Adhyaya 9

Verse 1

कश्यप उवाच । एवं संबोधितस्तत्र आत्मा ध्यानादिकैस्तदा । त्यक्तुकामः स तत्कार्यं पंचात्मकं स बुद्धिमान्

कश्यप म्हणाले: तेथे असा उपदेश मिळाल्यावर, ध्यान इत्यादी साधनांनी, तो बुद्धिमान आत्मा तेव्हा पंचात्मक—पंचतत्त्व-संबंधी—कार्य त्यागण्याची इच्छा करू लागला।

Verse 2

निमित्तान्येव पश्यैव प्राप्य तांस्तान्प्रयाति सः । विहाय कायं निर्लक्ष्यं पतितं नैव पश्यति

तो केवळ निमित्ते पाहून त्या-त्या गंतव्यांना प्राप्त होऊन पुढे निघून जातो। देह सोडून—जो पडून ओळखू न येण्यासारखा होतो—तो त्याकडे पुन्हा पाहतही नाही।

Verse 3

सहवर्द्धितयोर्नास्ति संबंधः प्राण देहयोः । धनपुत्रकलत्रैश्च संबंधः केन हेतुना

एकत्र वाढले तरी प्राण आणि देह यांचा स्थायी संबंध नसतो। मग धन, पुत्र आणि पत्नी यांच्याशी खरा संबंध कोणत्या कारणाने मानावा?

Verse 4

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ क्लैब्यं मा भज सुप्रिये । अयमेव परं ब्रह्म अयमेव सनातनः

हे जाणून शांतीस जा; हे सुप्रिये, दुर्बलतेचा आश्रय करू नकोस। तोच परब्रह्म आहे, तोच सनातन आहे.

Verse 5

अयमात्मस्वरूपेण दैत्य देवेषु संस्थितः । अयं ब्रह्मा अयं रुद्रो ह्ययं विष्णुः सनातनः

तो आत्मस्वरूपाने दैत्य व देव यांच्यातही स्थित आहे. तोच ब्रह्मा, तोच रुद्र, आणि तोच सनातन विष्णु आहे.

Verse 6

अयं सृजति विश्वानि अयं पालयते प्रजाः । संहरत्येष धर्मात्मा धर्मरूपी जनार्दनः

तोच विश्वांची सृष्टी करतो, तोच प्रजांचे पालन करतो. तोच संहारही करतो—धर्मात्मा, धर्मरूपी जनार्दन.

Verse 7

अनेनोत्पादिता देवा दानवाश्चैव सुप्रिय । देवाश्चाधर्मनिर्मुक्ता धर्महीनाः सुतास्तव

हे सुप्रिये, याच्यामुळे देव आणि दानव उत्पन्न झाले. देव अधर्मातून मुक्त झाले; पण तुझे पुत्र धर्महीन राहिले.

Verse 8

धर्मोयं माधवस्यांगं सर्वदैवैश्च पालितम् । धर्मं च चिंतयेद्देवि धर्मं चैव तु पालयेत्

हा धर्म माधवाचा (विष्णूचा) अंग आहे आणि सर्व देवांनी तो पाळला आहे. म्हणून हे देवी, धर्माचे चिंतन कर आणि धर्माचे पालन-रक्षण कर.

Verse 9

तस्य विष्णुः स धर्मात्मा सर्वदैव प्रसादवान् । धर्मेण वर्तिता देवाः सत्येन तपसा किल

त्याच्यासाठी धर्मात्मा व सर्वदा प्रसन्न असलेले भगवान विष्णु सन्निध होते. खरेच देव धर्म, सत्य आणि तप यांच्या बळावरच धारण होतात.

Verse 10

येषां विष्णुः प्रसन्नो वै धर्मस्तैरिह पालितः । विष्णोः कायमिदं धर्मं सत्यं हृदयमेव च

ज्यांच्यावर विष्णु खरोखर प्रसन्न असतो, तेच या लोकी धर्माचे पालन व रक्षण करतात. धर्म हे विष्णूचे शरीर आहे आणि सत्य हेच त्याचे हृदय आहे.

Verse 11

यस्तौ पालयते नित्यं तस्य विष्णुः प्रसीदति । दूषयेद्यः सत्यधर्मौ पापमेव प्रपालयेत्

जो सत्य व धर्म या दोन्हींचे नित्य पालन करतो, त्याच्यावर विष्णु प्रसन्न होतो. पण जो सत्य-धर्म दूषित करतो, तो खरेतर पापालाच पोसतो.

Verse 12

तस्य विष्णुः प्रकुप्येत नाशयेदतिवीर्यवान् । वैष्णवैः पालितं धर्मं तपः सत्येन संस्थितैः

त्याच्यावर विष्णु क्रुद्ध होऊन, अतिपराक्रमी होऊन त्याचा नाश करील; कारण हा तोच धर्म आहे जो वैष्णव तपाने आणि सत्यनिष्ठेने पाळतात.

Verse 13

तेषां प्रसन्नो धर्मात्मा रक्षामेवं करोति च । तव पुत्रा दनोः पुत्राः सैंहिकेयास्तथैव च

त्यांच्यावर प्रसन्न होऊन तो धर्मात्मा अशा प्रकारे रक्षण करतो—तुझे पुत्र, दनूचे पुत्र आणि तसेच सैंहिकेय यांचेही.

Verse 14

अधर्मेणापि पापेन वर्तिताः पापचेतसः । सूदिता वासुदेवेन समरे चक्रपाणिना

अधर्म व पापाने वागणारे ते पापबुद्धी जन; रणांगणी चक्रधारी वासुदेवाने त्यांचा वध केला।

Verse 15

योसावात्मा मयोक्तः पूर्वमेव तवाग्रतः । सोयं विष्णुर्न संदेहो धर्मात्मा सर्वपालकः

जो परमात्मा मी पूर्वी तुझ्यासमोर सांगितला, तोच विष्णु—यात संशय नाही; तो धर्मात्मा व सर्वपालक आहे।

Verse 16

दैत्यकायेषु यः स्वस्थः पापमेव समास्थितः । जघ्निवान्दानवान्देवि स च क्रुद्धो महामतिः

दैत्यदेहांत असूनही जो स्थिर राहिला व पापातच स्थित होता—हे देवी—तो महामती क्रुद्ध होऊन दानवांचा वध करू लागला।

Verse 17

स बाह्याभ्यंतरे भूत्वा तव पुत्रा निपातिताः । येन चोत्पादिता देवि तेनैव विनिपातिताः

तो बाह्य व अंतः असा दोन्ही होऊन तुझे पुत्र पाडून गेला; हे देवी, ज्याच्यामुळे ते उत्पन्न झाले, त्याच्यामुळेच ते नष्ट झाले।

Verse 18

नैषां मोहस्तु कर्तव्यो भवत्या वचनं शृणु । पापेन वर्तते योसौ स एव निधनं व्रजेत्

यांच्याविषयी तुला मोह करू नये; माझे वचन ऐक. जो पापाने वागतो, तोच नाश (मृत्यू) पावतो।

Verse 19

तस्मान्मोहं परित्यज्य सदाधर्मं समाश्रय । दितिरुवाच । एवमस्तु महाभाग करिष्ये वचनं तव

म्हणून मोहाचा त्याग करून सदैव धर्माचा आश्रय घे. दिती म्हणाली—एवमस्तु, हे महाभाग! मी तुमचे वचन पाळीन.

Verse 20

कश्यपं च मुनिश्रेष्ठमेवमाभाष्य दुःखिता । संबोधिता सा मुनिना दुःखं संत्यज्य संस्थिता

अशी दुःखी होऊन तिने मुनिश्रेष्ठ कश्यपांना संबोधिले. मुनिंनी उपदेश व सांत्वन करून तिला दुःख सोडविले आणि ती स्थिर झाली.