
Counsel to Sunīthā in the Vena Narrative: Boon for a Righteous Son and the Seed–Fruit Law of Karma
या अध्यायात (वेणोपाख्यानात) रम्भा एका सौम्य स्त्रीला—पुढे जिला सुनीथा असे म्हटले आहे—वंशपरंपरा, अभिलाषा आणि कर्मन्याय यांचा उपदेश करते. ती ब्रह्मा, प्रजापती व अत्रि यांची आद्य वंशावळ सांगते आणि अङ्गाने इंद्राचे तेज पाहून इंद्रासारखा पुत्र व्हावा अशी इच्छा धरली, हे वर्णन करते. अङ्ग तप, व्रत-नियमांनी हृषीकेश विष्णूची आराधना करून वर मागतो. भगवान त्याला पापहरण करणारा व धर्माला आधार देणारा पुत्र देतात. सुनीथेला सांगितले जाते—योग्य पती स्वीकार; धर्मप्रवर्तक पुत्र जन्मला की पूर्वीचा शापही निष्फळ ठरतो. अखेरीस ‘बीज-फल’ न्याय स्पष्ट होतो—जसे बीज पेरले जाते तसेच फळ मिळते; सर्व काही कारणास अनुरूप असते. हे ऐकून सुनीथा त्या उपदेशाची सत्यता मान्य करते.
Verse 1
रंभोवाच । ब्रह्मा अव्यक्तसंभूतस्तस्माज्जज्ञे प्रजापतिः । अत्रिर्नाम स धर्मात्मा तस्य पुत्रो महामनाः
रंभा म्हणाली—अव्यक्तातून ब्रह्मा प्रकट झाला; त्याच्यापासून प्रजापती उत्पन्न झाला. तो धर्मात्मा ‘अत्रि’ नावाचा होता आणि त्याचा पुत्र महामना होता.
Verse 2
अंगो नाम अयं भद्रे नंदनं वनमागतः । इंद्रस्य संपदं दृष्ट्वा लीलातेजसमुत्तमाम्
हे भद्रे, अङ्ग नावाचा हा पुरुष नंदन वनात आला. इंद्राची संपत्ती आणि जणू लीलाच असावी असे परम तेज त्याने पाहिले.
Verse 3
कृता स्पृहा अनेनापि इंद्रस्य सदृशे पदे । ईदृशो हि यदा पुत्रो मम स्याद्धर्मसंयुतः
याच्यामुळे माझ्याही मनात इंद्रासारख्या पदाची स्पृहा उत्पन्न झाली आहे; कारण माझा पुत्र असा धर्मयुक्त झाला, तर माझी इच्छा पूर्ण होईल.
Verse 4
सुश्रेयो मे भवेज्जन्म यशः कीर्ति समन्वितम् । आराधितो हृषीकेशस्तपोभिर्नियमैस्तथा
माझा जन्म अत्यंत कल्याणकारी होवो, यश-कीर्तीने युक्त होवो; आणि तप व नियम यांच्या द्वारे हृषीकेशाची आराधना होवो.
Verse 5
सुप्रसन्ने हृषीकेशे वरं याचितवानयम् । इंद्रस्य सदृशं पुत्रं विष्णुतेजः पराक्रमम्
हृषीकेश अत्यंत प्रसन्न झाल्यावर याने वर मागितला—इंद्रासारखा पुत्र, जो विष्णुतेज व पराक्रमाने युक्त असेल.
Verse 6
वैष्णवं सर्वपापघ्नं देहि मे मधुसूदन । दत्तवान्स तदा पुत्रमीदृशं सर्वधारकम्
हे मधुसूदना! सर्व पापांचा नाश करणारा, विष्णुभक्त असा पुत्र मला दे. तेव्हा त्याने तसाच सर्वांचा आधार होणारा पुत्र प्रदान केला.
Verse 7
तदाप्रभृति विप्रेंद्रः पुण्यां कन्यां प्रपश्यति । यथा त्वं चारुसर्वांगी तथायं परिपश्यति
त्या वेळेपासून तो विप्रश्रेष्ठ त्या पुण्यशील कन्येकडे वारंवार पाहू लागतो. जशी तू सर्वांगसुंदरी आहेस, तसाच तो तिलाही निरखून पाहतो.
Verse 8
एनं गच्छ वरारोहे अस्मात्पुत्रो भविष्यति । पुण्यात्मा पुण्यधर्मज्ञो विष्णुतेजः पराक्रमः
हे वरारोहे! त्याच्याकडे जा; त्याच्यापासून तुला पुत्र होईल—पुण्यात्मा, पुण्यधर्म जाणणारा, विष्णुतेजाने दीप्त आणि पराक्रमी.
Verse 9
एतत्ते सर्वमाख्यातं तथाहं पृच्छिता त्वया । अयं भर्ता भवत्यर्हो भवेदेव न संशयः
तू जसे विचारलेस तसे सर्व मी तुला सांगितले. हा पुरुष तुझा पती होण्यास योग्य आहे; यात संशय नाही.
Verse 10
सुशंखस्यापि यः शापो वृथा सोऽपि भविष्यति । अस्माज्जाते महाभागे पुत्रे धर्मप्रचारिणि
सुशंखाचा जो शाप आहे तोही व्यर्थ ठरेल, जेव्हा आमच्याकडून धर्मप्रचार करणारा हा महाभाग पुत्र जन्माला येईल.
Verse 11
भविष्यसि सुखी भद्रे सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । सुक्षेत्रे कृषिकारस्तु बीजं वपति तत्परः
भद्रे, तू सुखी होशील—हे सत्य, सत्य मी सांगतो. जसा सुक्षेत्रात कर्मनिष्ठ शेतकरी तत्परतेने बी पेरतो.
Verse 12
स तथा भुंजते देवि यथा बीजं तथा फलम् । अन्यथा नैव जायेत तत्सर्वं सदृशं भवेत्
देवि, जसे बीज (कारण) तसेच फळ; जीव तसेच भोगतात. अन्यथा ते उत्पन्नच होणार नाही; सर्व काही आपल्या कारणासारखेच होते.
Verse 13
अयमेष महाभागस्तपस्वी पुण्यवीर्यवान् । अस्य वीर्यात्समुत्पन्नो अस्यैवगुणसंपदा
हा तोच महाभाग तपस्वी, पुण्यवीर्यवान आहे. याच्या तेजातूनच असा उत्पन्न झाला आहे, जो याच्याच गुणसंपदेने युक्त आहे.
Verse 14
युक्तः पुत्रो महातेजाःसर्वदेहभृतां वरः । भविष्यति महाभाग्यो युक्तात्मा योगतत्ववित्
संयमी पुत्र, महातेजस्वी—सर्व देहधाऱ्यांत श्रेष्ठ—उत्पन्न होईल. तो महाभाग्यवान, युक्तात्मा आणि योगतत्त्वज्ञ असेल.
Verse 15
एवं हि वाक्यं तु निशम्य बाला रंभाप्रियोक्तं शिवदायकं तत् । विचिंत्य बुद्ध्येह सुनीथया तदा तत्त्वार्थमेतत्परिसत्यमेव हि
रंभेच्या प्रियाने उच्चारलेले, शिवदायक ते वचन ऐकून बाला सुनीथा बुद्धीने विचार करू लागली व म्हणाली—“याचा तत्त्वार्थ निःसंशय पूर्ण सत्यच आहे.”
Verse 35
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडेवेनोपाख्याने पंचत्रिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडातील वेनोपाख्यानाचा पस्तीसावा अध्याय समाप्त झाला।