Adhyaya 26

Verse 1

सूत उवाच । तं पुत्रं निहतं श्रुत्वा सा दितिर्दुःखपीडिता । पुत्रशोकेन तेनैव संदग्धा द्विजसत्तमाः

सूत म्हणाले—पुत्र मारला गेला हे ऐकून दिती दुःखाने पीडित झाली. हे द्विजश्रेष्ठांनो, त्या पुत्रशोकाने ती अंतःकरणात जणू जळून गेली.

Verse 2

पुनरूचे महात्मानं कश्यपं मुनिपुंगवम् । इंद्रस्यापि सुदुष्टस्य वधार्थं द्विजसत्तम

मग त्याने महात्मा, मुनिपुंगव कश्यपांना पुन्हा सांगितले—हे द्विजश्रेष्ठ, अत्यंत दुष्ट झालेल्या इंद्राच्या देखील वधासाठी.

Verse 3

ब्रह्मतेजोमयं तीव्रं दुःसहं सर्वदैवतैः । पुत्रैकं दीयतां कांत सुप्रियाहं यदा विभो

हे ब्रह्मतेजोमय प्रचंड तेज सर्व देवांनाही असह्य आहे. म्हणून, हे कांत! हे विभो! मी तुझी प्रिय आहे; ते धारण करण्यासाठी एक पुत्र मला प्रदान कर.

Verse 4

कश्यप उवाच । निहतौ बलवृत्रौ च मम पुत्रौ महाबलौ । अघमाश्रित्य देवेन इंद्रेणापि दुरात्मना

कश्यप म्हणाले—माझे महाबली पुत्र बल आणि वृत्र मारले गेले. त्या दुरात्मा देव इंद्राने पापाचा आश्रय घेऊन त्यांचा वध केला आहे.

Verse 5

तस्यैव च वधार्थाय पुत्रमेकं ददाम्यहम् । वर्षाणां तु शतैकं त्वं शुचिर्भव यशस्विनि

त्याच्याच वधासाठी मी तुला एक पुत्र देईन. हे यशस्विनी, तू पूर्ण शंभर वर्षे शुचिर्भूत व संयमी राहा.

Verse 6

एवमुक्त्वा स योगींद्रो हस्तं शिरसि वै तदा । दत्त्वादित्या सहैवासौ गतो मेरुं तपोवनम्

असे बोलून योगींद्राने तेव्हा तिच्या शिरावर आपला हात ठेवला. आणि आदित्येसह तो मेरू पर्वतावरील तपोवनात गेला.

Verse 7

तपस्तताप सा देवी तपोवननिवासिनी । शुचिष्मती सदा भूत्वा पुत्रार्था द्विजसत्तम

तपोवनात वास करणाऱ्या त्या देवीने कठोर तप केले. हे द्विजसत्तम, पुत्रप्राप्तीच्या इच्छेने ती सदैव शुचि व तेजस्विनी राहिली.

Verse 8

ततो देवः सहस्राक्षो ज्ञात्वा उद्यममेव च । दित्याश्चैव महाभाग अंतरप्रेक्षकोऽभवत्

तेव्हा सहस्रनेत्र देव इंद्राने तोच उद्योग जाणून, हे महाभाग, दित्यांमध्येही अदृश्य निरीक्षक होऊन राहिला।

Verse 9

पंचविंशाब्दिको भूत्वा देवराड्दैवतोपमः । ब्राह्मणस्य च रूपेण तस्याश्चांतिकमागतः

पंचवीस वर्षांचे वय धारण करून, देवांचा स्वामी—दैवी तेजासमान—ब्राह्मणरूपाने तिच्या जवळ आला।

Verse 10

स तां प्रणम्य धर्मात्मा मातरं तपसान्विताम् । तयोक्तस्तु सहस्राक्षो भवान्को द्विजसत्तम

त्या धर्मात्म्याने तपोयुक्त मातेला प्रणाम केला. तेव्हा सहस्राक्ष (इंद्र) त्याला म्हणाला—“हे द्विजश्रेष्ठ, तू कोण आहेस?”

Verse 11

तामुवाच सहस्राक्षः पुत्रोऽहं तव शोभने । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च धर्मं जानामि भामिनि

सहस्राक्ष म्हणाला—“हे शोभने, मी तुझा पुत्र आहे. मी ब्राह्मण, वेदविद् आहे आणि धर्म जाणतो, हे भामिनि.”

Verse 12

तपसस्तव साहाय्यं करिष्ये नात्र संशयः । शुश्रूषति स तां देवीं मातरं तपसान्विताम्

“तुझ्या तपस्येत मी साहाय्य करीन—यात संशय नाही.” असे म्हणून तो तपोयुक्त मातृदेवीची सेवा करू लागला।

Verse 13

तमिंद्रं सा न जानाति आगतं दुष्टकारिणम् । धर्मपुत्रं विजानाति शुश्रूषंतं दिने दिने

दुष्कृत्य करण्यास आलेल्या त्या इंद्राला ती ओळखत नाही; पण धर्मपुत्राला ओळखते, जो दिवसेंदिवस भक्तीने सेवा करीत असतो।

Verse 14

अंगं संवाहयेद्देव्याः पादौ प्रक्षालयेत्ततः । पत्रं मूलं फलं तत्र वल्कलाजिनमेव च

देवीच्या अंगांचे कोमल संवाहन करावे, नंतर तिचे पाय धुवावेत। तेथे पाने, मुळे, फळे तसेच वल्कलवस्त्र व मृगचर्म अर्पण करावे।

Verse 15

ददात्येवं स धर्मात्मा तस्यै दित्यै सदैव हि । भक्त्या संतोषिता तस्य संतुष्टा तमभाषत

अशा रीतीने तो धर्मात्मा पुरुष दितीला नेहमीच देत असे. त्याच्या भक्तीने प्रसन्न व पूर्ण तृप्त होऊन दितीने त्याला सांगितले.

Verse 16

पुत्रे जाते महापुण्ये इंद्रे च निहते सति । कुरु राज्यं महाभाग पुत्रेण मम दैवकम्

महापुण्यवान पुत्र जन्मला आणि इंद्रही मारला गेला; हे महाभागा, तू राज्य स्वीकार. माझे दैव माझ्या पुत्राशीच बांधलेले आहे.

Verse 17

एवमस्तु महाभागे ते प्रसादाद्भविष्यति । तस्याश्चैवांतरं प्रेप्सुरभवत्पाकशासनः

तो म्हणाला—“एवमस्तु, हे महाभागे; तुमच्या प्रसादाने ते नक्की घडेल.” आणि मग पाकशासन (इंद्र) संधी शोधत तिच्या दुर्बल क्षणाची वाट पाहू लागला.

Verse 18

ऊने वर्षशते चास्या ददर्शांतरमच्युतः । अकृत्वा पादयोः शौचं दितिः शयनमाविशत्

शंभर वर्षेही न पूर्ण होताच अच्युताने तिच्या आचरणातील एक त्रुटी पाहिली. पाय न धुता दिती शय्येवर जाऊन निजली.

Verse 19

शय्यांते सा शिरः कृत्वा मुक्तकेशातिविह्वला । निद्रामाहारयामास तस्याः कुक्षिं प्रविश्य ह

शय्येच्या टोकाशी डोके ठेवून, केस मोकळे व अत्यंत व्याकुळ होऊन ती झोपून गेली—जणू तिच्या कुक्षीत प्रवेश झाला.

Verse 20

वज्रपाणिस्ततो गर्भं सप्तधा तं न्यकृंतत । वज्रेण तीक्ष्णधारेण रुरोद उदरे स्थितः

मग वज्रपाणि इंद्राने तीक्ष्णधार वज्राने तो गर्भ सात भागांत छेदला; आणि उदरात असलेला तो रडू लागला.

Verse 21

स गर्भस्तत्र विप्रेंद्रा इंद्रहस्तगतेन वै । रोदमानं महागर्भं तमुवाच पुनः पुनः

हे विप्रश्रेष्ठांनो, तेथे तो गर्भ खरोखर इंद्राच्या हाती आला; आणि रडणाऱ्या त्या महागर्भाला इंद्र पुन्हा पुन्हा म्हणू लागला.

Verse 22

शतक्रतुर्महातेजा मा रोदीरित्यभाषत । सप्तधा कृतवाञ्छक्रस्तं गर्भं दितिजं पुनः

शतक्रतु महातेजस्वी शक्र म्हणाला, “रडू नकोस।” मग शक्राने दितीपासून झालेला तो गर्भ पुन्हा सात भागांत केला.

Verse 23

एकैकं सप्तधा च्छित्त्वा रुदमानं स देवराट् । एवं वै मरुतो जातास्ते तु देवा महौजसः

देवराज इंद्राने रडत असलेल्या त्यांपैकी प्रत्येकाला सात भागांत छेदिले. अशा रीतीने मरुत् उत्पन्न झाले—ते महौजस्वी देव होते.

Verse 24

यथा इंद्रेण ते प्रोक्ता बभूवुर्नामभिस्ततः । अतिवीर्य महाकायास्तीव्र तेजः पराक्रमाः

इंद्राने जसे त्यांना संबोधिले, तसेच पुढे ते त्या नामांनी प्रसिद्ध झाले—अतिवीर्य, महाकाय, तीव्र तेज व पराक्रमयुक्त.

Verse 25

एकोना वै बभूवुस्ते पंचाशन्मरुतस्ततः । मरुतो नाम ते ख्याता इंद्रमेव समाश्रिताः

त्यानंतर ते एकोणपन्नास मरुत् झाले. ‘मरुत्’ या नावाने ते ख्यात झाले आणि त्यांनी केवळ इंद्राचाच आश्रय घेतला.

Verse 26

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे मरुदुत्पत्तिर्नाम षड्विंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडात ‘मरुदुत्पत्ती’ नावाचा सव्वीसावा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 27

क्रमशस्तानि राज्यानि पृथुपूर्वाणि तानि वै । स देवः पुरुषः कृष्णः सर्वव्यापी जगद्गुरुः

क्रमाने ती राज्ये स्थापन झाली—पृथूच्या राज्यापासून आरंभ करून. तोच देवपुरुष श्रीकृष्ण—सर्वव्यापी, जगद्गुरु.

Verse 28

तपोजिष्णुर्महातेजाः सर्व एकः प्रजापतिः । पर्जन्यः पावकः पुण्यः सर्वात्मा सर्व एव हि

तोच तपःस्वरूप, महातेजस्वी, सर्वांचा एकमेव प्रजापती आहे। तोच पर्जन्य (वर्षादाता), पावक (अग्नी), परम पवित्र—तोच सर्वात्मा आणि खरोखर सर्वस्व आहे।

Verse 29

तस्य सर्वमिदं पुण्यं जगत्स्थावरजंगमम् । भूतसर्गमिमं सम्यग्जानतो द्विजसत्तम

हे द्विजश्रेष्ठ! जो या भूतसृष्टीला यथार्थपणे जाणतो, त्याच्यासाठी स्थावर-जंगमांसह हे संपूर्ण जगत् पूर्णतः पुण्यमय होते।

Verse 30

नावृत्तिभयमस्तीह परलोकभयं कुतः । इमां सृष्टिं महापुण्यां सर्वपापहरां शुभाम्

इथे पतनाचे भय नाही; मग परलोकाचे भय कसे असेल? ही सृष्टी-व्यवस्था महापुण्यदायिनी, शुभ आणि सर्व पापांचे हरण करणारी आहे।

Verse 31

यः शृणोति नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते । स हि धन्यश्च पुण्यश्च स हि सत्यसमन्वितः

जो मनुष्य भक्तिभावाने हे ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो। तो धन्य व पुण्यवान आहे; तो सत्याने युक्त असतो।

Verse 32

यः शृणोति इमां सृष्टिं स याति परमां गतिम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति

जो ही सृष्टीकथा ऐकतो, तो परम गतीला पोहोचतो। सर्व पापांपासून शुद्ध झालेला तो विष्णुलोकास जातो।