Adhyaya 52

Verse 1

शिवशर्मोवाच । मंगले श्रूयतां वाक्यं यदि पृच्छसि सांप्रतम् । यदर्थं हि त्वया पृष्टं तन्निबोध वरानने

शिवशर्मा म्हणाले—हे मंगले, तू आत्ता विचारत असशील तर माझे वचन ऐक. हे सुंदरमुखी, तू जे विचारलेस ते नीट समजून घे।

Verse 2

इयं हि सांप्रतं प्राप्ता वराकी भिक्षुरूपिणी । वसुदत्तस्य विप्रस्य सुतेयं चारुलोचने

हे चारुलोचने, ही दीन स्त्री आत्ता भिक्षुणीच्या रूपात येथे आली आहे. ही ब्राह्मण वसुदत्ताची कन्या आहे।

Verse 3

सुदेवा नाम भद्रेयं मम जाया प्रिया सदा । केनापि कारणेनैव देशं त्यक्त्वा समागता

हे भद्रे, माझ्या प्रिय पत्नीचे नाव सुदेवा आहे; ती मला सदैव अत्यंत प्रिय आहे. कोणत्यातरी कारणाने तिने आपला देश सोडून येथे आगमन केले आहे.

Verse 4

ममदुःखेन दग्धेयं वियोगेन वरानने । मां ज्ञात्वा तु समायाता भिक्षुरूपेण ते गृहम्

हे वरानने, माझ्या दुःखाने व वियोगाने मी जळून जात आहे. तरीही मला ओळखून तू भिक्षुरूपाने आपल्या घरी आलीस.

Verse 5

एवं ज्ञात्वा त्वया भद्रे आतिथ्यं परिशोभितम् । कर्त्तव्यं न च संदेह इच्छंत्या मम सुप्रियम्

हे भद्रे, हे जाणून तू आतिथ्यधर्म विधिपूर्वक शोभवून करावा; यात संशय नाही—जर तू मला अत्यंत प्रिय असे कार्य करू इच्छित असशील तर.

Verse 6

भर्तुर्वाक्यं निशम्यैव मंगला पतिदेवता । हर्षेण महताविष्टा स्वयमेव सुमंगला

पतीचे वचन ऐकताच, पतीला देव मानणारी मंगला महान आनंदाने भरून गेली आणि ती स्वतःच सुमंगला—अतिशय शुभ—झाली.

Verse 7

स्नानाच्छादन भोज्यं च मम चक्रे वरानने । रत्नकांचनयुक्तैश्चाभरणैश्च पतिव्रता

हे वरानने, त्या पतिव्रतेने माझ्यासाठी स्नान, वस्त्र आणि भोजनाची व्यवस्था केली; तसेच रत्न व कांचनयुक्त आभूषणांनी मला अलंकृतही केले.

Verse 8

अहं हि भूषिता भद्रे तयैव पतिकाम्यया । तयाहं भूषिता देवि मानस्नानैश्च भोजनैः

हे भद्रे, पतिकाम्येने युक्त त्या स्त्रीनेच मला सन्मानित व भूषित केले आहे. हे देवी, तिने मानसस्नानरूपी शुद्धीने आणि भोजन-नैवेद्य अर्पण करून माझा सत्कार केला।

Verse 9

भर्त्राहं मानिता देवि जातं दुःखमनंतकम् । ममोरसि महातीव्रं सर्वप्राणविनाशनम्

हे देवी, पतीकडून मान मिळूनही माझ्या अंतःकरणात अनंत दुःख उत्पन्न झाले आहे. माझ्या उरात अत्यंत तीव्र वेदना आहे, जणू ती सर्व प्राणांचा नाश करील।

Verse 10

तस्या मानो मया दृष्टो दुःखमात्मगतं तथा । चिंता मे दारुणा जाता यया प्राणा व्रजंति मे

मी तिचा दुखावलेला मान पाहिला आणि तसेच माझ्या अंतःकरणात शिरलेले दुःखही. माझ्या मनात दारुण चिंता उत्पन्न झाली आहे; जणू त्यानेच माझे प्राण निघून जात आहेत।

Verse 11

कदापि वचनं दत्तं न मया पापया शुभम् । अस्यैव विप्रवर्यस्य आचरंत्या च दुष्कृतम्

मी पापिणी कधीही एकही शुभ वचन बोलले नाही. या श्रेष्ठ ब्राह्मणाविषयी आचरण करताना मी केवळ दुष्कृत्यच केले आहे।

Verse 12

पादप्रक्षालनं नैव अंगसंवाहनं नहि । एकांतं न मया दत्तं तस्यैव हि महात्मनः

मी त्यांच्या पायांचे प्रक्षालन केले नाही, ना अंगसंवाहन केले. त्या महात्म्यास मी एकांत भेटीसाठीही वेळ दिला नाही।

Verse 13

संभाषां कथमस्यैव करिष्ये पापनिश्चया । रात्रौ चैव तदा तत्र पतिता दुःखसागरे

पापाचा निश्चय करून मी त्याच्याशी कशी बोलू? त्याच रात्री तिथेच मी दुःखसागरात पडले.

Verse 14

एवं हि चिंतमानायाः स्फुटितं हृदयं मम । गताः प्राणास्तदा कायं परित्यज्य वरानने

असेच विचार करता करता माझे हृदय फुटले; हे वरानने, तेव्हा प्राण देह सोडून निघून गेले.

Verse 15

तत्र दूताः समायाता धर्मराजस्य वै तदा । वीराश्च दारुणाः क्रूरा गदाचक्रासिधारिणः

तेव्हा तिथे धर्मराजाचे दूत आले—वीर, दारुण, क्रूर—गदा, चक्र व तलवार धारण करणारे.

Verse 16

तैस्तु बद्धा महाभागे शृंखलैर्दृढबंधनैः । नीता यमपुरं तैस्तु रुदमाना सुदुःखिता

हे महाभागे, त्यांनी तिला साखळ्यांनी व दृढ बंधनांनी बांधले; आणि ती रडत, अतिदुःखी होऊन, यमपुरीस नेली गेली.

Verse 17

मुद्गरैस्ताड्यमानाहं दुर्गमार्गेण पीडिता । भर्त्स्यमाना यमस्याग्रे तैस्तत्राहं प्रवेशिता

मुद्गरांनी मार खात, दुर्गम मार्गाने पीडित होत, मला धारेवर धरले; आणि त्यांनी मला यमासमोर त्या ठिकाणी ढकलून नेले.

Verse 18

दृष्टाहं यमराजेन सक्रोधेन महात्मना । अंगारसंचये क्षिप्ता क्षिप्ता नरकसंचये

क्रोधयुक्त महात्मा यमराजांनी मला पाहिले आणि मला जळत्या अंगारांच्या राशीत—नरकाच्या संचित भयात—फेकून दिले।

Verse 19

लोहस्य पुरुषं कृत्वा अग्निना परितापितः । ममोरसि समुत्क्षिप्तो निजभर्तुश्च वंचनात्

लोखंडाचा पुरुष करून तो अग्नीत तापविला; आणि माझ्याच पतीच्या फसवणुकीमुळे तो माझ्या उरावर फेकला गेला।

Verse 20

नानापीडातिसंतप्ता नरकाग्निप्रतापिता । तैलद्रोण्यां परिक्षिप्ता करम्भवालुकोपरि

नानाविध यातनांनी अतिशय होरपळून, नरकाग्नीच्या तप्ततेने भाजून, त्यांना तेलाच्या द्रोणीत करंभ व तापलेल्या वाळूच्या शय्येवर फेकले जाते।

Verse 21

असिपत्रैश्च संच्छिन्ना जलमंत्रेण वाहिता । कूटशाल्मलिवृक्षेषु क्षिप्ता तेन महात्मना

तलवारीसारख्या पानांनी ते छिन्नभिन्न होतात, जलमंत्राने प्रेरित प्रवाहात वाहून नेले जातात; आणि त्या महात्म्याने त्यांना कूट शाल्मली वृक्षांवर फेकले जाते।

Verse 22

पूयशोणितविष्ठायां पतिता कृमिसंकुले । सर्वेषु नरकेष्वेवं क्षिप्ताहं नृपनंदिनि

पू, रक्त आणि विष्ठेत—किड्यांनी भरलेल्या—मी पडले; हे नृपनंदिनी, अशा रीतीने मला सर्व नरकांत फेकले गेले।

Verse 23

पीडायुक्तेषु तीव्रेषु तेनैवापि महात्मना । करपत्रैः पाटिताहं शक्तिभिस्ताडिता भृशम्

त्या तीव्र यातनांत त्या महात्म्याने मलाही छळले—सुरीसारख्या धारदार पात्यांनी चिरले आणि भाल्यांनी पुन्हा पुन्हा अत्यंत निर्दयपणे ताडिले।

Verse 24

अन्येष्वेव नरकेषु पातिता नृपनंदिनि । योनिगर्तेषु क्षिप्तास्मि पतिता दुःखसंकटे

हे राजकन्ये! मला इतर नरकांतही पाडले गेले; योनिरूपी खड्ड्यांत फेकून देऊन मी दुःखाच्या भयंकर संकटात कोसळले।

Verse 25

धर्मराजेन तेनाहं नरकेषु निपातिता । वल्गुनीयोनिमासाद्य भुक्तं दुःखं सुदारुणम्

त्या धर्मराजाने (यमाने) मला नरकांत ढकलले; आणि वल्गुनीची योनी प्राप्त करून मी अत्यंत दारुण दुःख भोगले।

Verse 26

गताहं क्रौष्टुकीं योनिं शुनीयोनिं पुनर्गता । सकुक्कुटीं च मार्जारीमाखुयोनिं गता ह्यहम्

मी कोल्ह्याच्या योनीत गेले; पुन्हा कुत्रीच्या योनीत गेले. कोंबडी, मांजरिण आणि खरोखर उंदराच्या योनीतही मी गेले।

Verse 27

एवं योनिविशेषेषु पापयोनिषु तेन च । क्षिप्तास्मि धर्मराजेन पीडिता सर्वयोनिषु

अशा रीतीने विविध योनिविशेषांत—पापमय योन्यांत—धर्मराजाने मला फेकले, आणि मी सर्व योन्यांत पीडित झाले।

Verse 28

तेनैवाहं कृता भूमौ शूकरी नृपनंदिनि । तवहस्ते महाभागे संति तीर्थान्यनेकशः

त्याच्याच योगे, हे नृपनंदिनी, मी भूमीवर शूकरी (डुकरी) झाली. हे महाभागे, तुझ्या हस्ती अनेक तीर्थांचे पुण्य वास करते.

Verse 29

तेनोदकेन सिक्तास्मि त्वयैव वरवर्णिनि । मम पापं गतं देवि प्रसादात्तव सुंदरि

हे वरवर्णिनी सुंदरी, त्याच जलाने तूच मला शिंपडलेस. हे देवी, तुझ्या प्रसादाने माझे पाप नष्ट झाले, हे सुंदरि.

Verse 30

तवैव तेजःपुण्येन जातं ज्ञानं वरानने । इदानीं मामुद्धरस्व पतितां नरकसंकटे

हे वरानने, तुझ्याच तेज-पुण्यामुळे हे ज्ञान उत्पन्न झाले. आता मला उद्धर—मी नरकसंकटात पडले आहे.

Verse 31

यदा नोद्धरसे देवि पुनर्यास्यामि दारुणम् । नरकं च महाभागे त्राहि मां दुःखभागिनीम्

हे देवी, तू मला उद्धरले नाहीस तर मी पुन्हा त्या दारुण नरकात जाईन. हे महाभागे, मला वाचव—मी दुःखभागिनी आहे.

Verse 32

गताहं पापभावेन दीनाहं च निराश्रया । सुदेवोवाच । किं कृतं हि मया भद्रे सुकृतं पुण्यसंभवम्

“पापभावाने मी अधःपात झाले; मी दीन व निराधार आहे.” सुदेव म्हणाला—“हे भद्रे, मी कोणते सुकृत केले, कोणते पुण्यजनक कर्म?”

Verse 33

येनाहमुद्धरे त्वां वै तन्मे त्वं वद सांप्रतम् । शूकर्युवाच । अयं राजा महाभाग इक्ष्वाकुर्मनुनंदनः

“ज्या उपायाने मी तुला निश्चयाने उद्धरू शकेन, तो उपाय आत्ताच मला सांग.” शूकरि म्हणाली—“हा तोच महाभाग राजा—इक्ष्वाकु, मनुवंशाचा आनंद.”

Verse 34

विष्णुरेष महाप्राज्ञो भवती श्रीर्हि नान्यथा । पतिव्रता महाभागा पतिव्रतपरायणा

हा महाप्राज्ञ विष्णू आहे; आणि तूच श्री (लक्ष्मी) आहेस—याखेरीज अन्य नाही. हे महाभागे, तू पतिव्रता आहेस, पतिव्रतधर्मात पूर्ण परायण आहेस.

Verse 35

त्वं सती सर्वदा भद्रे सर्वतीर्थमयी प्रिया । देवि सर्वमयी नित्यं सर्वदेवमयी सदा

हे भद्रे, तू सर्वदा सती आहेस, प्रिय आहेस—सर्व तीर्थांची मूर्तिमंत रूप. हे देवी, तू नित्य सर्वमयी आहेस; सदा सर्वदेवमयी आहेस.

Verse 36

महापतिव्रता लोक एका त्वं नृपतेः प्रिया । यया शुश्रूषितो भर्ता भवत्या हि अहर्निशम्

हे राणी, लोकी तूच एक महापतिव्रता, राजाची प्रिया आहेस. कारण तुझ्यामुळे तुझा पती अहोरात्र श्रद्धेने सेविला गेला आहे.

