Adhyaya 42

Verse 1

द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः । सख्य ऊचुः । सुदेवा का त्वया प्रोक्ता किमाचारा वदस्व नः । त्वया प्रोक्तं महाभागे वद नः सत्यमेव च

सख्या म्हणाल्या—“तू सांगितलेली सुदेवा कोण आहे? तिचा आचार कसा आहे—आम्हाला सांग. हे महाभागे, तू जे सांगितलेस ते सत्यच आम्हाला सांग.”

Verse 2

सुकलोवाच । अयोध्यायां महाराजः स आसीद्धर्मकोविदः । मनुपुत्रो महाभागः सर्वधर्मार्थतत्परः

सुकल म्हणाला—अयोध्येत एक महान राजा होता, जो धर्माचा जाणकार होता. तो मनूचा महाभाग्यवान पुत्र असून सर्व धर्म व अर्थसाधनेत तत्पर होता.

Verse 3

इक्ष्वाकुर्नाम सर्वज्ञो देवब्राह्मणपूजकः । तस्य भार्या सदा पुण्या पतिव्रतपरायणा

इक्ष्वाकु नावाचा तो सर्वज्ञ होता आणि देव व ब्राह्मणांचा पूजक होता. त्याची पत्नी सदैव पुण्यवती असून पतिव्रतधर्मात पूर्ण परायण होती.

Verse 4

तया सार्द्धं यजेद्यज्ञं तीर्थानि विविधानि च । वेदराजस्य वीरस्य काशीशस्य महात्मनः

तिच्यासह यज्ञ करावा आणि नानाविध तीर्थांचेही दर्शन घ्यावे—ती सर्व महात्मा काशीश, वीर वेदराज यांचीच आहेत।

Verse 5

सुदेवा नाम वै कन्या सत्याचारपरायणा । उपयेमे महाराज इक्ष्वाकुस्तां महीपतिः

सुदेवा नावाची एक कन्या होती, जी सत्याचारात परायण होती. हे महाराज, पृथ्वीपति इक्ष्वाकूने तिच्याशी विवाह केला.

Verse 6

सुदेवा चारुसर्वांगी सत्यव्रतपरायणा । तया सार्द्धं स वै राजा जनानां पुण्यनायकः

सुदेवा सर्वांगसुंदरी व सत्यव्रतपरायणा होती. तिच्यासह तो राजा जनांचा पुण्यनायक झाला.

Verse 7

स रेमे नृपशार्दूलो नित्यं च प्रियया तया । एकदा तु महाराजस्तया सार्द्धं वनं ययौ

तो नृपशार्दूल तिच्या प्रियेसह नित्य रमला. एकदा मात्र तो महाराज तिच्यासह वनात गेला.

Verse 8

गंगारण्यं समासाद्य मृगयां क्रीडते सदा । सिंहान्हत्वा वराहांश्च गजांश्च महिषांस्तथा

गंगावनात पोहोचून तो नेहमी मृगयेत क्रीडा करी—सिंह, वराह, हत्ती आणि म्हशी यांचा वध करी.

Verse 9

क्रीडमानस्य तस्याग्रे वराहश्च समागतः । बहुशूकरयूथेन पुत्रपौत्रैरलंकृतः

तो क्रीडा करीत असता त्याच्या पुढे वराह आला. अनेक शूकरयूथांसह, पुत्र-पौत्रांनी अलंकृत असा तो होता.

Verse 10

एका च शूकरी तस्य प्रियापार्श्वे प्रतिष्ठिता । वराहैः शूकरैस्तस्य तमेव परिवारिता

आणि एक शूकरी त्याच्या प्रियेच्या बाजूस उभी होती. तो वराह व शूकरांनी वेढलेला, त्यांच्याच परिघात सर्वत्र आवृत होता.

Verse 11

दृष्ट्वा च राजराजेंद्रं दुर्जयं मृगयारतम् । पर्वताधारमाश्रित्य भार्यया सह शूकरः

राजराजेंद्र दुर्जय मृगयेत रत आहे असे पाहून, तो शूकर भार्येसह पर्वताच्या पायथ्याशी आश्रयास गेला.

Verse 12

तिष्ठत्येकः सुवीर्येण पुत्रान्पौत्रान्गुरूञ्छिशून् । ज्ञात्वा तेषां महाराज मृगाणां कदनं महत्

महाराज! त्या मृगांच्या भयंकर कत्तलीचे ज्ञान होऊन, एक पुरुष आपल्या पराक्रमाने ठाम उभा राहिला—पुत्र, पौत्र, गुरुजन व बालकांचे रक्षण करीत.

Verse 13

तानुवाच सुतान्पौत्रान्भार्यां तां च स शूकरः । कोशलाधिपतिर्वीरो मनुपुत्रो महाबलः

मग त्या शूकराने आपल्या पुत्र-पौत्रांना आणि त्या भार्येलाही सांगितले—तो कोशलाधिपती वीर, मनुपुत्र, महाबली होता.

Verse 14

क्रीडते मृगयां कांते मृगान्संहरते बहून् । स मां दृष्ट्वा महाराज एष्यते नात्र संशयः

प्रिये, तो मृगयेत क्रीडा करीत असून अनेक मृगांचा संहार करीत आहे. तो महाराज मला पाहताच येथे येईल—यात संशय नाही.

Verse 15

अन्येषां लुब्धकानां मे नास्ति प्राणभयं ध्रुवम् । ममरूपं नृपो दृष्ट्वा क्षमां नैव करिष्यति

इतर लुब्धकांपासून मला प्राणभय नक्कीच नाही; पण राजा माझे रूप पाहून मला क्षमा करणार नाही.

Verse 16

हर्षेण महताविष्टो बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । श्वभिर्युक्तो महातेजा लुब्धकैः परिवारितः

महान हर्षाने आविष्ट तो महातेजस्वी धनुर्धर, हातात बाण घेऊन, कुत्र्यांसह व लुब्धकांनी वेढलेला आला.

Verse 17

प्रिये करिष्यते घातं ममाप्येवं न संशयः

प्रिये, यात संशय नाही—तो याच प्रकारे माझाही घात करील.

Verse 18

शूकर्युवाच । यदायदा पश्यसि लुब्धकान्बहून्महावने कांत समायुधान्बहून् । एतैस्तु पुत्रैर्ममपौत्रकैः समं दूरं नु भो यासि पलायमानः

शूकरी म्हणाली—हे कांता! जेव्हा जेव्हा या महावनात शस्त्रधारी अनेक लुब्धक दिसतात, तेव्हा तेव्हा माझ्या या पुत्र-पौत्रांसह तू दूर का पळून जातोस?

Verse 19

त्यक्त्वा सुधैर्यं बलपौरुषं महन्महाभयेनापि विषण्णचेतनः । दृष्ट्वा नृपेंद्रं पुरुषोत्तमोत्तमं करोषि किं कांत वदस्वकारणम्

स्थिर धैर्य, महान् बल आणि पुरुषार्थ सोडून, एवढ्या महाभयातही तुझे चित्त का विषण्ण झाले आहे? राजाधिराज—पुरुषोत्तम, उत्तमोत्तम—यांना पाहून, हे कान्ता, तू काय करीत आहेस? कारण सांग।

Verse 20

तस्यास्तु वाक्यं सनिशम्य कोल उवाच तां शूकरराजौत्तरम् । यदर्थभीतोस्मि सुलुब्धकात्प्रिये दृष्ट्वा गतो दूर निशम्यशूकरान्

तिचे वचन ऐकून कोलाने शूकरराजासारखे उत्तर दिले—“प्रिये, त्या अतिलोभी शिकाऱ्यामुळेच मी भयभीत आहे; त्याला पाहून आणि शूकरांचे बोलणे ऐकून मी दूर निघून गेलो।”

Verse 21

सुलुब्धकाः पापकराः शठाः प्रिये कुर्वंति पापं गिरिदुर्गकंदरे । सदैव दुष्टा बहुपापचिंतका जाताश्च सर्वे परिपापिनां कुले

“प्रिये, ते अतिलोभी, पाप करणारे आणि कपटी आहेत; गिरिदुर्गांच्या कंदरांतही ते अधर्म करतात. सदैव दुष्ट, अनेक पापांचे चिंतन करणारे—ते सर्व घोर पाप्यांच्या कुळात जन्मलेले आहेत।”

Verse 22

तेषां हि हस्तान्मरणाद्बिभेमि मृतोपि यास्यामि पुनश्च पापम् । दूरं गिरिं पर्वतकंदरं च व्रजामि कांते अपमृत्युभीतः

त्यांच्या हातून होणाऱ्या मृत्यूची मला भीती वाटते; मी मेलो तरी पुन्हा पापात पडेन. म्हणून, हे कान्ते, अपमृत्यूच्या भयाने मी दूर—एखाद्या डोंगरावर, त्याच्या कंदरांत—निघून जाईन।”

Verse 23

अयं हि पुण्यो नरनाथ आगतो विश्वाधिकः केशवरूप भूपः । युद्धं करिष्ये समरे महात्मना सार्द्धं प्रिये पौरुषविक्रमेण

हा पुण्यवान् नरनाथ आला आहे—जगापेक्षा श्रेष्ठ, केशवरूप धारण करणारा भूप. प्रिये, मी त्या महात्म्यासोबत रणांगणात पुरुषार्थजन्य पराक्रमाने युद्ध करीन।”

Verse 24

जेष्यामि भूपं यदि स्वेन तेजसा भोक्ष्यामि कीर्तिं त्वतुलां पृथिव्याम् । तेनाहतो वीरवरेण संगरे यास्यामि लोकं मधुसूदनस्य

जर मी माझ्या स्वपराक्रमाने राजाला जिंकले, तर पृथ्वीवर अतुल कीर्तीचा उपभोग घेईन. आणि जर त्या श्रेष्ठ वीराने रणांगणात मला घायाळ करून पाडले, तर मी मधुसूदन (विष्णु) यांच्या लोकास जाईन.

Verse 25

ममांगभूतेन पलेनमेदसा तृप्तिं परां यास्यति भूमिनाथः । तृप्ता भविष्यंति सुलोकदेवता अस्मादयंचागतो वज्रपाणिः

माझ्या देहातील मांस व मेद यांद्वारे भूमिनाथ परम तृप्ती पावेल. स्वर्गलोकातील देवताही तृप्त होतील; आणि या अर्पणामुळेच वज्रपाणी (इंद्र) येथे आला आहे.

Verse 26

अस्यैव हस्तान्मरणं यदाभवेल्लाभश्च मे सुंदरि कीर्तिरुत्तमा । तस्माद्यशो भूमितले जगत्त्रये व्रजामि लोकं मधुसूदनस्य

जर याच्याच हातून माझा मृत्यू झाला, हे सुंदरी, तर मला लाभ होईल—उत्तम कीर्तीचा. म्हणून भूमितलावर व त्रिलोकीत यश प्रस्थापित करून मी मधुसूदन (विष्णु) यांच्या लोकास प्रस्थान करतो.

Verse 27

नैवं भीतोस्मि क्षुब्धोस्मि गतोऽहं गिरिसानुषु । पापाद्भीतो गतः कांतेधर्मं दृष्ट्वा स्थितोह्यहम्

मी असा भयभीत नाही, ना मी व्याकुळ आहे; मी पर्वताच्या उतारांवर गेलो होतो. पापाला घाबरून, हे कांते, मी निघून गेलो; धर्म पाहून मी दृढपणे स्थिर झालो आहे.

Verse 28

न जाने पातकं पूर्वमन्यजन्मनि चार्जितम् । येनाहं शौकरीं योनिं गतोऽहं पापसंचयात्

मला माहीत नाही की पूर्वजन्मी मी कोणते पातक कमावले, ज्याच्या पापसंचयामुळे मी सूकरीच्या योनीत गेलो आहे.

Verse 29

क्षालयिष्याम्यहं घोरं पूर्वपातकसंचयम् । बाणोदकैर्महाघोरैः सुतीक्ष्णैर्निशितैः शतैः

मी पूर्वपातकांचा हा घोर संचय धुऊन टाकीन—बाणासारख्या तीक्ष्ण, अत्यंत भयंकर जलधारांच्या शेकडो प्रवाहांनी।

Verse 30

पुत्रान्पौत्रांस्तु वाराहि कन्यां कुटुंबबालकम् । गिरिं गच्छ गृहीत्वा तु मम मोहमिमं त्यज

हे वाराही, तुझे पुत्र-पौत्र, कन्या आणि कुटुंबातील बालकांना घेऊन पर्वताकडे जा; आणि माझा हा मोह सोडून दे।

Verse 31

ममस्नेहं परित्यज्य हरिरेष समागतः । अस्य हस्तात्प्रयास्यामि तद्विष्णोः परमं पदम्

माझा स्नेह परित्यजून हा हरि येथे आला आहे; याच्या हस्तातून मी प्रस्थान करीन—विष्णूच्या त्या परम पदाकडे।

Verse 32

दैवेनापि ममाद्यैव स्वर्गद्वारमनुत्तमम् । उद्घाटितकपाटं तु यास्यामि सुमहादिवम्

दैवयोगाने आजच माझ्यासाठी स्वर्गाचे अनुपम द्वार उघडले आहे—कपाटे उघडी आहेत; म्हणून मी त्या परम दिव्य लोकास प्रस्थान करीन।

Verse 33

सुकलोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शूकरस्य महात्मनः । उवाच तत्प्रिया सख्यः सीदमानांतरा तदा

सुकला म्हणाली—त्या महात्मा शूकराचे वचन ऐकून, तेव्हा त्याची प्रिया सखी अंतःकरणी व्याकुळ होऊन बोलली।

Verse 34

शूकर्युवाच । यस्मिन्यूथे भवान्स्वामी पुत्रपौत्रैरलंकृतः । मित्रैश्च भ्रातृभिश्चैव अन्यैः स्वजनबांधवैः

शूकरिणी म्हणाली—ज्या यूथात (कुळसमूहात) आपण स्वामी, पुत्र-पौत्रांनी अलंकृत, मित्र, भाऊ आणि अन्य स्वजन-बांधवांनी वेढलेले व पूज्य आहात…

Verse 35

त्वयैवालंकृतो यूथो भवता परिशोभते । त्वां विनायं महाभाग कीदृग्यूथो भविष्यति

हा यूथ केवळ तुमच्यामुळेच अलंकृत होऊन तुझ्याचमुळे शोभून दिसतो. हे महाभाग, तुझ्याविना हा यूथ कसा राहील?

Verse 36

तवैव स्वबलेनापि गर्जमानाश्च शूकराः । विचरंति गिरौ कांत तनया मम बालकाः

तुझ्याच स्वबळाने गर्जना करीत शूकर या गिरिवर फिरतात. हे कान्ता, ते माझे तनय, माझी लहान बाळे आहेत.

Verse 37

कंदान्मूलान्सुभक्षंति निर्भयास्तव तेजसा । दुर्गेषु वनकुंजेषु ग्रामेषु नगरेषु च

तुझ्या तेजामुळे ते निर्भय होऊन कंद-मुळे इत्यादी सुभक्ष्य खातात—दुर्गम ठिकाणी, वनकुंजांत, गावांत व नगरांतही.

Verse 38

न कुर्वंति भयं तीव्रं सिंहानामिह पर्वते । मनुष्याणां महाबाहो पालितास्तव तेजसा

या पर्वतावर सिंह मनुष्यांना तीव्र भय देत नाहीत. हे महाबाहो, ते तुझ्या तेजाने पालित व संरक्षित आहेत.

Verse 39

त्वया त्यक्ता अमी सर्वे बालका मम दारकाः । दीनाश्चैवाकुलाश्चैव भविष्यंति विचेतनाः

तू जर त्यांना सोडून दिलेस, तर हे सर्व माझे बालक—माझे पुत्र—दीन, व्याकुळ व असहाय होऊन जणू चेतनाहीन जीवन जगतील।

Verse 40

नित्यमेव सुखं वर्त्म गत्वा पश्यंति बालकाः । पतिहीना यथा नारी शोभते नैव शोभना

बालक नित्य सुखद व सोपा मार्ग धरून फक्त पुढेच पाहतात; जशी पतिविहीन नारी, तशी सुंदर वस्तूही खऱ्या अर्थाने शोभत नाही।

Verse 41

अलंकृता यथा दिव्यैरलंकारैः सकांचनैः । परिच्छदै रत्नवस्त्रैः पितृमातृसहोदरैः

जणू सुवर्णयुक्त दिव्य अलंकारांनी अलंकृत, रत्नासारख्या वस्त्रांनी व उत्तम परिछदांनी युक्त—पिता, माता आणि सहोदरांसह।

Verse 42

श्वश्रूश्वशुरकैश्चान्यैः पतिहीना न भाति सा । चंद्रहीना यथा रात्री पुत्रहीनं यथा कुलम्

सासू-सासरे व इतर नातलगांनी वेढलेली असली तरी पतिविहीन स्त्री शोभत नाही; जशी चंद्रहीन रात्र, तसेच पुत्रहीन कुल।

Verse 43

दीपहीनं यथा गेहं नैव भाति कदाचन । त्वां विनायं तथा यूथो नैव शोभेत मानद

जसा दीप नसलेला घर कधीच उजळत नाही, तसा हे मानद! तुझ्याविना हा समुदायही कधी शोभणार नाही।

Verse 44

आचारेण विना मर्त्यो ज्ञानहीनो यतिर्यथा । मंत्रहीनो यथा राजा तथायं नैव शोभते

आचाराविना मनुष्य जसा ज्ञानहीन यती, आणि मंत्रहीन राजा जसा—तसा हा कणभरही शोभत नाही।

Verse 45

कैवर्तेन विना नौर्वा संपूर्णा परिसागरे । न भात्येवं यथा सार्थः सार्थवाहेन वै विना

मल्लाहाविना सर्वसज्ज नौकाही महासागरात सफल होत नाही; तसेच सार्थवाहाविना कारवाँची उन्नती होत नाही।

Verse 46

सेनाध्यक्षेण च विना यथा सैन्यं न भाति च । त्वां विना वै तथा सैन्यं शूकराणां महामते

सेनाध्यक्षाविना जशी सेना न शोभते न यशस्वी होते; तशीच, हे महामते, तुझ्याविना डुकरांची ही सेना निष्प्रभ आहे।

Verse 47

दीनो भविष्यति तथा वेदहीनो यथा द्विजः । मयि भारं कुटुंबस्य विनिवेश्य प्रगच्छसि

तो दीन होईल—जसा वेदहीन द्विज. आणि तू कुटुंबाचा भार माझ्यावर ठेवून निघून जातोस।

Verse 48

मरणं सुलभं ज्ञात्वा का प्रतिज्ञा तवेदृशी । त्वां विनाहं न शक्नोमि धर्तुं प्राणान्प्रियेश्वर

मरण सुलभ आहे हे जाणून तुझी अशी प्रतिज्ञा कशी? हे प्रियेश्वर, तुझ्याविना मी प्राणही धरू शकत नाही।

Verse 49

त्वयैव सहिता स्वर्गं भूमिं वाथ महामते । नरकं वापि भोक्ष्यामि सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

हे महामते! केवळ तुझ्याबरोबर एकरूप होऊन मी स्वर्ग असो वा पृथ्वी—किंवा नरकही—सर्व भोगीन; सत्य-सत्य सांगते।

Verse 50

त्वं वा पुत्रांस्तुपौत्रांस्तु गृहीत्वा यूथमुत्तमम् । आवां व्रजाव यूथेश दुर्गमेवं सुकंदरम्

किंवा तू पुत्र-पौत्रांसह उत्तम यूथ गोळा कर; अथवा आम्ही दोघे, हे यूथेश, या दुर्गम पण सुंदर स्थानी जाऊ.

Verse 51

जीवितव्यं परित्यज्य रणाय परिगम्यते । तत्र को दृश्यते लाभो मरणे वद सांप्रतम्

जे जगण्यास योग्य ते सोडून मनुष्य रणाला जातो. तिथे मरणात कोणता लाभ दिसतो? आत्ताच स्पष्ट सांग.

Verse 52

वाराह उवाच । वीराणां त्वं न जानासि सुधर्मं शृणु सांप्रतम् । युद्धार्थिना हि वीरेण वीरं गत्वा प्रयाचितम्

वाराह म्हणाले—तुला वीरांचा खरा धर्म माहीत नाही; आता ऐक. युद्ध इच्छिणारा वीर दुसऱ्या वीराकडे जाऊन विधिपूर्वक आव्हान देतो.

Verse 53

देहि मे योधनं संख्ये युद्धार्थ्यहं समागतः । परेण याचितं युद्धं न ददाति यदा नरः

‘रणात मला युद्ध दे; मी संग्रामाच्या इच्छेने आलो आहे. जेव्हा एखादा पुरुष दुसऱ्याने मागितलेले युद्ध देत नाही, …’

Verse 54

कामाल्लोभाद्भयाद्वापि मोहाद्वा शृणु वल्लभे । कुंभीपाके तु नरके वसेद्युगसहस्रकम्

काम, लोभ, भय किंवा मोहामुळे—हे वल्लभे, ऐक—जो असे करतो तो कुम्भीपाक नावाच्या नरकात सहस्र युग वास करतो।

Verse 55

क्षत्रियाणां परो धर्मो युद्धं देयं न संशयः । तद्युद्धं दीयमानेन रणभूमिगतेन वै

क्षत्रियांचा परम धर्म म्हणजे युद्ध देणे—यात संशय नाही. आणि रणभूमीत उतरलेल्या योद्ध्याने ते युद्ध निश्चयाने द्यावे।

Verse 56

निर्जितं तु परं तत्र यशःकीर्त्तिं प्रभुंजते । स वा हतो युध्यमानः पौरुषेणातिनिर्भयः

तेथे पराभूत झाल्यावरही परम यश व कीर्ती मिळते. आणि जो पराक्रमाने अत्यंत निर्भय होऊन लढता लढता मारला जातो, तोही तीच कीर्ती प्राप्त करतो।

Verse 57

वीरलोकमवाप्नोति दिव्यान्भोगान्प्रभुंजते । यावद्वर्षसहस्राणां विंशत्येकां प्रिये शृणु

तो वीरलोक प्राप्त करतो आणि दिव्य भोग भोगतो—हे प्रिये, ऐक—एकवीस सहस्र वर्षेपर्यंत।

Verse 58

वीरलोके वसेत्तावद्देवाचारैर्महीयते । मनुपुत्रः समायात अयं वीरो न संशयः

तो तितकाच काळ वीरलोकी वास करतो आणि देवांच्या आचारांनी सन्मानित होतो. हा वीर मनूचा पुत्र म्हणून आला आहे—यात संशय नाही।

Verse 59

संग्रामं याचमानस्तु युद्धं देयं मया ध्रुवम् । युद्धातिथिः समायातो विष्णुरूपः सनातनः

जो संग्राम मागतो, त्याला युद्ध देणे मला निश्चयच आवश्यक आहे। युद्धाचा अतिथी आला आहे—सनातन, विष्णुरूप।

Verse 60

सत्कारो युद्धरूपेण कर्तव्यश्च मया शुभे । शूकर्युवाच । यदा युद्धं त्वया देयं राज्ञे चैव महात्मने

हे शुभे, युद्धरूपानेच मला सत्कार करणे योग्य आहे। शूकरि म्हणाली—जेव्हा तुला त्या महात्मा राजाला युद्ध द्यायचे असेल…

Verse 61

ततोऽहं पौरुषं कांत पश्यामि तव कीदृशम् । एवमुक्त्वा प्रियान्पुत्रान्समाहूय त्वरान्विता

मग, हे प्रिय, तुझे पौरुष कसे आहे ते मी पाहीन. असे बोलून तिने घाईने आपल्या प्रिय पुत्रांना बोलावले.

Verse 62

उवाच पुत्रका यूयं शृणुध्वं वचनं मम । युद्धातिथिः समायातो विष्णुरूपः सनातनः

तो म्हणाला—अरे मुलांनो, माझे वचन ऐका. युद्धाचा अतिथी आला आहे—सनातन, विष्णुरूप।

Verse 63

मया तत्र प्रगंतव्यं यत्रायं हि गमिष्यति । यावत्तिष्ठति वै नाथो भवतां प्रतिपालकः

मला तिथेच जावे लागेल जिथे हा जाणार आहे, जोपर्यंत तुमचा पालनकर्ता नाथ येथे आहे.

Verse 64

यूयं गच्छत वै दूरं दुर्गं गिरिगुहामुखम् । सुखं जीवत मे वत्सा वर्जयित्वा सुलुब्धकान्

तुम्ही खरोखर दूर जा—गिरीच्या दुर्गम गुहेच्या मुखाशी असलेल्या दुर्गात. माझ्या वत्सांनो, दुष्ट शिकाऱ्यांना टाळून सुखाने जगा.

Verse 65

मया तत्रैव गंतव्यं यत्रैष हि गमिष्यति । भवतां श्रेष्ठोऽयं भ्राता यूथरक्षां करिष्यति

मलाही त्याच ठिकाणी जावे लागेल, जिथे हा नक्की जाणार आहे. तुमच्यातील श्रेष्ठ हा भाऊ कळपाचे रक्षण करील.

Verse 66

एते पितृव्यकाः सर्वे भवतां त्राणकारकाः । दूरं प्रयात वै सर्वे मां विहाय सुपुत्रकाः

हे सर्व पितृव्य (काका-चुलते) तुमचे रक्षक व तारक आहेत. तरीही, हे सुपुत्रांनो, ते सर्व दूर निघून गेले आणि मला मागे ठेवून गेले.

Verse 67

पुत्रा ऊचुः । अयं हि पर्वतश्रेष्ठो बहुमूलफलोदकः । भयं तु कस्य वै नास्ति सुखं जीवनमस्ति वै

पुत्र म्हणाले—हा पर्वत खरोखर श्रेष्ठ आहे; येथे पुष्कळ कंदमुळे, फळे व पाणी आहे. पण कोणाला भय नसते? तरीही येथे जीवन सुखकर आहे.

Verse 68

युवाभ्यां हि अकस्माद्वै इदमुक्तं भयंकरम् । तन्नो हि कारणं मातर्वद सत्यमिहैव हि

तुम्ही दोघांनी अचानक हे भयंकर शब्द उच्चारले. म्हणून, हे माता, याचे खरे कारण आम्हाला इथेच आत्ताच सांगा.

Verse 69

शूकर्युवाच । अयं राजा महारौद्रः कालरूपः समागतः । क्रीडते मृगया लुब्धो मृगान्हत्वा बहून्वने

शूकरि म्हणाली—हा राजा अत्यंत रौद्र, काळस्वरूप होऊन येथे आला आहे. क्रीडेच्या लोभाने तो वनात शिकार करीत अनेक मृगांचा वध करून रमतो.

Verse 70

इक्ष्वाकुर्नाम दुर्धर्षो मनुपुत्रो महाबलः । संहरिष्यति कालोऽयं दूरं यात सुपुत्रकाः

मनुपुत्र इक्ष्वाकु नावाचा महाबली, अजिंक्य आहे. हा काळ संहार करील—हे सुपुत्रांनो, दूर निघून जा.

Verse 71

पुत्रा ऊचुः । मातरं पितरं त्यक्त्वा यः प्रयाति स पापधीः । महारौद्रं सुघोरं तु नरकं प्रतिपद्यते

पुत्र म्हणाले—जो माता-पित्याला सोडून निघून जातो, त्याची बुद्धी पापमय असते. तो ‘महारौद्र’ नावाच्या अत्यंत भयंकर नरकास प्राप्त होतो.

Verse 72

मातुः पुण्यं पयः पीत्वा पुष्टो भवति निर्घृणः । मातरं पितरं त्यक्त्वा यः प्रयाति सुदुर्बलः

आईच्या पुण्यमय दुधाने तो पुष्ट होतो, तरीही निर्दयी बनतो. जो माता-पित्याला सोडून जातो, तो अतिशय नीच व दुर्बल आहे.

Verse 73

पूयं नरकमेतीह कृमिदुर्गंधसंकुलम् । मातुस्तस्मान्न यास्यामो गुरुं त्यक्त्वा इहैव च

इथे तो पूय-नरकात जातो, जो कृमी व दुर्गंधीने भरलेला आहे. म्हणून आम्ही गुरुंना सोडून, या जन्मातही, आईकडे जाणार नाही.

Verse 74

एवं विषादः संजातस्तेषां धर्मार्थसंयुतः । व्यूहं कृत्वा स्थिताः सर्वे बलतेजः समाकुलाः

अशा रीतीने धर्म-अर्थविचारांनी युक्त असा विषाद त्यांच्यात उत्पन्न झाला. मग सर्वे बल-तेजाने भरून व्यूह रचून ठाम उभे राहिले.

Verse 75

साहसोत्साहसंपन्नाः पश्यंति नृपनंदनम् । नदंतः पौरुषैर्युक्ताः क्रीडमाना वने तदा

साहस व उत्साहाने संपन्न ते तेव्हा राजपुत्राला पाहू लागले. पौरुषयुक्त होऊन गर्जना करीत ते त्या वेळी वनात क्रीडा करीत होते.