Adhyaya 25

Verse 1

सूत उवाच । इयं हि का गायति चारुलोचना विलासभावैः परिविश्वमेव । अतीव बाला शुशुभे मनोहरा संपूर्णभावैः परिमोहयेज्जनम्

सूत म्हणाले—ही कोण चारु विशाल-नेत्रांची स्त्री, जी लीलाभावांनी जणू सर्व विश्व व्यापून गीत गाते आहे? अत्यंत बाल असूनही ती मनोहर तेजाने शोभते आणि आपल्या पूर्ण मोहकतेने जनांना पूर्णतः मोहित करते.

Verse 2

दृष्ट्वा स रंभां कमलायताक्षीं पीनस्तनीं चर्चितकुंकुमांगीम् । पद्माननां कामगृहं ममैषा नो वा रतिश्चारुमनोहरेयम्

त्याने रंभेला पाहिले—कमलासारख्या दीर्घ नेत्रांची, पीनस्तनी, कुंकुमाने अलंकृत अंगांची. तो मनात म्हणाला—ही पद्ममुखीच माझ्या प्रेमाचे धाम आहे; किंवा हीच काय मनोहर रती आहे?

Verse 3

संपूर्णभावां परिरूपयुक्तां कामांगशीलामतिशीलभावाम् । यास्याम्यहं वश्यमिहैव अस्या मनोभवेनाद्य इहैव प्रेषितः

पूर्ण सौंदर्यभावांनी युक्त, सर्वांगसुंदर, काममय लावण्य व अत्यंत मोहक स्वभावाची—मी आत्ताच तिच्याकडे जाईन आणि इथेच तिला वश करीन; कारण आज मला स्वतः मनोभव (कामदेव) यांनी इथेच पाठविले आहे.

Verse 4

इतीव दैत्यः सुविचिंतयान्वितः कामेन मुग्धो बहुकालनोदितः । समातुरस्तत्र जगाम सत्वरमुवाच तां दीनमनाः सुलोचनाम्

असा निश्चय करून तो दैत्य आपल्या विचारांत गुंतला; दीर्घकाळ जागृत असलेल्या कामाने मोहित होऊन व्याकुळ मनाने तो त्वरित तेथे धावला. मग दीन अंतःकरणाने त्या सुलोचन स्त्रीशी बोलला.

Verse 5

कस्यासि वा सुंदरि केन प्रेषिता किं नाम ते पुण्यतमं वदस्व मे । तवैव रूपेण महातितेजसा मुग्धोस्मि बाले मम वश्यतां व्रज

हे सुंदरी, तू कोणाची आहेस? तुला कोणी पाठविले? हे परम पुण्यवती, तुझे नाव मला सांग. तुझ्या महातेजस्वी रूपाने मी मोहित झालो आहे; हे बाले, माझ्या वशात ये.

Verse 6

एवमुक्ता विशालाक्षी वृत्रं कामाकुलं प्रति । अहं रंभा महाभाग क्रीडार्थं वनमुत्तमम्

असे ऐकून विशालाक्षी कन्येने कामाने व्याकुळ झालेल्या वृत्राला म्हटले—“हे महाभाग, मी रंभा आहे; क्रीडेसाठी या उत्तम वनात आले आहे.”

Verse 7

सखीसार्धं समायाता नंदनं वनमुत्तमम् । त्वं तु को वा किमर्थं हि मम पार्श्वं समागतः

मी सख्यांसह या उत्तम नंदन वनात आले आहे. पण तू कोण आहेस, आणि कोणत्या हेतूने माझ्या जवळ आला आहेस?

Verse 8

वृत्र उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि योहं बाले समागतः । हुताशनात्समुत्पन्नः कश्यपस्य सुतः शुभे

वृत्र म्हणाला—“ऐक, हे बाले, मी कोण आहे ते सांगतो, जो येथे आलो आहे. हे शुभे, मी हुताशन अग्निदेवापासून उत्पन्न झालो; कश्यपाचा पुत्र आहे.”

Verse 9

सखाहं देवदेवस्य इंद्र स्यापि वरानने । ऐंद्रं पदं वरारोहे अर्धं मे भुक्तिमागतम्

हे वरानने! मी देवदेवाचा सखा आहे; आणि हे वरारोहे, इंद्राचे ऐंद्र पदही मला केवळ अर्धेच—जणू आधीच भोगलेले—प्राप्त झाले आहे.

Verse 10

अहं वृत्रः कथं देवि मामेवं न तु विंदसि । त्रैलोक्यं वशमायातं यस्यैव वरवर्णिनि

मी वृत्र आहे. हे देवि, तू मला अशा रीतीने का ओळखत नाहीस? हे वरवर्णिनि, ज्याच्या सामर्थ्याने त्रैलोक्य वश झाले आहे.

Verse 11

अहं शरणमायातः कामाद्रक्ष वरानने । भजस्व मां विशालाक्षि कामेनाकुलितं प्रिये

मी शरण आलो आहे; हे वरानने, कामापासून माझे रक्षण कर. हे विशालाक्षि प्रिये, मला स्वीकार; मी कामाने व्याकुळ व ग्रस्त आहे.

Verse 12

रंभोवाच । वशगा हं तवैवाद्य भविष्यामि न संशयः । यं यं वदाम्यहं वीर तं तं कार्यं त्वयैव हि

रंभा म्हणाली—आजपासून मी निःसंशय तुझ्या वशात राहीन. हे वीर, मी जे जे सांगेन ते ते कार्य तुलाच करावे लागेल.

Verse 13

एवमस्तु महाभागे तं तं सर्वं करोम्यहम् । एवं संबंधकं कृत्वा तया सह महाबलः

हे महाभागे, तसेच होवो; तू जे जे सांगशील ते सर्व मी करीन. असा संबंध दृढ करून तो महाबली तिच्यासह राहिला.

Verse 14

तस्मिन्वने महापुण्ये रेमे दानवसत्तमः । तस्या गीतेन नृत्येन हास्येन ललितेन च

त्या परम पुण्यवनात दानवांतील श्रेष्ठ तो रमला—तिच्या गानाने, नृत्याने, हास्याने आणि ललित लीलांनी मोहित होऊन।

Verse 15

अतिमुग्धो महादैत्यः स तस्याः सुरतेन च । तमुवाच महाभागं वृत्रं दानवसत्तमम्

तो महादैत्य अतिशय मुग्ध झाला—तिच्या सुरतसुखानेही; मग त्याने दानवसत्तम महाभाग वृत्राला सांगितले।

Verse 16

सुरापानं कुरुष्वेह पिबस्व मधुमाधवीम् । तामुवाच विशालाक्षीं रंभां शशिनिभाननाम्

“इथे सुरापान कर; ही मधुमयी माधवी मदिरा पि.” असे म्हणत विशालाक्षी, चंद्रमुखी रंभेला तो म्हणाला।

Verse 17

पुत्रोहं ब्राह्मणस्यापि वेदवेदांगपारगः । सुरापानं कथं भद्रे करिष्यमि विनिंदितम्

मी ब्राह्मणाचा पुत्र असून वेद-वेदांगांत पारंगत आहे; हे भद्रे, निंद्य सुरापान मी कसे करीन?

Verse 18

तया तु रंभया देव्या प्रीत्या दत्ता सुरा हठात् । तस्या दाक्षिण्यभावेन सुरापानं कृतं तदा

परंतु देवी रंभेने प्रीत्यर्थ हठाने सुरा दिली; आणि तिच्या प्रति दाक्षिण्यभाव ठेवून त्याने तेव्हा सुरापान केले।

Verse 19

अतीवमुग्धं सुरया ज्ञानभ्रष्टो यदाभवत् । तदंतरे सुरेंद्रेण वज्रेण निहतस्तदा

जेव्हा तो सुरेच्या मदाने अत्यंत मोहित होऊन विवेक-ज्ञान हरपला, तेव्हा त्याच अवकाशात देवेंद्र इंद्राने वज्राने त्याला तत्क्षणी ठार केले।

Verse 20

ब्रह्महत्यादिकैः पापैः स लिप्तो वृत्रहा ततः । ब्राह्मणास्तु ततः प्रोचुरिंद्र पापं कृतं त्वया

त्यानंतर वृत्रहा इंद्र ब्रह्महत्या इत्यादी पापांनी लिप्त झाला. तेव्हा ब्राह्मण म्हणाले— “इंद्रा, तुझ्याकडून पाप घडले आहे।”

Verse 21

अस्माद्वाक्यात्तु विश्वस्तो वृत्रो नाम महाबलः । हतो विश्वासभावेन एवं पापं त्वया कृतम्

तुझ्या वचनावर विश्वास ठेवून ‘वृत्र’ हा महाबली निर्धास्त झाला; त्या विश्वासभावानेच तो मारला गेला— म्हणून हे पाप तुझ्याकडून झाले आहे।

Verse 22

इंद्र उवाच । येन केनाप्युपायेन हंतव्योरिः सदैव हि । देवब्राह्मणहंतारं यज्ञानां धर्मकंटकम्

इंद्र म्हणाला— “कुठल्याही उपायाने हा शत्रू नेहमीच मारला पाहिजे; तो देव व ब्राह्मणांचा हंता आहे, यज्ञ व धर्माचा कण्टक आहे।”

Verse 23

निहतं दानवं दुष्टं त्रैलोक्यस्यापि नायकम् । तदर्थं कुपिता यूयमेतन्न्यायस्य लक्षणम्

“त्रैलोक्यातही नायक मानला जाणारा तो दुष्ट दानव मारला गेला आहे. त्यासाठी तुम्ही रागावला असाल, तर तेच तुमच्या न्यायबुद्धीचे लक्षण आहे.”

Verse 24

विचारमेवं कर्त्तव्यं भवद्भिर्द्विजसत्तमाः । पश्चात्कोपं प्रकर्त्तव्यमन्यायं मम चिंत्यताम्

हे द्विजश्रेष्ठांनो, तुम्ही अशा प्रकारे विचार करावा; त्यानंतरच क्रोध प्रकट करावा. माझ्याविषयी काही अन्याय झाला आहे काय, हे मनात विचार करा.

Verse 25

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वृत्रासुरवधोनाम पंचविंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडात ‘वृत्रासुरवध’ नावाचा पंचविसावा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 26

जग्मुः स्वस्थानमेवं हि निहते धर्मकंटके

धर्माचा काटा नष्ट झाल्यावर ते अशा प्रकारे निश्चयाने आपल्या स्थानास परत गेले.