Verse 37

एकस्य दिवसस्यापि पुण्यं देहि वरानने । पति शुश्रूषितस्यापि यदि मे कुरुषे प्रियम्

हे वरानने, एका दिवसाचेही पुण्य मला दे—जर तू माझे प्रिय करशील—(ते पुण्य) जे पतीची शुश्रूषा करणाऱ्यालाही प्राप्त होते.

Verse 38

मम माता पिता त्वं वै त्वं मे गुरुः सनातनः । अहं पापा दुराचारा असत्या ज्ञानवर्जिता

तुम्हीच माझे माता-पिता; तुम्हीच माझे सनातन गुरु आहात। मी पापिणी, दुराचारी, असत्यभाषिणी आणि तत्त्वज्ञानवर्जिता आहे।

Verse 39

मामुद्धर महाभागे भीताहं यमताडनैः । सुकलोवाच । एवं श्रुत्वा तया प्रोक्तं समालोक्य नृपं तदा

“हे महाभागे, मला उद्धरा; यमदूतांच्या ताडनांनी मी भयभीत आहे।” सुकल म्हणाला—तिचे वचन ऐकून तो तेव्हा राजाकडे पाहू लागला।

Verse 40

किं करोमि महाराज एषा किं वदते पशुः । इक्ष्वाकुरुवाच । एनां दुःखां वराकीं वै पापयोनिं गतां शुभे

“हे महाराज, मी काय करू? हा पशू काय बोलतो?” इक्ष्वाकु म्हणाला—“हे शुभे, ही खरोखर दुःखी व दीन आहे; पापयोनीत पडलेली आहे।”

Verse 41

समुद्धरस्व पुण्यैस्त्वं महच्छ्रेयो भविष्यति । एवमुक्ता वरा नारी सुदेवा चारुमंगला

“पुण्यकर्मांनी स्वतःला उन्नत कर; महान कल्याण व परम श्रेय मिळेल.” असे सांगितल्यावर ती श्रेष्ठ नारी—चारुमंगला सुदेवा—(उत्तर देऊ लागली/तेथे होती).

Verse 42

उवाचैकाब्दपुण्यं ते मया दत्तं वरानने । एवमुक्तेन वाक्येन तया देव्या हि तत्क्षणात्

ती म्हणाली—“हे वरानने, मी तुला एका वर्षाचे पुण्य दिले आहे.” त्या देवीचे हे वचन होताच, त्याच क्षणी…

Verse 43

रूपयौवनसंपन्ना दिव्यमालाविभूषिता । दिव्यदेहा च संभूता तेजोज्वालासमावृता

ती रूप-यौवनसंपन्न, दिव्य माळेने विभूषित; दिव्य देह धारण करून तेजाच्या ज्वाळांनी आवृत होऊन प्रकट झाली।

Verse 44

सर्वभूषणशोभाढ्या नानारत्नैश्च शोभिता । संजाता दिव्यरूपा सा दिव्यगंधानुलेपना

ती सर्व आभूषणांच्या शोभेने युक्त, नानाविध रत्नांनी अलंकृत; दिव्य सुगंधी अनुलेपनाने युक्त होऊन दिव्यरूप झाली।

Verse 45

दिव्यं विमानमारूढा अंतरिक्षं गता सती । तामुवाच ततो राज्ञीं प्रणतानतकंधरा

सती दिव्य विमानावर आरूढ होऊन अंतरिक्षात गेली. मग नम्रतेने मान झुकवून तिने राणीला संबोधिले।

Verse 46

स्वस्त्यस्तु ते महाभागे प्रसादात्तव सुंदरि । व्रजामि पातकान्मुक्ता स्वर्गं पुण्यतमं शुभम्

हे महाभागे, तुझे स्वस्ति असो. हे सुंदरी, तुझ्या प्रसादाने मी पातकांपासून मुक्त होऊन परम पुण्यतम शुभ स्वर्गाला जात आहे।

Verse 47

प्रणम्यैवं गता स्वर्गं सुदेवा शृणु सत्तम । एतत्ते सर्वमाख्यातं सुकलाया निवेदितम्

अशा प्रकारे प्रणाम करून ती स्वर्गास गेली. हे सुदेवा, हे सत्तम, ऐक—सुकलाने निवेदिलेलं हे सर्व तुला पूर्णपणे सांगितलं आहे।

Verse 52

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे सुदेवास्वर्गारोहणंनाम द्विपंचाशत्तमोऽध्यायः

अशा रीतीने श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात वेनोपाख्यानांतर्गत सुकलाचरित्रातील “सुदेवाचे स्वर्गारोहण” नावाचा बावन्नावा अध्याय समाप्त झाला।