Adhyaya 27

Verse 1

सूत उवाच । स प्रभुः सर्वलोकेशो ह्यभिषिच्य ततो नृपम् । पृथुं वेनस्य तनयं सर्वराज्ये महाप्रभुम्

सूत म्हणाले—त्यानंतर सर्वलोकांचा अधिपती प्रभूने वेनपुत्र राजा पृथू याचा अभिषेक करून त्याला संपूर्ण राज्याचा महाप्रभू म्हणून स्थापिले।

Verse 2

महाबाहुं महाकायं यथेंद्रं च सुरेश्वरम् । क्रमेणापि ततो ब्रह्मा राज्यानि च विचार्य वै

मग ब्रह्मदेवांनी क्रमाने राज्यांचाही विचार करून त्या महाबाहु, महाकाय वीराला देवाधिपती इंद्रासारखा पाहिले।

Verse 3

यद्यस्यापि भवेद्योग्यं दातुं तदुपचक्रमे । वृक्षाणां ब्राह्मणानां च ग्रहर्क्षाणां तथैव च

ज्याला जे दान देणे योग्य असेल, त्याने ते दानकर्म आरंभ करावे—विशेषतः वृक्ष, ब्राह्मण तसेच ग्रह-नक्षत्रांच्या हितासाठी।

Verse 4

सोमं राज्ये सोभ्यषिंचत्तपसां च महामतिः । धर्माणां धर्मयज्ञानां पुण्यानां पुण्यतेजसाम्

त्या महामतीने सोमाचा राज्याभिषेक केला—जो तप, धर्म-धर्मयज्ञ आणि पुण्यतेजाने प्रकाशमान होता।

Verse 5

अपां मध्ये तथा देवं तीर्थानां हि तथैव च । वरुणं सोभिषिच्यैव रत्नानां च द्विजोत्तम

आणि जलांच्या मध्यभागी तीर्थांचा देवताही अभिषिक्त केला; तसेच, हे द्विजोत्तम, रत्नांमध्ये वरुणाचाही अभिषेक केला।

Verse 6

अन्येषां सर्वयक्षाणां राज्ये वैश्रवणं पुनः । विष्णुमेव महाप्राज्ञमादित्यानां पितामहः

इतर सर्व यक्षांच्या राज्यात पुन्हा वैश्रवण (कुबेर)च अधिपती आहे; आणि आदित्यांचा पितामह म्हणून महाप्राज्ञांनी केवळ विष्णूलाच मानले आहे।

Verse 7

राज्ये संस्थापयामास जनता हितहेतवे । सर्वेषामेव पुण्यानां दक्षमेव प्रजापतिम्

जनतेच्या हितासाठी त्यांनी राज्यात दक्ष प्रजापतीची स्थापना केली—सर्व पुण्यशीलांमध्ये जो खरोखरच सर्वाधिक समर्थ होता।

Verse 8

समर्थं सर्वधर्मज्ञं प्रजापतिगणेश्वरम् । प्रह्रादं सर्वधर्मज्ञं स हि राज्ये न्यरूपयत्

त्यांनी प्रह्लादाला—समर्थ, सर्वधर्मज्ञ, आणि प्रजापतीगणांचा अधीश्वर—त्या सर्वधर्मज्ञालाच राज्यात नेमले।

Verse 9

दैत्यानां दानवानां च विष्णुतेजः समन्वितम् । यमं वैवस्वतं धर्मं पैत्र्ये राज्येभिषिच्य च

दैत्‍य व दानवांवरही राज्य करण्यासाठी, विष्णुतेजाने युक्त यम वैवस्वत—धर्मस्वरूप—याला पितृराज्यात अभिषेक करून नेमले।

Verse 10

यक्षराक्षसभूतानां पिशाचोरगसर्पिणाम् । योगिनीनां च सर्वासां वैतालानां महात्मनाम्

यक्ष, राक्षस व भूतांचे; पिशाच, उरग व सर्पांचे; सर्व योगिनींचे; तसेच महात्मा वैतालांचे (अधिकार-समूह)।

Verse 11

कंकालानां हि सर्वेषां कूष्मांडानां तथैव च । पार्थिवानां च सर्वेषां गिरिशं शूलपाणिनम्

सर्व कंकालांचे, सर्व कूष्मांडांचे तसेच सर्व पार्थिव जीवांचे स्वामी गिरिश—त्रिशूलधारी शिव आहेत.

Verse 12

पर्वतानां हि सर्वेषां हिमवंतं महागिरिम् । नदीनां च तडागानां वापिकानां तथैव च

सर्व पर्वतांमध्ये महागिरी हिमवान श्रेष्ठ आहे; तसेच नद्या, तडाग व वापी यांमध्येही (तोच प्रमुख आहे).

Verse 13

कुंडानां कूपराज्ये हि दिव्येषु च सुरेश्वरः । सागरं स्थापितं पुण्यं सर्वतीर्थमनुत्तमम्

कुंड व कूपांच्या पुण्य क्षेत्रात, दिव्य स्थळांमध्ये देवेश्वराने पुण्य ‘सागर’ स्थापन केला—जो सर्वतीर्थमय अनुत्तम तीर्थ आहे.

Verse 14

गंधर्वाणां तु सर्वेषां राज्ये पुण्ये तथैव च । चित्ररथं ततो ब्रह्मा अभिषिच्य सुरेश्वरः

त्यानंतर देवेश्वर ब्रह्म्याने सर्व गंधर्वांच्या पुण्य व धर्ममय राज्यावर चित्ररथाचा विधिपूर्वक अभिषेक केला.

Verse 15

नागानां पुण्यवीर्याणां वासुकिं च चतुर्मुखः । सर्पाणां तु तथा राज्ये अभिषिच्य स तक्षकम्

त्यानंतर चतुर्मुख ब्रह्म्याने पुण्यवीर्य नागांमध्ये वासुकीचा अभिषेक केला; आणि सर्पांच्या राज्यात तक्षकाला तसाच प्रतिष्ठित केले.

Verse 16

वारणानां ततो राज्ये ऐरावणमसिंचत । अश्वानां चैव सर्वेषामुच्चैःश्रवसमेव च

त्यानंतर हत्तींच्या राज्यात त्याने ऐरावताचा अभिषेक केला; आणि सर्व घोड्यांमध्येही केवळ उच्चैःश्रवसाचाच अभिषेक केला।

Verse 17

पक्षिणां चैव सर्वेषां वैनतेयमथापि सः । मृगाणां च ततो राज्ये ब्रह्मा सिंहमथादिशत्

आणि सर्व पक्ष्यांमध्ये त्याने वैनतेय (गरुड) याला अधिपती नेमले; तसेच मृग-पशूंच्या राज्यात ब्रह्म्याने सिंहाला अधिपती ठरविले।

Verse 18

गोवृषं तु गवां मध्ये अभिषिच्य प्रजापतिः । वनस्पतीनां सर्वेषां प्लक्षमेव पितामहः

प्रजापतीने गायींमध्ये गोवृष (बैल) याचा अभिषेक केला; आणि पितामह ब्रह्म्याने सर्व वृक्षांमध्ये केवळ प्लक्षालाच प्रधान ठरविले।

Verse 19

एवं राज्यानि सर्वाणि संस्थाप्य च पितामहः । दिशापालांस्ततो ब्रह्मा स्थापयामास सत्तमः

अशा रीतीने सर्व राज्यांची स्थापना करून पितामह—सत्पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ—ब्रह्म्याने नंतर दिशांचे पालक नेमले।

Verse 20

वैराजस्य तथा पुत्रं पूर्वस्यां दिशि सत्तमः । सुधन्वानं दिशःपालं राजानं सोभ्यषिंचत

त्यानंतर त्या श्रेष्ठाने वैराजाचा पुत्र सुधन्वा याला पूर्व दिशेत राजा व दिक्पाल म्हणून अभिषेक केला।

Verse 21

दक्षिणस्यां महात्मानं कर्दमस्य प्रजापतेः । पुत्रं शंखपदं नाम राजानं सोभ्यषिंचत

दक्षिण दिशेत त्याने प्रजापती कर्दमाचा पुत्र महात्मा शंखपद यास राजपदावर अभिषेक करून बसविले।

Verse 22

पश्चिमायां तथा ब्रह्मा वरुणस्य प्रजापतेः । पुत्रं च पुष्करं नाम सोऽभ्यषिंचत्प्रजापतिः

तसेच पश्चिम दिशेत प्रजापती ब्रह्म्याने वरुणाचा पुत्र पुष्कर यास प्रजापतिपदावर अभिषेक केला।

Verse 23

उत्तरस्यां दिशि ब्रह्म नलकूबरमेव च । एवं चैवाभ्यषिंचच्च दिक्पालान्समहौजसः

हे ब्रह्मन्! उत्तर दिशेत त्याने नलकूबरालाही स्थापिले; अशा रीतीने त्या महाबलवानाने दिक्पालांचा विधिपूर्वक अभिषेक केला।

Verse 24

यैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना । यथाप्रदेशमद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते

ज्यांच्यामुळे ही सर्व पृथ्वी—सप्तद्वीप व नगरांसह—आजही प्रदेशानुसार धर्माने प्रतिपालित व शासित होत आहे।

Verse 25

पृथुश्चैवं महाभागः सोभिषिक्तो नराधिपः । राजसूयादिभिः सर्वैरभिषिक्तो महामखैः

अशा प्रकारे महाभाग पृथु नराधिप अभिषिक्त झाला; राजसूयादि सर्व महामखांनी त्याचा विधिवत् अभिषेक झाला।

Verse 26

विधिना वेददृष्टेन राजराज्ये महीपतिः । चाक्षुषे नाम्नि संपुण्ये अतीते च महौजसि

वेददृष्ट विधीनुसार महीपतीने आपल्या राजराज्यात राज्य केले; आणि ‘चाक्षुष’ नावाच्या परमपुण्य, आता लोटलेल्या महौजस्वी काळात तो महातेजस्वी होता।

Verse 27

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । राज्याभिषेकोनाम सप्तविंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या पंचपंचाशत्-सहस्र-संहितेतील भूमिखंडात ‘राज्याभिषेक’ नावाचा सत्ताविसावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 28

विस्तरं चापि व्याख्यास्ये पृथोश्चैव महात्मनः । यदि मामेव विप्रेन्द्र शुश्रूषसि अतंद्रितः

मी महात्मा पृथूचे चरित्रही विस्ताराने सांगीन; हे विप्रेन्द्र, तू जर केवळ माझ्याच सेवाश्रवणात आळस न करता तत्पर राहशील।

Verse 29

एतदेवमधिष्ठानं महत्पुण्यं प्रकीर्तितम् । सर्वेष्वेव पुराणेषु एतद्धि निश्चितं सदा

अशा रीतीने हे अधिष्ठान महापुण्यदायक म्हणून कीर्तिले आहे; आणि हीच गोष्ट सर्व पुराणांत सदैव निश्चित मानली आहे।

Verse 30

पुण्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्गवासकरं शुभम् । धन्यं पवित्रमायुष्यं पुत्रदं वृद्धिदायकम्

हे पुण्यदायक, यश देणारे व आयुष्य वाढविणारे आहे; शुभ असून स्वर्गवासाचे कारण आहे। धन्य व पवित्र करणारे, दीर्घायुष्य देणारे, पुत्रप्रद व वृद्धी-समृद्धिदायक आहे।

Verse 31

यः शृणोति नरो भक्त्या भावध्यानसमन्वितः । अश्वमेधफलं तस्य जायते नात्र संशयः

जो मनुष्य भक्तिभावाने, अंतःकरणातील ध्यान व एकाग्रतेसह हे श्रवण करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ प्राप्त होते—यात संशय नाही.