Adhyaya 74

Verse 1

सुकर्मोवाच । दूतास्तु ग्रामेषु वदंति सर्वे द्वीपेषु देशेष्वथ पत्तनेषु । लोकाः शृणुध्वं नृपतेस्तदाज्ञां सर्वप्रभावैर्हरिमर्चयंतु

सुकर्म म्हणाला—दूतांनी गावोगावी, द्वीपांवर, सर्व देशांत व नगरांत घोषणा करावी—“लोकहो, राजाची ही आज्ञा ऐका; आपल्या सर्व सामर्थ्य व साधनांनी हरिची आराधना करा।”

Verse 2

दानैश्च यज्ञैर्बहुभिस्तपोभिर्धर्माभिलाषैर्यजनैर्मनोभिः । ध्यायंतु लोका मधुसूदनं तु आदेशमेवं नृपतेस्तु तस्य

दानांनी, अनेक यज्ञांनी, तपांनी, धर्माची अभिलाषा ठेवून, पूजनकर्मांनी व भक्त मनाने लोकांनी मधुसूदनाचे ध्यान करावे—हीच त्या राजाची आज्ञा होती।

Verse 3

एवं सुघुष्टं सकलं तु पुण्यमाकर्ण्य तं भूमितलेषु लोकैः । तदाप्रभृत्येव यजंति विष्णुं ध्यायंति गायंति जपंति मर्त्याः

भूमितलावर लोकांनी हे संपूर्ण पुण्यवृत्तांत स्पष्टपणे घोषीत ऐकले; तेव्हापासूनच मर्त्य विष्णूची पूजा करतात—ध्यान करतात, कीर्तन गातात व नामजप करतात।

Verse 4

वेदप्रणीतैश्च सुसूक्तमंत्रैः स्तोत्रैः सुपुण्यैरमृतोपमानैः । श्रीकेशवं तद्गतमानसास्ते व्रतोपवासैर्नियमैश्च दानैः

वेदप्रणीत सुसूक्त मंत्रांनी व अत्यंत पुण्य, अमृततुल्य स्तोत्रांनी—ज्यांचे मन श्रीकेशवात एकरूप झाले आहे—ते व्रत, उपवास, नियम आणि दान यांनी त्याची आराधना करतात।

Verse 5

विहाय दोषान्निजकायचित्तवागुद्भवान्प्रेमरताः समस्ताः । लक्ष्मीनिवासं जगतां निवासं श्रीवासुदेवं परिपूजयंति

स्वदेह-मन-वाणीपासून उत्पन्न झालेले सर्व दोष टाकून देऊन, प्रेमभक्तीत रमलेले सर्व जन लक्ष्मीचे निवासस्थान व सर्व जगताचा आश्रय असलेल्या श्रीवासुदेवाची भक्तिभावाने परिपूजा करतात।

Verse 6

इत्याज्ञातस्य भूपस्य वर्तते क्षितिमंडले । वैष्णवेनापि भावेन जनाः सर्वे जयंति ते

अशा प्रकारे उपदेशित राजाच्या राज्यात संपूर्ण क्षितिमंडळावर धर्मयुक्त व्यवस्था नांदते; आणि वैष्णवभावामुळे ती सर्व प्रजा जययुक्त—समृद्ध व कल्याणकारी—होते।

Verse 7

नामभिः कर्मभिर्विष्णुं यजंते ज्ञानकोविदाः । तद्ध्यानास्तद्व्यवसिता विष्णुपूजापरायणाः

खरे ज्ञान जाणणारे जन पवित्र नामांनी व विधिनिष्ठ कर्मांनी विष्णूचे यजन करतात; त्याच्याच ध्यानात मग्न, त्याच्याच ठाम निश्चयात स्थित, ते केवळ विष्णुपूजेत परायण असतात।

Verse 8

यावद्भूमंडलं सर्वं यावत्तपति भास्करः । तावद्धि मानवा लोकाः सर्वे भागवता बभुः

जोपर्यंत हे सर्व भूमंडळ टिकून आहे आणि जोपर्यंत भास्कर सूर्य तपतो आहे, तोपर्यंत मानवलोकातील सर्व जन निश्चयाने भगवंताचे भागवत भक्त राहतील।

Verse 9

विष्णोर्ध्यानप्रभावेण पूजास्तोत्रेण नामतः । आधिव्याधिविहीनास्ते संजाता मानवास्तदा

विष्णूच्या ध्यानाच्या प्रभावाने, तसेच त्याच्या नामाने अर्पिलेल्या पूजा व स्तोत्रांमुळे, ते लोक तेव्हा मानसिक आधी व शारीरिक व्याधी यांपासून मुक्त झाले।

Verse 10

वीतशोकाश्च पुण्याश्च सर्वे चैव तपोधनाः । संजाता वैष्णवा विप्र प्रसादात्तस्य चक्रिणः

ते सर्व शोकमुक्त, पुण्यवान व तपोधन झाले; हे विप्र, त्या चक्रधारी भगवंताच्या कृपेने ते वैष्णव झाले.

Verse 11

आमयैश्च विहीनास्ते दोषैरोषैश्च वर्जिताः । सर्वैश्वर्यसमापन्नाः सर्वरोगविवर्जिताः

ते व्याधिरहित, दोष व क्रोधरहित होते; सर्व ऐश्वर्याने संपन्न आणि सर्व रोगांपासून पूर्ण मुक्त होते.

Verse 12

प्रसादात्तस्य देवस्य संजाता मानवास्तदा । अमराः निर्जराः सर्वे धनधान्यसमन्विताः

त्या देवाच्या कृपेने तेव्हा मानव उत्पन्न झाले; ते सर्व अमर, अजर आणि धनधान्याने संपन्न होते.

Verse 13

मर्त्या विष्णुप्रसादेन पुत्रपौत्रैरलंकृताः । तेषामेव महाभाग गृहद्वारेषु नित्यदा

विष्णूच्या कृपेने मर्त्यजन पुत्र-पौत्रांनी अलंकृत होतात; हे महाभाग, त्यांच्या घराच्या दाराशी नित्य मंगल वसते.

Verse 14

कल्पद्रुमाः सुपुण्यास्ते सर्वकामफलप्रदाः । सर्वकामदुघा गावः सचिंतामणयस्तथा

ते कल्पवृक्ष अत्यंत पुण्यवान असून सर्व कामनांचे फळ देतात; तसेच सर्वकामदुघा गायी आणि चिंतामणी रत्नेही.

Verse 15

संति तेषां गृहे पुण्याः सर्वकामप्रदायकाः । अमरा मानवा जाताः पुत्रपौत्रैरलंकृताः

त्यांच्या घरी पुण्यमय, सर्व कामना पूर्ण करणाऱ्या शुभ आशीर्वादांचा वास असतो। तेथे देवताही मनुष्यरूपाने जन्म घेतात आणि ती घरे पुत्र-पौत्रांनी शोभून दिसतात।

Verse 16

सर्वदोषविहीनास्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः । सर्वसौभाग्यसंपन्नाः पुण्यमंगलसंयुताः

केवळ विष्णूच्या प्रसादाने ते सर्व दोषांपासून मुक्त होतात। ते सर्व सौभाग्याने संपन्न, पुण्य व मंगलाने युक्त असतात।

Verse 17

सुपुण्या दानसंपन्ना ज्ञानध्यानपरायणाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्

ते अतिशय पुण्यवान, दानाने समृद्ध आणि ज्ञान-ध्यानात परायण असतात। अशा लोकांना ना दुर्भिक्ष, ना व्याधी, आणि मनुष्यांमध्ये अकाली मृत्यूही होत नाही।

Verse 18

तस्मिञ्शासति धर्मज्ञे ययातौ नृपतौ तदा । वैष्णवा मानवाः सर्वे विष्णुव्रतपरायणाः

त्या वेळी धर्मज्ञ राजा ययाती राज्य करीत असता सर्व लोक वैष्णव होते आणि विष्णूच्या व्रतांत परायण होते।

Verse 19

तद्ध्यानास्तद्गताः सर्वे संजाता भावतत्पराः । तेषां गृहाणि दिव्यानि पुण्यानि द्विजसत्तम

त्याचेच ध्यान करीत सर्वजण त्याच्यातच लीन झाले आणि भक्तिभावात तत्पर झाले। हे द्विजश्रेष्ठा, त्यांच्या घरी दिव्यता व पुण्यत्व प्रकट झाले।

Verse 20

पताकाभिः सुशुक्लाभिः शंखयुक्तानि तानि वै । गदांकितध्वजाभिश्च नित्यं चक्रांकितानि च

