Adhyaya 87

Verse 1

कुंजल उवाच । व्रतभेदान्प्रवक्ष्यामि यैर्यैश्चाराधितो हरिः । जया च विजया चैव जयंती पापनाशिनी

कुञ्जल म्हणाला—ज्या ज्या व्रतभेदांनी हरिची आराधना होते ते मी सांगतो—जया, विजया आणि पाप नाश करणारी जयंती.

Verse 2

त्रिस्पृशा वंजुली चान्या तिलदग्धा तथापरा । अखंडाचारकन्या च मनोरथा सुपुत्रक

त्रिस्पृशा, तसेच वंजुली नावाची दुसरी; त्याप्रमाणे तिलदग्धा नावाची आणखी; अखंडाचारकन्या आणि मनोरथा—या सर्वांना उत्तम पुत्रप्राप्ती झाली.

Verse 3

एकादश्यास्तु भेदाश्च संति पुत्र अनेकधा । अशून्यशयनं चान्यज्जन्माष्टमी महाव्रतम्

हे पुत्रा, एकादशीचे व्रतभेद अनेक प्रकारचे आहेत. दुसरे व्रत ‘अशून्यशयन’ असे आहे, आणि ‘जन्माष्टमी’ हे महाव्रतही आहे.

Verse 4

एतैर्व्रतैर्महापुण्यैः पापं दूरं प्रयाति च । प्राणिनां नात्र संदेहः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

या महापुण्य व्रतांनी पाप दूर निघून जाते; प्राण्यांसाठी यात मुळीच संशय नाही. मी सत्य, सत्यच सांगतो.

Verse 5

कुंजल उवाच । स्तोत्रं तस्य प्रवक्ष्यामि पापराशिविनाशनम् । सुपुत्रशतनामाख्यं नराणां गतिदायकम्

कुंजल म्हणाला—आता मी ते स्तोत्र सांगतो, जे पापराशीचा नाश करणारे आहे। ते ‘सुपुत्र-शतनाम’ म्हणून प्रसिद्ध असून मनुष्यांना सद्गती देणारे आहे।

Verse 6

तस्य देवस्य कृष्णस्य शतनामाख्यमुत्तमम् । संप्रत्येव प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व सुतोत्तम

त्या देवस्वरूप श्रीकृष्णाचे उत्तम ‘शतनाम’ मी आत्ताच सांगतो; हे श्रेष्ठ पुत्रा, ते ऐक।

Verse 7

विष्णोर्नामशतस्यापि ऋषिं छंदो वदाम्यहम् । देवं चैव महाभाग सर्वपापविशोधनम्

मी विष्णूच्या शतनामाचे ऋषी व छंद सांगतो, तसेच अधिष्ठाता देवताही—हे महाभाग—जे सर्व पापांचे शोधन करते।

Verse 8

विष्णोर्नामशतस्यापि ऋषिर्ब्रह्मा प्रकीर्तितः । ओंकारो देवता प्रोक्तश्छंदोनुष्टुप्तथैव च

विष्णूच्या शतनामासाठी ऋषी ब्रह्मा असे कीर्तित आहेत; देवता ओंकार सांगितला आहे आणि छंदही अनुष्टुपच आहे।

Verse 9

सर्वकामिकसंसिद्ध्यै मोक्षे च विनियोगकः । अस्य विष्णोः शतनामस्तोत्रस्य । ब्रह्मा ऋषिः विष्णुर्देवता अनुष्टुप्छंदः । सर्वकामसमृद्ध्यर्थं सर्वपापक्षयार्थे विनियोगः

हे स्तोत्र सर्व कामनांची सिद्धी आणि मोक्ष यासाठी विनियोगी आहे। या विष्णु-शतनाम-स्तोत्राचा ऋषी ब्रह्मा, देवता विष्णू आणि छंद अनुष्टुप आहे। सर्व इच्छा-समृद्धी व सर्व पापक्षयासाठी याचा विनियोग करावा।

Verse 10

नमाम्यहं हृषीकेशं केशवं मधुसूदनम् । सूदनं सर्वदैत्यानां नारायणमनामयम्

मी हृषीकेश, केशव, मधुसूदन यांना नमस्कार करतो—सर्व दैत्यांचा संहार करणाऱ्या; रोग-दुःखरहित, निर्मळ नारायणाला वंदन।

Verse 11

जयंतं विजयं कृष्णमनंतं वामनं ततः । विष्णुं विश्वेश्वरं पुण्यं विश्वाधारं सुरार्चितम्

त्यानंतर जयंत, विजय, कृष्ण, अनंत आणि वामन यांचे स्मरण करतो; तसेच विष्णू—विश्वेश्वर, पावन, विश्वाधार, देवांनी पूजिलेला।

Verse 12

अनघं त्वघहंतारं नरसिंहं श्रियः प्रियम् । श्रीपतिं श्रीधरं श्रीदं श्रीनिवासं महोदयम्

आपण अनघ आहात, पापहंता नरसिंह, श्री (लक्ष्मी) यांचे प्रिय; श्रीपति, श्रीधर, श्रीद, श्रीनिवास—हे महोदय!

Verse 13

श्रीरामं माधवं मोक्षं क्षमारूपं जनार्दनम् । सर्वज्ञं सर्ववेत्तारं सर्वदं सर्वनायकम्

मी श्रीराम, माधव—मोक्षस्वरूप—आणि क्षमारूप जनार्दन यांना वंदन करतो; ते सर्वज्ञ, सर्ववेत्ता, सर्वद, सर्वनायक आहेत।

Verse 14

हरिं मुरारिं गोविंदं पद्मनाभं प्रजापतिम् । आनंदं ज्ञानसंपन्नं ज्ञानदं ज्ञाननायकम्

मी हरि—मुरारि, गोविंद, पद्मनाभ, प्रजापति—यांची पूजा करतो; ते आनंदस्वरूप, ज्ञानसंपन्न, ज्ञानदाते आणि ज्ञाननायक आहेत।

Verse 15

अच्युतं सबलं चंद्रं चक्रपाणिं परावरम् । युगाधारं जगद्योनिं ब्रह्मरूपं महेश्वरम्

मी अच्युताला नमस्कार करतो—जो बलवान, चंद्रासारखा तेजस्वी, चक्रपाणी; परा-अपरा यांपलीकडे, युगांचा आधार, जगताची योनी, ब्रह्मरूप महेश्वर आहे।

Verse 16

मुकुंदं तं सुवैकुंठमेकरूपं जगत्पतिम् । वासुदेवं महात्मानं ब्रह्मण्यं ब्राह्मणप्रियम्

त्या मुकुंदाला नमस्कार—जो परम वैकुंठ, एकरूप, जगत्पती वासुदेव; महात्मा, ब्रह्म-धर्मनिष्ठ आणि ब्राह्मणप्रिय आहे।

Verse 17

गोप्रियं गोहितं यज्ञंयज्ञांगं यज्ञवर्द्धनम् । यज्ञस्यापि सुभोक्तारं वेदवेदांगपारगम्

जो गायींचा प्रिय व गोहितकारी आहे; जो स्वतः यज्ञ, यज्ञाचे अंग व यज्ञवर्धक आहे; यज्ञाचा शुभ भोक्ता आणि वेद-वेदांगांचा पारंगत—त्याला मी नमस्कार करतो।

Verse 18

वेदज्ञं वेदरूपं तं विद्यावासं सुरेश्वरम् । अव्यक्तं तं महाहंसं शंखपाणिं पुरातनम्

जो वेदज्ञ व वेदरूप आहे; सर्व विद्येचे धाम, सुरेश्वर; अव्यक्त, महाहंस, शंखपाणी, पुरातन—त्याला मी नमस्कार करतो।

Verse 19

पुरुषं पुष्कराक्षं तु वाराहं धरणीधरम् । प्रद्युम्नं कामपालं च व्यासं व्यालं महेश्वरम्

मी पुरुषोत्तम, कमलनयन; वराह, धरणीधर; प्रद्युम्न, कामपाल; व्यास, व्याल आणि महेश्वर—यांचे स्मरण व स्तवन करतो।

Verse 20

सर्वसौख्यं महासौख्यं मोक्षं च परमेश्वरम् । योगरूपं महाज्ञानं योगिनां गतिदं प्रियम्

तोच सर्वसुख व महासुख आहे; तोच मोक्षस्वरूप परमेश्वर आहे। तो योगस्वरूप महाज्ञान, योगींना परम गती देणारा प्रिय प्रभू आहे।

Verse 21

मुरारिं लोकपालं तं पद्महस्तं गदाधरम् । गुहावासं सर्ववासं पुण्यवासं महाभुजम्

मी त्या मुरारी—लोकपाल—प्रभूचे भजन करतो; ज्यांच्या हाती कमळ आहे व जे गदा धारण करतात; जे हृदयगुहेत वास करणारे, सर्वांचा आधार, परम पवित्र धाम, महाबाहु आहेत।

Verse 22

वृंदानाथं बृहत्कायं पावनं पापनाशनम् । गोपीनाथं गोपसखं गोपालं गोगणाश्रयम्

मी वृंदावननाथ—विशाल देहधारी—पावन, पापनाशक यांना नमस्कार करतो; गोपीनाथ, गोपसखा, गोपाल, गोगणांचा आश्रय असलेल्या प्रभूला वंदन करतो।

Verse 23

परात्मानं पराधीशं कपिलं कार्यमानुषम् । नमामि निश्चलं नित्यं मनोवाक्कायकर्मभिः

मी कपिल—परमात्मा, पराधीश—यांना नित्य अचल भावाने नमस्कार करतो; जे दिव्य कार्यासाठी मानवरूप धारण करतात—मन, वाणी, देह व कर्मांनी।

Verse 24

नाम्नां शतेनापि सुपुण्यकर्ता यः स्तौति कृष्णं मनसा स्थिरेण । स याति लोकं मधुसूदनस्य विहाय लोकानिह पुण्यपूतः

जो स्थिर मनाने केवळ शंभर नामांनीही श्रीकृष्णाची स्तुती करतो, तो महापुण्यकर्ता पुण्याने पवित्र होऊन येथील लोक सोडून मधुसूदनाचे लोक प्राप्त करतो।

Verse 25

नाम्नां शतं महापुण्यं सर्वपातकशोधनम् । जपेदनन्यमनसा ध्यायेद्ध्यानसमन्वितम्

नामांचे हे शतजप महापुण्यकारक असून सर्व पापांचे शोधन करणारे आहे। अनन्य, एकाग्र मनाने जप करावा आणि ध्यानयुक्त चिंतन करावे।

Verse 26

नित्यमेव नरः पुण्यैर्गंगास्नानफलं लभेत् । तस्मात्तु सुस्थिरो भूत्वा समाहितमना जपेत्

मनुष्य पुण्यकर्मांनी नित्य गंगास्नानाचे फळ प्राप्त करू शकतो. म्हणून सुस्थिर व दृढ होऊन, समाहित मनाने जप करावा।

Verse 27

त्रिकालं च जपेन्मर्त्यो नियतो नियमे स्थितः । अश्वमेधफलं तस्य जायते नात्र संशयः

जो मर्त्य संयमी होऊन नियमांत स्थित राहून त्रिकाळ जप करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ प्राप्त होते—यात संशय नाही.

Verse 28

एकादश्यामुपोष्यैव पुरतो माधवस्य यः । जागरे प्रजपेन्मर्त्यस्तस्य पुण्यं वदाम्यहम्

जो मर्त्य एकादशीचा उपवास करून माधवाच्या समोर जागरणात जप करतो, त्याचे पुण्य मी सांगतो.

Verse 29

पुंडरीकस्य यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः । तुलसीसंनिधौ स्थित्वा मनसा यो जपेन्नरः

जो नर तुळशीच्या सान्निध्यात उभा राहून मनाने जप करतो, तो पुंडरीक यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 30

राजसूयफलं भुंक्ते वर्षेणापि च मानवः । शालग्रामशिला यत्र यत्र द्वारावती शिला

एकाच वर्षात मनुष्य राजसूय यज्ञाचे फळ भोगतो—जिथे जिथे शालग्रामशिला आहे आणि जिथे जिथे द्वारावतीशिला आहे।

Verse 31

उभयोः संनिधौ जाप्यं कर्तव्यं सुखमिच्छता । बहुसौख्यं प्रभुक्त्वैव कुलानां शतमेव च

सुख इच्छिणाऱ्याने दोन्हींच्या सान्निध्यात जप करावा; तो विपुल सुख भोगून आपल्या कुलाच्या शंभर पिढ्यांचेही उद्धार करतो।

Verse 32

एकेन चाधिकं मर्त्य आत्मना सह तारयेत् । कार्तिके स्नानकर्ता यः पूजयेन्मधुसूदनम्

कार्तिक महिन्यात जो पवित्र स्नान करून मधुसूदन (विष्णू) यांची पूजा करतो, तो मर्त्य स्वतःसह आणखी एका व्यक्तीचेही तारकत्व करतो।

Verse 33

यः पठेत्प्रयतः स्तोत्रं प्रयाति परमां गतिम् । माघस्नायी हरिं पूज्य भक्त्या च मधुसूदनम्

जो संयमी व शुद्धचित्त होऊन हे स्तोत्र पठण करतो, तो परम गतीला पोहोचतो; माघात स्नान करून भक्तीने हरि—मधुसूदन—यांची पूजा करावी।

Verse 34

ध्यायेच्चैव हृषीकेशं जपेद्वाथ शृणोति वा । सुरापानादिकं पापं विहाय परमं पदम्

हृषीकेशांचे ध्यान करावे, किंवा नामजप करावा, अथवा ते श्रवण करावे; मद्यपानादी पापे टाकून तो परम पद प्राप्त करतो।

Verse 35

विना विघ्नं नरः पुत्र संप्रयाति जनार्दनम् । श्राद्धकाले हि यो मर्त्यो विप्राणां भुंजतां पुरः

हे पुत्रा, मनुष्य विघ्नरहित जनार्दनास (विष्णूस) प्राप्त होतो—विशेषतः जो मर्त्य श्राद्धकाळी ब्राह्मण जेवत असताना त्यांच्या समोर उपस्थित राहतो।

Verse 36

यो जपेच्च शतं नाम्नां स्तोत्रं पातकनाशनम् । पितरस्तुष्टिमायांति तृप्ता यांति परां गतिं

जो पापनाशक शतनाम-स्तोत्राचा जप करतो, त्याचे पितर प्रसन्न होतात; तृप्त होऊन ते परम गतीस जातात।

Verse 37

ब्राह्मणो वेदविद्वान्स्यात्क्षत्रियो विंदते महीम् । धनऋद्धिं प्रभुंजीत वैश्यो जपति यः सदा

ब्राह्मण वेदविद्वान व्हावा; क्षत्रियाने पृथ्वी (राज्य) मिळवावे; धन-समृद्धीचा उपभोग व्हावा; आणि जो वैश्य सदैव जप करतो तो त्याचे फळ प्राप्त करतो।

Verse 38

शूद्रः सुःखं प्रभुंक्ते च ब्राह्मणत्वं च गच्छति । प्राप्य जन्मांतरं वत्स वेदविद्यां प्रविंदति

शूद्र सुखाचा उपभोग करतो आणि ब्राह्मणत्वालाही प्राप्त होतो; हे वत्सा, दुसरा जन्म मिळाल्यावर तो वेदविद्या प्राप्त करतो।

Verse 39

सुखदं मोक्षदं स्तोत्रं जप्तव्यं च न संशयः । केशवस्य प्रसादेन सर्वसिद्धो भवेन्नरः

हे स्तोत्र सुख व मोक्ष देणारे आहे; निःसंशय याचा जप करावा. केशवाच्या कृपेने मनुष्य सर्वसिद्ध होतो।

Verse 87

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थवर्णने च्यवनचरित्रे सप्ताशीतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात, वेनोपाख्यान, गुरु-तीर्थवर्णन व च्यवनचरित्राच्या प्रसंगात सत्त्याऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला।