Adhyaya 45

Verse 1

पंचचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः । सुकलोवाच । अथ ते लुब्धकाः सर्वे शूकरीं प्रति जग्मिरे । शूराश्च दारुणाः प्राप्ताः पाशहस्ताश्च भीषणाः

सुकला म्हणाली—मग ते सर्व लुब्धक शूकरीकडे निघाले। ते शूर, दारुण व भीषण होते; हातात पाश घेऊन येऊन पोहोचले।

Verse 2

चतुरश्च ततो डिंभान्कृत्वा स्थित्वा च शूकरी । कुटुंबेन समं कांतं हतं दृष्ट्वा महाहवे

मग ती चतुर शूकरी पिल्लांना एकत्र करून उभी राहिली आणि महायुद्धात आपल्या कांताला कुटुंबासह मारलेले पाहिले।

Verse 3

भर्तुर्मे चिंतितं प्राप्तमृषिदेवैश्च पूजितः । गतः स्वर्गं महात्मासौ वीर्येणानेन कर्मणा

माझ्या पतीला दीर्घकाळ चिंतिलेले फल प्राप्त झाले. ऋषी व देवांनी पूजिलेला तो महात्मा या कर्माच्या वीर्याने स्वर्गास गेला।

Verse 4

अनेनापि पथा यास्ये स्वर्गं भर्त्ता स तिष्ठति । तया सुनिश्चितं कृत्वा पुत्रान्प्रतिविचिंतितम्

‘याच मार्गाने मीही स्वर्गास जाईन, जिथे माझा भर्ता आहे.’ असा निश्चय करून तिने मग पुत्रांविषयी विचार केला।

Verse 5

यदा जीवंति मे बालाश्चत्वारो वंशधारकाः । भवत्यस्य सुवीरस्य कोलस्यापि महात्मनः

जोवर माझे चार पुत्र—वंशधारक—जिवंत आहेत, तोवर त्या महात्मा पराक्रमी कोलाच्या घरी श्री-समृद्धी नांदेल।

Verse 6

केनोपायेन पुत्रान्वै रक्षायुक्तान्करोम्यहम् । इति चिंतापरा भूत्वा दृष्ट्वा पर्वतसंकटम्

“कुठल्या उपायाने मी माझ्या पुत्रांचे योग्य रक्षण करीन?” अशी चिंता मनात धरून तिने त्या संकटमय पर्वत-घाटाकडे पाहिले।

Verse 7

तत्र मार्गं सुविस्तीर्णं निष्कासाय प्रयास्यते । तया सुनिश्चितं कृत्वा पुत्रान्प्रति विचिंतितम्

तेथे त्यांच्या बाहेर पडण्यासाठी तिने रुंद व सुगम मार्ग करण्याचा प्रयत्न केला. निश्चय पक्का करून मग तिने पुत्रांविषयी विचार केला।

Verse 8

तानुवाच महाराज पुत्रान्प्रति सुमोहितान् । यावत्तिष्ठाम्यहं पुत्रास्तावद्गच्छत शीघ्रगाः

महान राजाने पूर्णतः गोंधळलेल्या पुत्रांना म्हटले—“जोवर मी येथे थांबलो आहे, तोवर तुम्ही, पुत्रांनो, त्वरेने निघून जा।”

Verse 9

तेषां मध्ये सुतो ज्येष्ठः कथं यास्यामि मातरम् । संत्यज्य जीवलोभाच्च धिङ्मे मातः सुजीवितम्

त्यांच्यातील ज्येष्ठ पुत्र म्हणाला—“मी तर ज्येष्ठ आहे; जीव वाचवण्याच्या लोभाने मातेला सोडून मी तिच्याकडे कसा जाऊ? धिक्कार असो मला, आई—धिक्कार असो या तुच्छ जीवनाला!”

Verse 10

पितृवैरं करिष्यामि साधयिष्ये रणे रिपून् । गृहीत्वा त्वं कनीयसोभ्रातॄन्स्त्रीन्दुर्गकंदरम्

मी पितृवैराचा सूड घेईन; रणांगणी शत्रूंना जिंकून वश करीन। तू धाकटे भाऊ व स्त्रिया यांना घेऊन सुरक्षित दुर्ग-गुहेत निघून जा।

Verse 11

पितरं मातरं त्यक्त्वा यो याति हि स पापधीः । नरकं च प्रयात्येव कृमिकोटिसमाकुलम्

जो पिता-मातेला टाकून निघून जातो, त्याची बुद्धी पापमय असते। तो निश्चयच कृमींच्या कोट्यांनी भरलेल्या नरकात जातो।

Verse 12

तमुवाच सुदुःखार्ता त्वां त्यक्त्वाहं कथं सुत । संयास्यामि महापापा त्रयो गच्छंतु मे सुताः

अतिदुःखाने व्याकुळ होऊन ती म्हणाली—“बाळा, तुला सोडून मी कशी जगू? मी महापापिणी आहे; माझे तिन्ही पुत्रच जाऊ देत.”

Verse 13

कनीयसस्त्रयस्त्वेव गता गिरिवनांतरम् । तौ जग्मतू रणभुवं तेषामेव सुपश्यताम्

परंतु तिन्ही धाकटे भाऊ पर्वत-वनाच्या आत गेले; आणि ते दोघे त्यांच्या डोळ्यांसमोरच रणभूमीकडे निघाले।

Verse 14

तेजसा सुबलेनापि गर्जंतौ च पुनःपुनः । अथ ते लुब्धकाः शूराः संप्राप्ता वातरंहसः

तेज व महाबळाने युक्त होऊन ते दोघे पुन्हा पुन्हा गर्जत होते। तेव्हा वाऱ्याच्या वेगाने धावणारे ते वीर शिकारी तेथे येऊन पोहोचले।

Verse 15

पथा तेनापि दुर्गेण त्रयस्ते प्रेषिता नृप । तिष्ठतः स्म पथं रुद्ध्वा द्वावेतौ जननीसुतौ

हे नृपा! त्या दुर्गम मार्गानेही तुझे तीन पुरुष पाठविले गेले; पण हे दोघे—एकाच जननीचे पुत्र—तेथे उभे राहून मार्ग अडवीत होते.

Verse 16

लुब्धकाश्च ततः प्राप्ताः खड्गबाणधनुर्धराः । प्रजघ्नुस्तोमरैस्तीक्ष्णैश्चक्रैश्च मुशलैस्ततः

मग लोभी पुरुष खड्ग, बाण व धनुष्य धारण करून आले; आणि त्यांनी तीक्ष्ण तोमर, चक्र व मुशलांनी शत्रूंना ठार केले.

Verse 17

मातरं पृष्ठतः कृत्वा तनयो युध्यते स तैः । दंष्ट्रया निहताः केचित्केचित्तुंडेन घातिताः

मातेला पाठीमागे ठेवून तो पुत्र त्यांच्याशी युद्ध करू लागला. काही त्याच्या दातांनी मारले गेले, तर काही त्याच्या चोचीच्या घावाने पडले.

Verse 18

संजघान खुराग्रैश्च शूराश्च पतिता रणे । युयुधे शूकरः संख्ये दृष्टो राज्ञा महात्मना

त्याने खुरांच्या तीक्ष्ण अग्रांनी प्रहार केला आणि शूर रणांगणात पडले. संग्रामात तो शूकर लढत राहिला—महात्मा राजाने त्याला तेथे पाहिले.

Verse 19

पितुः सकाशाच्छूरोयमिति ज्ञात्वा ससम्मुखः । बाणपाणिर्महातेजा मनुसूनुः प्रतापवान्

पित्याकडून ‘हा शूर आहे’ असे जाणून, प्रतापवान मनुसूनू महातेजस्वी, हातात बाण घेऊन त्याच्या समोर आला.

Verse 20

निशितेनापि बाणेन अर्द्धचंद्रानुकारिणा । राज्ञा हतः पपातोर्व्यां विद्धोरस्को महात्मना

महात्मा राजाने अर्धचंद्राकार तीक्ष्ण बाणाने त्याचा उर भेदून त्यास ठार केले; तो भूमीवर कोसळला.

Verse 21

ममार सहसा भूमौ पपात स हि शूकरः । पुत्रमोहं परं प्राप्ता तस्योपरि गता स्वयम्

तो शूकर सहसा मरण पावून भूमीवर पडला. पुत्रमोहाने अत्यंत ग्रासलेली ती स्वतः त्याच्यावर जाऊन पडली.

Verse 22

तया च निहताः शूरास्तुंडघातैर्महीतले । निपेतुर्लुब्धकाः शूराः कतिनष्टा मृता नृप

तिच्या चोचीच्या घावांनी भूमीवर ते शूर वीर मारले गेले. लोभी योद्धे कोसळले; अनेक नष्ट होऊन मेले, हे नृप.

Verse 23

द्रावयंती महत्सैन्यं दंष्ट्रया सूकरी ततः । यथा कृत्या समुद्भूता महाभयविधायिका

मग ती सूकरी दाढांनी महत्सैन्य पळवू लागली; जणू कृत्यासारखी अचानक उद्भवून महाभय निर्माण करणारी झाली.

Verse 24

तमुवाच ततो राज्ञी देवराजसुतोपमम् । अनया निहतं राजन्महत्सैन्यं तवैव हि

मग राणीने देवराजपुत्रासारख्या त्या वीरास म्हटले— “हे राजन्, हिच्याच हातून तुमचे महत्सैन्य निहत झाले आहे.”

Verse 25

कस्मादुपेक्षसे कांत तन्मे त्वं कारणं वद । तामुवाच महाराजो नाहं हन्मि इमां स्त्रियम्

हे कांता! तू माझी उपेक्षा का करतोस? मला याचे कारण सांग. महाराज तिला म्हणाले, मी या स्त्रीचा वध करणार नाही.

Verse 26

महादोषं प्रिये दृष्टं स्त्रीवधे दैवतैः किल । तस्मान्न घातयेन्नारीं प्रेषयेहं न कंचन

हे प्रिये! देवांनी स्त्री-हत्येला महापाप मानले आहे. म्हणून स्त्रीचा वध करू नये; मी कोणालाही ते करण्यासाठी पाठवणार नाही.

Verse 27

अस्या वधनिमित्तार्थे पापाद्बिभेमि सुंदरि । एवमुक्त्वा तदा राजा विरराम महीपतिः

हे सुंदरी! हिच्या वधाच्या निमित्ताने मला पापाची भीती वाटते. असे बोलून पृथ्वीपती राजा तेव्हा शांत झाला.

Verse 28

लुब्धको झार्झरो नाम ददृशे स तु सूकरीम् । कुर्वंतीं कदनं तेषां दुःसहां सुभटैरपि

तेव्हा झार्झर नावाच्या शिकाऱ्याने त्या डुकरीणीला पाहिले, जी त्यांचा संहार करत होती आणि जिला शूर वीरही सहन करू शकत नव्हते.

Verse 29

आविव्याध सुवेगेन बाणेन निशितेन हि । संलग्नेन तु बाणेन शोणितेन परिप्लुता

त्याने अत्यंत वेगाने सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणाने तिला विद्ध केले. तो बाण तिच्या शरीरात रुतला आणि ती रक्ताने न्हाऊन निघाली.

Verse 30

शोभमाना त्वरां प्राप्ता वीरश्रिया समाकुला । तुंडेनापि हतः संख्ये झार्झरः स तया पुनः

ती तेजस्विनी, त्वरेने पुढे धावणारी, वीरश्रीने परिपूर्ण होती. रणांगणात तिने चोचीनेही पुन्हा झार्झरास ठार केले.

Verse 31

पतमानेन तेनापि झार्झरेण तदा हता । खड्गेन निशितेनापि पपात विदलीकृता

तेव्हा त्या पडत असलेल्या झार्झरानेच ती घायाळ झाली; आणि तीक्ष्ण खड्गानेही विदीर्ण होऊन ती कोसळली.

Verse 32

श्वसमाना रणेनापि मूर्च्छनाभि परिप्लुता । दुःखेन महताविष्टा जीवमाना महीतले

ती श्वास घेत होती, तरी रणक्लेशाने थकली होती, वारंवार मूर्च्छेने व्यापलेली. महादुःखाने ग्रासलेली ती भूमीवर पडून कसाबसा जीव धरून होती.

Verse 45

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । पंचचत्वारिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात, वेनोपाख्यानातील सुकलाचरित्राचा पंचेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला.