
Description of Yama’s Torments and the Discernment of Sin and Merit
या अध्यायात मातलीच्या कथनाने आरंभ होऊन यमाच्या अधिकारातील दंडविधानाचे तीव्र वर्णन येते. महापापी—विशेषतः ब्राह्मणहत्यादी अपराधी—विविध यातनांत दाखविले आहेत: शेणाच्या अग्नीत दहन, हिंस्र पशू व विषारी जीवांचे हल्ले, हत्ती व शिंगधारी जनावरांनी चिरडणे, तसेच डाकिणी व राक्षसांकडून छळ. पुढे रोगपीडा, प्रचंड वारे, दगडवृष्टी, वज्रपात, उल्कापात, अंगारवृष्टी आणि धुळीचे वादळ अशा भयानक आपत्तींचेही चित्रण आहे. ‘महातुला’ या महान तराजूच्या प्रतिमेद्वारे पाप-पुण्याचे मोजमाप व न्याय सूचित केला आहे. शेवटी वक्ता पाप-पुण्यविवेक सांगितल्याचे नमूद करून धर्मोपदेशरूप समारोप करतो; हा प्रसंग वेन–पितृतिर्थ–ययाती कथासंकेतांच्या व्यापक चौकटीत गुंफलेला आहे।
Verse 1
मातलिरुवाच । यमपीडां प्रवक्ष्यामि महातीव्रां सुदारुणाम् । भुंजंति पापिनः सर्वे क्रूरास्ते ब्रह्मघातकाः
मातली म्हणाला—यमाच्या अत्यंत तीव्र व अतिभयंकर यातनांचे मी वर्णन करतो; त्या सर्व पापी, ते क्रूर ब्राह्मणहंते, भोगतात।
Verse 2
क्वचित्पापाः प्रपच्यंते तीव्रेण करिषाग्निना । क्वचित्सिंहैर्वृकैर्व्याघ्रैर्दंशैः कीटैश्च दारुणैः
कुठे पापी जळत्या शेणाच्या तीव्र अग्नीत शिजविले जातात; कुठे सिंह, लांडगे, वाघ तसेच भयंकर दंश करणारे कीटक व कृमी यांद्वारे ते छळले जातात।
Verse 3
क्वचिन्महाजलौकोभिः क्वचिदाजगरैः पुनः । मक्षिकाभिश्च रौद्राभिः क्वचित्सर्पैर्विषोल्बणैः
कुठे प्रचंड जळू, कुठे पुन्हा मोठे अजगर; कुठे उग्र माशा, आणि कुठे घातक विषाने फुगलेले साप आहेत।
Verse 4
मत्तमातंगयूथैश्च बलोत्कृष्टैः प्रमाथिभिः । पंथानमुल्लिखद्भिश्च तीक्ष्णशृंगमहावृषैः
आणि मदोन्मत्त हत्तींचे कळप—अतिबलवान व उग्र—तसेच तीक्ष्ण शिंगांचे महावृषभ, जे मार्ग उकरून फाडून टाकतात।
Verse 5
महाशृंगैश्च महिषैर्दुष्टगात्रप्रबाधकैः । डाकिनीभिश्च रौद्राभिर्विकरालैश्च राक्षसैः
मोठ्या शिंगांचे म्हशी, ज्या देहाला क्लेश देतात; तसेच उग्र डाकिणी आणि विकराळ, भयानक राक्षस।
Verse 6
व्याधिभिश्च महाघोरैः पीड्यमाना व्रजंति ते । महातुलां समारूढा दह्यमाना दवानले
अत्यंत घोर व्याधींनी पीडित झालेले ते मार्गाने पुढे जातात। महातुला (न्यायतराजू) वर चढविले जाऊन ते दावानलासारख्या ज्वाळेत दग्ध होतात.
Verse 7
महावेगप्रधूतास्ते महाचंडेन वायुना । महापाषाणवर्षेण भिद्यमानाश्च सर्वतः
अत्यंत वेगवान व प्रचंड वाऱ्याने ते उडविले-फेकले जातात. आणि सर्व बाजूंनी महापाषाणवृष्टीने ते ठेचले जाऊन चिरडले जातात.
Verse 8
पतद्भिर्वज्रनिर्घोषैरुल्कापातैश्च दारुणैः । प्रदीप्तांगारवर्षेण हन्यमाना व्रजंति ते
गर्जणाऱ्या वज्रप्रहारांनी, भयानक उल्कापातांनी आणि प्रज्वलित अंगारवृष्टीने ते मार खात-छळत पुढे चालत राहतात.
Verse 9
महता पांसुवर्षेण पूर्यमाणा यमं गताः । ये नराः पापकर्माणः पापं भुंजंति दारुणम्
महान धुळीच्या वर्षावाने भरून व गुदमरून पापकर्म करणारे ते नर यमाकडे जातात आणि आपल्या पापांचे भयंकर फळ भोगतात.
Verse 10
एवं पापविशेषेण पापिष्ठाः पापकारकाः । नरकं प्रतिभुंजंति बहुपीडासमाकुलम्
अशा रीतीने पापाच्या विशेष तीव्रतेनुसार, अतिपापी—पाप करणारे—अनेक यातनांनी व्याकुळ असा नरक भोगतात.
Verse 11
एतत्ते सर्वमाख्यातं विवेकं पुण्यपापयोः । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रमनुत्तमम्
पुण्य-पापांचा विवेक मी तुला सर्वथा सांगितला. आता आणखी काय सांगू? हे धर्मशास्त्राचे अनुपम उपदेश आहे.
Verse 70
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृतीर्थवर्णने ययाति । चरिते सप्ततितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात, वेनोपाख्यानांतर्गत पितृतीर्थवर्णन व ययातिचरितातील सत्तरावा अध्याय समाप्त झाला.