Adhyaya 36

Verse 1

सुनीथोवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे एवमेतत्करोम्यहम् । अनया विद्यया विप्रं मोहयिष्यामि नान्यथा

सुनीथ म्हणाला—हे भद्रे, तू सत्यच बोललीस; मी तसेच करीन। या विद्येने मी त्या ब्राह्मणाला मोहात पाडीन—निश्चितच, अन्यथा नाही।

Verse 2

साहाय्यं देहि मे पुण्यं येन गच्छामि सांप्रतम् । एवमुक्ता तया रंभा तामुवाच मनस्विनीम्

हे पुण्यवती, मला असे साहाय्य दे की मी आत्ताच जाऊ शकेन। असे म्हणताच रंभेने त्या दृढमन स्त्रीला उत्तर दिले।

Verse 3

कीदृग्ददामि साहाय्यं तत्त्वं कथय भामिनि । दूतत्वं गच्छ मे भद्रे एतं प्रति सुसांप्रतम्

मी कोणते साहाय्य देऊ? हे भामिनि, सत्य सांग. हे भद्रे, आत्ताच त्याच्याकडे माझी दूत होऊन जा.

Verse 4

एवमुक्तं तया तां तु रंभां प्रति सुलोचनाम् । एवमेव प्रतिज्ञातं रंभया देवयोषिता

तिने रंभेला असे सांगितले; तेव्हा ती सुलोचना रंभेकडे बोलली. आणि त्याचप्रमाणे देवयोषिता रंभेनेही वचन दिले.

Verse 5

करिष्ये तव साहाय्यमादेशो मम दीयताम् । सद्भावेन विशालाक्षी रूपयौवनशालिनी

मी तुझी साहाय्य करीन—मला तुझा आदेश दे. हे विशालाक्षी, रूप-यौवनसंपन्ने, मी सद्भावाने तसे करीन.

Verse 6

मायया दिव्यरूपा सा संबभूव वरानना । रूपेणाप्रतिमालोके मोहयंती जगत्त्रयम्

मायेच्या सामर्थ्याने ती वरानना दिव्यरूपा झाली—जगात अनुपम—आणि आपल्या रूपाने त्रिलोकीला मोहित करू लागली.

Verse 7

मेरोश्चैव महापुण्ये शिखरे चारुकंदरे । नानाधातुसमाकीर्णे नानारत्नोपशोभिते

आणि महापुण्य मेरूच्या शिखरावर, त्या रम्य कंदरांत—नानाविध धातूंनी भरलेल्या व नानारत्नांनी शोभलेल्या.

Verse 8

देववृक्षैः समाकीर्णे बहुपुष्पोपशोभिते । देववृंदसमाकीर्णे गंधर्वाप्सरसेविते

ते देववृक्षांनी परिपूर्ण व असंख्य पुष्पांनी शोभायमान होते; देववृंदांनी गजबजलेले, तसेच गंधर्व व अप्सरांनी सेविलेले.

Verse 9

मनोहरे सुरम्ये च शीतच्छायासमाकुले । चंदनानामशोकानां तरूणां चारुहासिनी

ते मनोहर व अतिरम्य, शीतल छायांनी भरलेले होते; चंदन व अशोक वृक्षांनी अलंकृत, जणू तरुण वृक्ष मधुर हास्य पसरवीत होते.

Verse 10

दोलायां सा समारूढा सर्वशृङ्गारशोभिता । कौशेयेन सुनीलेन राजमाना वरानना

ती दोलायंत्रावर आरूढ झाली होती, सर्व शृंगार-शोभेने विभूषित; गडद निळ्या कौशेय वस्त्रात ती वरानना तेजस्वी दिसत होती।

Verse 11

बंधूकपुष्पवर्णेन कंचुकेन द्विजोत्तम । सर्वांगसुंदरी बाला वीणातालकराविला

हे द्विजोत्तम! तिने बंधूकपुष्पवर्ण कंचुक परिधान केला होता; ती बाला सर्वांगसुंदरी होती, तिचे हात वीणा वाजविणे व ताल धरणे यात रमले होते।

Verse 12

गायमाना वरं गीतं सुस्वरं विश्वमोहनम् । ताभिः परिवृता बाला सखीभिः सुमनोहरा

ती सुस्वरात विश्वाला मोहित करणारे उत्तम गीत गात होती; मनोहर सखींनी वेढलेली ती बाला अत्यंत रम्य भासत होती।

Verse 13

अंगस्तु कंदरे पुण्ये एकांते ध्यानमास्थितः । कामक्रोधविहीनस्तु ध्यायमानो जनार्दनम्

अंग पुण्य गुहेत, पूर्ण एकांतात ध्यानस्थ होता; काम-क्रोधरहित होऊन तो जनार्दन (विष्णू) यांचे चिंतन करीत होता।

Verse 14

स श्रुत्वा सुस्वरं गीतं मधुरं सुमनोहरम् । तालमानक्रियोपेतं सर्वसत्वविकर्षणम्

त्याने ते मधुर, सुस्वर व मनोहर गीत ऐकले—जे ताल-मान व योग्य क्रियेसह गायिले गेले होते—आणि जे सर्व प्राण्यांना आकर्षित करणारे होते।

Verse 15

ध्यानाच्चचाल तेजस्वी मायागीतेन मोहितः । समुत्थायासनात्तूर्णं वीक्षमाणो मुहुर्मुहुः

ध्यानभंग होऊन तो तेजस्वी मायामय गीताने मोहित झाला। तो त्वरित आसनावरून उठून पुन्हा पुन्हा सर्वत्र पाहू लागला।

Verse 16

जगाम तत्र वेगेन मायाचलितमानसः । दोलासंस्थां विलोक्यैव वीणादंडकराविलाम्

मायेने चंचल झालेल्या मनाने तो वेगाने तिथे गेला। झुल्यावर बसलेली, वीणेच्या दांड्यावर हात गुंतलेली तिला पाहताच तो निहारू लागला।

Verse 17

हसमानां सुगायंतीं पूर्णचंद्रनिभाननाम् । मोहितस्तेन गीतेन रूपेणापि महायशाः

ती हसत हसत मधुर गात होती; तिचे मुख पूर्णचंद्रासारखे होते. त्या गीताने आणि तिच्या रूपानेही तो महायशस्वी मोहित झाला।

Verse 18

तस्या लावण्यभावेन मन्मथस्य शराहतः । आकुलव्याकुलज्ञान ऋषिपुत्रो द्विजोत्तमः

तिच्या लावण्यप्रभावाने मन्मथाच्या बाणाने विद्ध होऊन, ऋषिपुत्र तो द्विजोत्तम व्याकुळ झाला; त्याचे मन व ज्ञान गोंधळले।

Verse 19

प्रलपत्यतिमोहेन जृंभते च पुनः पुनः । स्वेदः कंपोथ संतापस्तस्याजायत तत्क्षणात्

अतिमोहाने तो प्रलाप करू लागला आणि पुन्हा पुन्हा जांभई देऊ लागला। त्याच क्षणी त्याला घाम, कंप आणि दाहताप उत्पन्न झाला।

Verse 20

मुह्यन्निव महामोहैर्ग्लानश्चलितमानसः । वेपमानस्ततस्त्वंगो दूयमानः समागतः

महामोहांनी जणू भ्रमित होऊन त्याचे मन ग्लान व चंचल झाले। देह थरथरत, अंतरी जळत तो मग तेथे येऊन पोहोचला।

Verse 21

तामालोक्य विशालाक्षीं मृत्युकन्यां यशस्विनीम् । अथोवाच महात्मा स सुनीथां चारुहासिनीम्

विशालाक्षी, यशस्विनी मृत्युकन्येला पाहून महात्म्याने मग चारुहासिनी सुनीथेला असे म्हटले.

Verse 22

का त्वं कस्य वरारोहे सखीभिः परिवारिता । केन कार्येण संप्राप्ता केन त्वं प्रेषिता वनम्

हे वरारोहे! तू कोण आणि कोणाची (कन्या वा पत्नी) आहेस, सख्यांनी वेढलेली? कोणत्या कार्यासाठी येथे आलीस, आणि तुला वनात कोणी पाठविले?

Verse 23

तवांगं सुंदरं सर्वमत्र भाति महावने । समाचक्ष्व ममाद्यैव प्रसादसुमुखी भव

या महावनात तुझे सर्व अंग अत्यंत सुंदर भासते. आजच मला सर्व सांग; प्रसन्न हो आणि कृपाळू मुख दाखव.

Verse 24

मायामोहेन संमुग्धस्तस्याः कर्म न विंदति । मार्गणैर्मन्मथस्यापि परिविद्धो महामुनिः

माया-मोहाने संमुग्ध झाल्याने तो तिचा अभिप्राय ओळखू शकला नाही; कारण महामुनीही मनमथाच्या बाणांनी विद्ध झाला होता.

Verse 25

एवंविधं महद्वाक्यं समाकर्ण्य महामतेः । नोवाच किंचित्सा विप्रं समालोक्य सखीमुखम्

महामतीचे असे गंभीर वचन ऐकून ती काहीच बोलली नाही; तिने ब्राह्मणाकडे पाहिले आणि मग सखीच्या मुखाकडे नजर टाकली।

Verse 26

रंभां च प्रेरयामास सुनीथा संज्ञया सखीम् । समुवाच ततो रंभा सादरं तं द्विजं प्रति

मग सुनीथाने नाव घेऊन सखी रंभाला पुढे बोलण्यास प्रवृत्त केले; त्यानंतर रंभाने आदराने त्या द्विज ब्राह्मणास संबोधिले।

Verse 27

इयं कन्या महाभागा मृत्योश्चापि महात्मनः । सुनीथाख्या प्रसिद्धेयं सर्वलक्षणसंपदा

ही कन्या महाभाग्यवती आहे; ही महात्मा मृत्युचीही कन्या आहे. ‘सुनीथा’ या नावाने प्रसिद्ध असून सर्व शुभ लक्षणांनी संपन्न आहे।

Verse 28

पतिमन्विच्छती बाला धर्मवंतं तपोनिधिम् । शांतं दांतं महाप्राज्ञं वेदविद्याविशारदम्

ती बाला पती म्हणून धर्मवान, तपोनिधी, शांत, दांत, महाप्राज्ञ आणि वेदविद्येत विशारद अशा पुरुषाची इच्छा करते।

Verse 29

एवंविधं महद्वाक्यं समाकर्ण्य महामुनिः । तामुवाच ततस्त्वंगो रंभामप्सरसां वराम्

असे गंभीर विधान ऐकून महामुनींनी मग अप्सरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या रंभेला संबोधून सांगितले।

Verse 30

मया चाराधितो विष्णुः सर्वविश्वमयो हरिः । तेन दत्तो वरो मह्यं पुत्राख्यः सर्वसिद्धिदः

मी विधिपूर्वक विष्णू—सर्वविश्वमय हरि—यांची आराधना केली. त्यांनी मला वर दिला—पुत्रप्राप्ती, जो सर्व सिद्धी देणारा आहे.

Verse 31

तन्निमित्तमहं भद्रे सुतार्थं नित्यमेव च । कस्यचित्पुण्यवीर्यस्य कन्यामेकां प्रचिंतये

त्याच कारणासाठी, हे भद्रे, आणि नेहमी पुत्रप्राप्तीच्या हेतूने, मी महान पुण्य व तपोवीर्य असलेल्या कोणाच्यातरी पुरुषाची एक कन्या सतत चिंतितो.

Verse 32

सदैवाहं न पश्यामि सुभार्यां सत्यमीदृशीम् । इयं धर्मस्य वै कन्या धर्माचारा वरानना

खरेच, अशी सुभार्या मी कधी पाहिली नाही. ही तर धर्माची कन्या—धर्माचरणी, श्रेष्ठ मुखवाली स्त्री आहे.

Verse 33

मामेवं हि भजत्वेषा यदि कान्तमिहेच्छति । यं यमिच्छेदियं बाला तं ददामि न संशयः

जर ही बाला येथे प्रियतमाची इच्छा धरून अशाच प्रकारे माझे भजन करील, तर तिला जो जो पती हवा असेल तो मी देईन—यात संशय नाही.

Verse 34

अदेयं देयमित्याह अस्याः संगमकारणात् । एकमेवं त्वया देयं श्रूयतां द्विजसत्तम

तो म्हणाला—‘जे अदेय आहे तेच देय आहे,’ कारण त्यातून तिच्याशी संगम होईल. ‘म्हणून तुला हे एकच द्यावे; ऐक, हे द्विजसत्तम।’

Verse 35

रंभोवाच । विप्रेंद्र त्वं शृणुष्वेह प्रतिज्ञां वच्मि सांप्रतम् । एषा नैव त्वया त्याज्या धर्मपत्नी तवैव हि

रंभा म्हणाली—हे विप्रेंद्र, येथे ऐक; मी आता पवित्र प्रतिज्ञा सांगते. ही तुझी धर्मपत्नी आहे, म्हणून तू तिला कधीही त्यागू नकोस.

Verse 36

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने षट्त्रिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील ‘वेनोपाख्यान’ हा छत्तीसावा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 37

स्वहस्तं देहि विप्रेंद्र सत्यप्रत्ययकारकम् । एवमस्तु मया दत्तो ह्यस्या हस्तो न संशयः

हे विप्रेंद्र, सत्याची खात्री देणारा तुझा स्वतःचा हात प्रतिज्ञारूपे दे. तथास्तु—माझ्याकडून हिचा हात तुला दिला आहे; यात संशय नाही.

Verse 38

सूत उवाच । एवं संबधिकं कृत्वा सत्यप्रत्ययकारकम् । गांधर्वेण विवाहेन सुनीथामुपयेमिवान्

सूत म्हणाले—अशा रीतीने सत्याची खात्री देणारा संबंध प्रस्थापित करून, त्याने गांधर्व-विवाहाने सुनीथेला पत्नी म्हणून स्वीकारले.

Verse 39

तस्मै दत्वा सुनीथां तां रंभा हृष्टेन चेतसा । सा तां चामंत्रयित्वा वै गता गेहं स्वकं पुनः

त्याला सुनीथा देऊन रंभा आनंदित मनाने, तिची रीतसर निरोप घेऊन पुन्हा आपल्या घरी परत गेली.

Verse 40

प्रहृष्टचेतसः सख्यः स्वस्थानं परिजग्मिरे । गतासु तासु सर्वासु सखीषु द्विजसत्तमः

हर्षितचित्त सख्या आपापल्या स्थानी परतल्या। सर्व सखी निघून गेल्यावर तो द्विजश्रेष्ठ तेथेच राहिला।

Verse 41

रेमे त्वंगस्तया सार्धं प्रियया भार्यया सह । तस्यामुत्पाद्य तनयं सर्वलक्षणसंयुतम्

राजा अङ्ग आपल्या प्रिय पत्नीबरोबर आनंदाने रमला। तिच्यापासून त्याने सर्व शुभलक्षणांनी युक्त असा पुत्र उत्पन्न केला।

Verse 42

चकार नाम तस्यैव वेनाख्यं तनयस्य हि । ववृधे स महातेजाः सुनीथातनयस्तदा

त्याने त्या पुत्राचे नाव ‘वेन’ असे ठेवले. तेव्हा सुनीथेचा तो महातेजस्वी पुत्र त्या काळी वाढू लागला।

Verse 43

वेदशास्त्रमधीत्यैव धनुर्वेदं गुणान्वितम् । सर्वासामपि मेधावी विद्यानां पारमेयिवान्

त्याने वेदशास्त्रांचे अध्ययन केले आणि गुणयुक्त धनुर्वेदही आत्मसात केला. तो मेधावी होता व सर्व विद्यांत पारंगत झाला.

Verse 44

अंगस्य तनयो वेनः शिष्टाचारेण वर्तते । स वेनो ब्राह्मणश्रेष्ठः क्षत्त्राचारपरोऽभवत्

अङ्गाचा पुत्र वेन शिष्टाचारानुसार वागत असे. पण, हे ब्राह्मणश्रेष्ठा, तोच वेन क्षत्रियाचारात अधिक आसक्त झाला.

Verse 45

दिवि चेंद्रो यथा भाति सर्वतेजःसमन्वितः । भात्येवं तु महाप्राज्ञः स्वबलेन पराक्रमैः

जसा आकाशात चंद्र सर्व तेजाने युक्त होऊन प्रकाशतो, तसाच महाप्राज्ञ पुरुष स्वबळ व पराक्रमाने तेजस्वी होतो।

Verse 46

चाक्षुषस्यांतरे प्राप्ते वैवस्वतसमागते । प्रजापालं विना लोके प्रजाः सीदंति सर्वदा

चाक्षुष मन्वंतर संपून जाऊन वैवस्वत मन्वंतर आले तेव्हा, प्रजापालकाविना जगातील प्रजा सदैव संकटात पडू लागली।

Verse 47

ऋषयो धर्मतत्त्वज्ञाः प्रजाहेतोस्तपोधनाः । व्यचिंतयन्महीपालं धर्मज्ञं सत्यपंडितम्

धर्मतत्त्व जाणणारे, तपोधनाने समृद्ध आणि प्रजाहितासाठी तत्पर ऋषींनी धर्मज्ञ, सत्यनिष्ठ पंडित असा महीपाल कोण असावा याचा विचार केला।

Verse 48

तं वेनमेव ददृशुः संपन्नं लक्षणैर्युतम् । प्राजापत्ये पदे पुण्ये अभ्यषिंचन्द्विजोत्तमाः

त्यांनी शुभलक्षणांनी संपन्न व सर्वथा योग्य असा वेनच पाहिला; आणि प्राजापत्य या पुण्य पदावर द्विजोत्तमांनी त्याचा अभिषेक केला।

Verse 49

अभिषिक्ते महाभागे त्वंगपुत्रे तदा नृपे । ते प्रजापतयः सर्वे जग्मुश्चैव तपोवनम्

हे राजन्, त्या वेळी अङ्गपुत्र महाभाग नृपाचा अभिषेक झाल्यावर, ते सर्व प्रजापती तपोवनाकडे निघून गेले।

Verse 50

गतेषु तेषु सर्वेषु वेनो राज्यमकारयत् । सूत उवाच । सा सुनीथा सुतं दृष्ट्वा सर्वराज्यप्रसाधकम्

ते सर्व निघून गेल्यावर राजा वेनाने राज्यकारभार हाती घेतला. सूत म्हणाले—तेव्हा सुनीथेने सर्व राज्यव्यवस्था नीट लावण्यास समर्थ असा आपला पुत्र पाहून हर्ष मानला.

Verse 51

विशंकते प्रभावेण शापात्तस्य महात्मनः । मम पुत्रो महाभागो धर्मत्राता भविष्यति

त्या महात्म्याच्या शापाच्या प्रभावाची भीती वाटून ती मनात म्हणे—“माझा महाभाग्यवान पुत्र धर्माचा रक्षक होईल.”

Verse 52

इत्येवं चिंतयेन्नित्यं पूर्वपापाद्विशंकिता । धर्मांगानि सुपुण्यानि सुताग्रे परिदर्शयेत्

अशा रीतीने ती नित्य विचार करीत, पूर्वपापाच्या परिणामाची भीती बाळगून, पुत्रासमोर धर्माची अतिपुण्य अंगें (आचरणे) स्पष्ट करून दाखवीत असे.

Verse 53

सत्यभावादि कान्पुण्यान्गुणान्सा वै प्रकाशयेत् । इत्युवाच सुतं सा हि अहं धर्मसुता सुत

“सत्यभाव इत्यादी पवित्र गुण ती निश्चयाने प्रकट करील.” असे म्हणून तिने पुत्रास म्हटले—“पुत्रा, मी धर्माची कन्या आहे.”

Verse 54

पिता ते धर्मतत्त्वज्ञस्तस्माद्धर्मं समाचर । इत्येवं बोधयेन्नित्यं पुत्रं वेनं तदा सती

“तुझा पिता धर्मतत्त्व जाणणारा आहे; म्हणून तू धर्माचे आचरण कर.” अशा प्रकारे ती सती स्त्री पुत्र वेनास नित्य बोध करीत असे.

Verse 55

मातापित्रोस्तयोर्वाक्यं प्रजायुक्तं प्रपालयेत् । एवं वेनः प्रजापालः संजातःक्षितिमंडले

माता-पित्यांचे जे वचन प्रजाहिताने युक्त असे, ते श्रद्धेने पाळावे. अशा प्रकारे प्रजापालक वेन हा क्षितिमंडळावर जन्मला.

Verse 56

सुखेन जीवते लोकःप्रजाधर्मेणरंजिताः । एवं राज्यप्रभावं तु वेनस्यापि महात्मनः

प्रजाधर्माने रंजित होऊन लोक सुखाने जगत होते. असा हा राज्यप्रभाव होता—महात्मा वेनाचाही.

Verse 57

धर्मभावाः प्रवर्तंते तस्मिञ्छासति पार्थिवे

तो पार्थिव राज्य करीत असता धर्मभाव व धर्माचरण पूर्णपणे प्रवर्ततात.