्य देव्या—गंधर्वराज आदी श्रेष्ठ गायकही—मधुर, मनोहर, दिव्य गीते गात आहेत.

Verse 8

सुवेद युक्तैः परमार्थसंमितैः स्तवैः सुपुण्यैर्मुनयः स्तुवंति । दृष्ट्वा पतिं भूपतिमेव देवो हरिर्बभाषे वचनं मनोहरम्

मुनींनी वेदयुक्त, परमार्थास अनुरूप, अतिपुण्य स्तोत्रांनी (त्याची) स्तुती केली. त्या पृथ्वीपती स्वामीला पाहून देव हरिने मनोहर वचन उच्चारले.

Verse 9

वरं यथेष्टं वरयस्व भूपते ददाम्यहं ते परितोषितो यतः । हरेस्तु वाक्यं स निशम्य राजा दृष्ट्वा मुरारिं वदमानमग्रे

हे भूपते! यथेष्ट वर माग; मी तुला देतो, कारण मी प्रसन्न आहे. हरीचे हे वचन ऐकून, समोर बोलणाऱ्या मुरारीला पाहून राजा एकाग्रतेने ऐकू लागला.

Verse 10

नीलोत्पलाभं मुरघातिनं प्रभुं तं शंखचक्रासिगदाप्रधारिणम् । श्रियासमेतं परमेश्वरं तं रत्नोज्ज्वलं कंकणहारभूषितम्

मी त्या प्रभूचे दर्शन करतो—नीलोत्पलासारखा श्याम, मुराचा संहारक; शंख-चक्र-खड्ग-गदा धारण करणारा; श्री (लक्ष्मी) सहित परमेश्वर, रत्नांनी उजळलेला व कंकण-हारांनी भूषित।

Verse 11

रविप्रभं देवगणैः सुसेवितं महार्घहाराभरणैः सुभूषितम् । सुदिव्यगंधैर्वरलेपनैर्हरिं सुभक्तिभावैरवनीं गतो नृपः

सूर्यासारखा तेजस्वी, देवगणांनी सुसेवित, अमूल्य हार-आभूषणांनी शोभित, दिव्य सुगंध व श्रेष्ठ लेपनांनी अभिषिक्त त्या हरिप्रती शुद्ध भक्तिभाव ठेवून राजा पृथ्वीवरून प्रस्थान पावला।

Verse 12

दंडप्रणामैः सततं नमाम जयेति वाचाथ महानृपस्तदा । दासोस्मि भृत्योस्मि पुरः स ते सदा भक्तिं न जाने न च भावमुत्तमम्

तेव्हा महान राजा म्हणाला—“‘जय’ असे म्हणत मी दंडवत् प्रणामांनी तुला सतत नमस्कार करतो. मी तुझा दास आहे, तुझा भृत्य आहे; सदैव तुझ्या समोर उभा आहे. मला खरी भक्ती माहीत नाही, आणि माझ्यात उत्तम भावही नाही.”

Verse 13

जायान्वितं मामिह चागतं हरे प्रपाहि वै त्वां शरणं प्रपन्नम् । धन्यास्तु ते माधव मानवा द्विजाः सदैव ते ध्यानमनोविलीनाः

हे हरे! मी पत्नीसमवेत येथे आलो आहे; माझे रक्षण कर—मी निश्चयाने तुझ्या शरण आलो आहे. हे माधवा! ते मनुष्य, विशेषतः द्विज, धन्य आहेत ज्यांचे मन सदैव तुझ्या ध्यानात विलीन असते।

Verse 14

समुच्चरंतो भव माधवेति प्रयांति वैकुंठमितः सुनिर्मलाः । तवैव पादांबुजनिर्गतं पयः पुण्यं तथा ये शिरसा वहंति

“भव माधव!”—असे उच्चारत निर्मळ जन येथून प्रस्थान करून वैकुंठाला जातात. तसेच तुझ्या कमलचरणांतून निघालेले पुण्य जल जे मस्तकी धारण करतात, तेही धन्य होत।

Verse 15

समस्ततीर्थोद्भव तोय आप्लुतास्ते मानवा यांति हरेः सुधाम

समस्त तीर्थांतून उद्भवलेल्या जलात जे मानव स्नान करतात, ते हरिच्या परम धामास—अमृतमय पदास—प्राप्त होतात।

Verse 16

नास्ति योगो न मे भक्तिर्ज्ञानं नास्ति न मे क्रिया । कस्य पुण्यस्य संगेन वरं मह्यं प्रयच्छसि

माझ्यात योग नाही, भक्तीही नाही; ज्ञान नाही, आणि क्रियाकर्मही नाही। कोणत्या पुण्याच्या संगतीने तुम्ही मला हा वर देता?

Verse 17

हरिरुवाच । वासुदेवाभिधानं यन्महापातकनाशनम् । भवता विज्वलात्पुण्याच्छ्रुतं राजन्विकल्मषः

हरि म्हणाले—हे राजन्, तू निष्कलुष भावाने त्या तेजस्वी पुण्य-प्रभव स्रोताकडून ऐकले आहेस की ‘वासुदेव’ हे नाम महापातकांचा नाश करणारे आहे।

Verse 18

तेन त्वं मुक्तिभागी च संजातो नात्र संशयः । मम लोके प्रभुंक्ष्व त्वं दिव्यान्भोगान्मनोनुगान्

म्हणून तू निःसंशय मुक्तिभागी झालास। माझ्या लोकी तुझ्या मनास अनुरूप असे दिव्य भोग तू उपभोग कर।

Verse 19

राजोवाच । यदिदेववरोदेयोममदीनस्यवैत्वया । विज्वलायप्रयच्छत्वंप्रथमंवरमुत्तमम्

राजा म्हणाला—हे देव, जर तुम्ही मला, या दीनाला, वर देणार असाल, तर प्रथम विज्वलाला सर्वोत्तम व उत्तम वर द्या।

Verse 20

हरिरुवाच । विज्वलस्य पिता पुण्यः कुंजलो ज्ञानमंडितः । वासुदेवमहास्तोत्रं नित्यं पठति भूपते

हरि म्हणाला—हे राजन्, विज्वलाचा पिता पुण्यात्मा कुंजल, ज्ञानाने विभूषित, तो नित्य वासुदेवाचे महास्तोत्र पठण करतो।

Verse 21

पुत्रैः प्रियासमेतोऽसौ मम गेहं प्रयास्यति । एतत्तु जपते स्तोत्रं सदा दास्याम्यहं फलम्

तो आपल्या पुत्रांसह व प्रिय पत्नीसह माझ्या धामास येईल. आणि जो हे स्तोत्र सदैव जपतो, त्याला मी नित्य त्याचे फळ देईन.

Verse 22

एवमुक्ते शुभे वाक्ये राजा केशवमब्रवीत् । इदं स्तोत्रं महापुण्यं सफलं कुरु केशव

अशी शुभ वाणी ऐकून राजा केशवाला म्हणाला—हे केशवा, हे महापुण्य स्तोत्र फलदायी कर.

Verse 23

हरिरुवाच । कृते युगे महाराज यदा स्तोष्यंति मानवाः । तदा मोक्षं प्रयास्यंति तत्क्षणान्नात्र संशयः

हरि म्हणाला—हे महाराज, कृतयुगात जेव्हा मनुष्य पूर्ण तृप्त होतात, तेव्हाच त्या क्षणी ते मोक्षास प्राप्त होतात; यात संशय नाही.

Verse 24

त्रेतायां मासमात्रेण षड्भिर्मासैस्तु द्वापरे । वर्षेणैकेन च कलौ ये जपंति च मानवाः

त्रेतायुगात केवळ एका महिन्यातील जपाने, द्वापरयुगात सहा महिन्यांनी, आणि कलियुगात एका वर्षाने—जे मनुष्य जप करतात ते सिद्धी पावतात.

Verse 25

स्वर्गं प्रयांति राजेंद्र वैष्णवं गतिदायकम् । त्रिकालमेककालं वा स्नातो जपति ब्राह्मणः

हे राजेंद्र! ब्राह्मण स्नान करून त्रिकाळ किंवा एककाळ जप करीत असेल, तर तो वैष्णवस्वरूप परमगती देणारा स्वर्ग प्राप्त करतो।

Verse 26

यं यं तु वांछते कामं स स तस्य भविष्यति । क्षत्रियो जयमाप्नोति धनधान्यैरलंकृतः

मनुष्य ज्या-ज्या इच्छा करतो, त्या-त्या त्याला सिद्ध होतात. क्षत्रिय विजय प्राप्त करतो आणि धन-धान्याने समृद्ध होऊन शोभतो.

Verse 27

वैश्यो भविष्यति श्रीमान्सुखी शूद्रो भविष्यति । अंत्यजं श्रावयेद्योयं पापान्मुक्तो भविष्यति

वैश्य श्रीमंत होतो, शूद्र सुखी होतो. आणि जो हा पाठ अंत्यजाला ऐकवतो, तो पापांपासून मुक्त होतो.

Verse 28

श्रावको नरकं घोरं कदाचिन्नैव पश्यति । मम स्तोत्रप्रसादाच्च सर्वसिद्धो भविष्यति

भक्त कधीही घोर नरक पाहत नाही. माझ्या स्तोत्राच्या प्रसादाने तो सर्वसिद्ध होतो.

Verse 29

ब्राह्मणैर्भोज्यमानैश्च श्राद्धकाले पठिष्यति । पितरो वैष्णवं लोकं तृप्ता यास्यंति भूपते

हे भूपते! श्राद्धकाळी ब्राह्मणांना भोजन घालताना याचे पठण केले तर पितर तृप्त होऊन वैष्णव लोकास जातात.

Verse 30

तर्पणांते जपं कुर्याद्ब्राह्मणो वाथ क्षत्रियः । पिबंति चामृतं तस्य पितरो हृष्टमानसाः

तर्पणाच्या शेवटी ब्राह्मण किंवा क्षत्रियाने जप करावा; त्या जपाचे फळ पितर आनंदित मनाने अमृतासारखे पितात।

Verse 31

होमेषु यज्ञमध्ये च भावाज्जपति मानवः । तत्र विघ्ना न जायंते सर्वसिद्धिर्भविष्यति

होमात व यज्ञाच्या मध्यभागी जो मनुष्य भावाने मंत्रजप करतो, तेथे विघ्न उत्पन्न होत नाहीत आणि सर्वसिद्धी निश्चयाने प्राप्त होते।

Verse 32

विषमे दुर्गसंस्थाने हिंस्रव्याघ्रस्य संकटे । चौराणां संकटे प्राप्ते तत्र स्तोत्रमुदीरयेत्

विषम वाटेत, दुर्गम ठिकाणी, हिंस्र वाघाच्या संकटात, तसेच चोरांच्या भयात—त्या वेळी ते स्तोत्र उच्चारावे।

Verse 33

तत्र शांतिर्महाराज भविष्यति न संशयः । अन्येष्वेव सुभव्येषु राजद्वारे गते नरे

महाराज, तेथे निःसंशय शांती होईल; तसेच मनुष्य राजद्वारी गेल्यावर आणि इतर शुभ प्रसंगीही हाच परिणाम होतो।

Verse 34

वासुदेवाभिधानस्य अयुतं जपते नरः । ब्रह्मचर्येण संस्नातः क्रोधलोभविवर्जितः

जो मनुष्य ‘वासुदेव’ या नामाचा दहा हजार वेळा जप करतो—ब्रह्मचर्यनिष्ठेने शुद्ध आणि क्रोध-लोभविरहित—तो महान पुण्य प्राप्त करतो।

Verse 35

तिलतंडुलकैर्होमं दशांशमाज्यमिश्रितम् । वासुदेवं प्रपूज्यैव दद्यात्प्रयतमानसः

तीळ व तांदळाच्या दाण्यांनी, घीचा दशांश मिसळून होम करावा। वासुदेवाची यथाविधी पूजा करून, संयमित व एकाग्र मनाने दान/आहुती द्यावी।

Verse 36

श्लोकं प्रति ततो देयं होमं ध्यानेन मानवैः । तेषां सुभृत्यवन्नित्यं पार्श्वं नैव त्यजाम्यहम्

म्हणून प्रत्येक श्लोकाप्रती, ध्यान ठेवून मनुष्यांनी होमाची आहुती द्यावी। मी त्यांचा संग कधीही सोडत नाही; नित्य त्यांच्या जवळ निष्ठावान सेवकासारखा राहतो।

Verse 37

कलौ युगे सुसंप्राप्ते स्तोत्रे दास्यं प्रयास्यति । वेदभंगप्रसंगेन यस्य कस्य न दीयते

कलियुग पूर्णपणे आल्यावर (खरे) स्तोत्र दास्यभावास जाईल; आणि ‘वेदभंग’ या कारणाने ते कुणा-तुणाला दिले जाणार नाही।

Verse 38

सर्वकामसमृद्धार्थः स चैव हि भविष्यति । एवं हि सफलं स्तोत्रं मया भूप कृतं शृणु

तो निश्चयच सर्व कामनांनी समृद्ध व सर्वार्थसिद्ध होईल। हे राजन्, ऐक—असे हे फलदायी स्तोत्र मी रचले आहे।

Verse 39

ब्रह्मणा निर्मितं तेन जप्तं रुद्रेण वै पुरा । ब्रह्महत्याविनिर्मुक्त इंद्रो मुक्तश्च किल्बिषात्

तो (मंत्र) ब्रह्म्याने निर्माण केला आणि पूर्वी रुद्राने त्याचा जप केला. त्याच्यामुळे इंद्र ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त झाला व कलुषातूनही सुटला.

Verse 40

देवाश्च ऋषयो गुह्याः सिद्धविद्याधरामराः । नागैस्तु पूजितं स्तोत्रमापुः सिद्धिं मनीप्सिताम्

देव, ऋषी, गुह्यक, सिद्ध, विद्याधर व अमर—नागांनी जसे स्तोत्र पूजिले तसेच त्याचे पूजन करून—इच्छित आध्यात्मिक सिद्धीला प्राप्त झाले।

Verse 41

पुण्यो धन्यः स वै दाता पुत्रवान्हि भविष्यति । जपिष्यति मम स्तोत्रं नात्र कार्या विचारणा

तो दाता खरोखर पुण्यवान व धन्य आहे; तो पुत्रवान होईल। तो माझ्या स्तोत्राचा जप करील—यात विचार वा शंका करण्याचे कारण नाही।

Verse 42

आगच्छ त्वं स्त्रिया सार्धं मम स्थानं नृपोत्तम । हस्तावलंबनं दत्तं हरिणा तस्य भूपतेः

हे नृपोत्तम! पत्नीसमवेत माझ्या धामास ये. त्या राजाला हरिने आपल्या हस्ताचा आधार—दैवी साहाय्य व संरक्षण—दिला।

Verse 43

नेदुर्दुंदुभयस्तत्र गंधर्वा ललितं जगुः । ननृतुश्चाप्सरः श्रेष्ठाः पुष्पवृष्टिं प्रचक्रिरे

तेथे दुंदुभी निनादल्या; गंधर्वांनी मधुर गान केले. श्रेष्ठ अप्सरांनी नृत्य केले आणि पुष्पवृष्टी केली।

Verse 44

देवाश्च ऋषयः सर्वे वेदस्तोत्रैः स्तुवंति ते । ततो दयितया सार्द्धं जगाम नृपतिर्हरिम्

सर्व देव व ऋषींनी वेदस्तोत्रांनी त्याची स्तुती केली; मग राजा आपल्या दयितेसह हरिकडे गेला।

Verse 45

तं स्तूयमानं सुरसिद्धसंघैः स विज्वलः पश्यति हृष्टमानसः । समागतस्तिष्ठति यत्र वै पिता माता च वेगेन महाप्रभावः

देव व सिद्धगणांनी ज्याची स्तुती होत होती त्या महापुरुषाकडे विज्वल हर्षित मनाने पाहू लागला। तेवढ्यात महाप्रभावी आई-वडील वेगाने येऊन तो जिथे उभा होता तिथेच येऊन थांबले।

Verse 99

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे नवनवतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात वेनोपाख्यान, गुरुतीर्थ व च्यवनचरित्र या प्रसंगातील नव्याण्णवावा अध्याय समाप्त झाला।