ती अत्यंत शुभ्र पताकांनी शोभित आहेत, ज्यांवर शंखचिन्ह आहे; त्यांच्या ध्वजांवर गदाचिन्ह आहे आणि ती नित्य चक्रचिन्हानेही अंकित असतात।

Verse 21

पद्मांकितानि भासंते विमानप्रतिमानि च । गृहाणि भित्तिभागेषु चित्रितानि सुचित्रकैः

पद्मचिन्हित अलंकार तेजाने झळकतात आणि विमानासारख्या आकृत्याही दिसतात; भिंतींच्या भागांवर उत्तम चित्रकारांनी काढलेली गृहचित्रे रेखाटलेली आहेत।

Verse 22

सर्वत्र गृहद्वारेषु पुण्यस्थानेषु सत्तमाः । वनानि संति दिव्यानि शाद्वलानि शुभानि च

हे सत्तमांमध्ये श्रेष्ठ! सर्वत्र घरांच्या दाराशी व पुण्यस्थानी दिव्य उपवने आहेत—शुभ, आणि रम्य हिरव्या शाद्वलांनी युक्त।

Verse 23

तुलस्या च द्विजश्रेष्ठ तेषु केशवमंदिरैः । भासंते पुण्यदिव्यानि गृहाणि प्राणिनां सदा

हे द्विजश्रेष्ठ! जिथे तुळस आहे, तिथे केशवमंदिरांनी अलंकृत ती घरे सदा प्राण्यांसाठी पुण्य व दिव्य धामाप्रमाणे प्रकाशमान असतात।

Verse 24

सर्वत्र वैष्णवो भावो मंगलो बहु दृश्यते । शंखशब्दाश्च भूलोके मिथः स्फोटरवैः सखे

सर्वत्र वैष्णवभाव दिसतो; मंगल अनेक प्रकारे प्रकट होते. आणि हे सखे! या भूलोकी शंखध्वनी परस्पर स्फोटरवांसह मिसळून ऐकू येतात।

Verse 25

श्रूयंते तत्र विप्रेंद्र दोषपापविनाशकाः । शंखस्वस्तिकपद्मानि गृहद्वारेषु भित्तिषु

हे विप्रेंद्र! तेथे दोष व पाप नाश करणारी मंगलचिन्हे दिसतात—शंख, स्वस्तिक व पद्म—जी घरांच्या दारांवर व भिंतींवर रेखाटलेली आहेत।

Verse 26

विष्णुभक्त्या च नारीभिर्लिखितानि द्विजोत्तम । गीतरागसुवर्णैश्च मूर्च्छना तानसुस्वरैः

हे द्विजोत्तम! स्त्रियांनी विष्णुभक्तीने ती रचना/रेखाटणी केली; आणि ती गीत-राग व मधुर सुवरांनी शोभते—मूर्च्छना, तान व सुस्वरांसह।

Verse 27

गायंति केशवं लोका विष्णुध्यानपरायणाः

विष्णुध्यानात परायण लोक केशवाचे गान करतात।

Verse 28

हरिं मुरारिं प्रवदंति केशवं प्रीत्या जितं माधवमेव चान्ये । श्रीनारसिंहं कमलेक्षणं तं गोविंदमेकं कमलापतिं च

काही जण प्रेमाने त्यांना हरि, मुरारि व केशव म्हणतात; तर काही भक्तीने जिंकलेला ‘माधव’ म्हणतात। तोच श्री-नरसिंह, कमलनेत्र, एकमेव गोविंद आणि कमला (लक्ष्मी)चा पती आहे।

Verse 29

कृष्णं शरण्यं शरणं जपंति रामं च जप्यैः परिपूजयंति । दंडप्रणामैः प्रणमंति विष्णुं तद्ध्यानयुक्ताः परवैष्णवास्ते

ते परम वैष्णव, त्याच्याच ध्यानात युक्त होऊन, शरण्य-शरण कृष्णाचा अखंड जप करतात; पवित्र जपांनी रामाची विधिवत पूजा करतात; आणि दंडवत प्रणामांनी विष्णूला नमस्कार करतात।

Verse 74

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययाति । चरित्रे चतुःसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात वेनोपाख्यानांतर्गत मातापितृतीर्थवर्णन व ययातिचरित्र यांसह चौऱ्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला।