Adhyaya 2
The Account of Śivaśarman (Dharmaśarmā’s Tapas, Dharma’s Boon, and the Amṛta Mission)
या अध्यायात धर्मशर्माचा सत्यबलयुक्त दृढ निश्चय व तीव्र तप वर्णिले आहे; त्या तपामुळे साक्षात् धर्म देवस्वरूपाने प्रकट होऊन संवाद करतो. धर्मशर्मा आपल्या भाऊ वेदशर्माच्या पुनर्जीवनाची विनंती करतो; धर्म सांगतो की संयम, शुचिता, सत्य आणि तप यांची शक्ती अचूक आहे, आणि वर देतो की वेदशर्मा पुन्हा जीवंत होईल. एका अन्य भक्ताच्या प्रार्थनेतून पित्याच्या चरणी भक्ती, धर्मात रमण आणि अखेरीस मोक्ष—असा साधनेचा क्रमही सूचित होतो। वेदशर्मा उठून बोलतो; दोघा भावांची ओळख व आनंदमय भेट होते आणि ते पित्याजवळ शिवशर्माकडे परततात। पुढे शिवशर्मा रोगनाशक अमृताची इच्छा धरून चिंतामग्न होतो व पुत्र विष्णुशर्माला इंद्रलोकात जाऊन अमृत आणण्याची आज्ञा देतो; यामुळे पुढील कथानकाची गती सुरू होते।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । तदादाय महात्माऽसौ निर्जगाम त्वरान्वितः । पितृभक्त्या तपोभिश्च सत्यार्जवबलेन सः
सूत म्हणाले— ते घेऊन तो महात्मा त्वरित निघून गेला; पितृभक्ती, तप आणि सत्य-सरळपणाच्या बळावर तो समर्थ होता.
Verse 2
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे शिवशर्मचरिते द्वितीयोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडातील ‘शिवशर्मचरित’ हा दुसरा अध्याय समाप्त झाला.
Verse 3
धर्मशर्माणमायातं इदं वचनमब्रवीत् । कस्मात्त्वया समाहूतो धर्मशर्मन्समागतः
धर्मशर्मा आल्यावर तो म्हणाला— “तू मला का बोलावलेस? हे धर्मशर्मन्, बोलावल्यामुळे मी आलो आहे.”
Verse 4
तन्मे कथय कार्यं त्वं तत्करोमि न संशयः । धर्मशर्मोवाच । यद्यस्ति गुरुशुश्रूषा यदि निष्ठाऽचलं तपः
“मला काय करायचे ते सांगा; मी ते करीन— यात संशय नाही.” धर्मशर्म म्हणाला— “जर गुरूची शुश्रूषा-भक्ती असेल, जर तपात अचल निष्ठा असेल…”
Verse 5
तेन सत्येन मे धर्म वेदशर्मा स जीवतु । धर्म उवाच । दमशौचेन सत्येन तपसा तव सुव्रत
त्या सत्याच्या प्रभावाने, हे धर्मा! वेदशर्मा जिवंत राहो. धर्म म्हणाला—हे सुव्रता! तुझ्या दम, शौच, सत्य आणि तपाच्या बळाने…
Verse 6
पितृभक्त्या तव भ्राता वेदशर्मा महाभुजः । पुनरेव महात्मासौ जीवनं च लभिष्यति
पितृभक्तीमुळे तुझा भाऊ, महाबाहु वेदशर्मा—तो महात्मा—निश्चितच पुन्हा जीवन प्राप्त करील।
Verse 7
तपसानेन तुष्टोस्मि पितृभक्त्या महामते । वरं वरय भद्रं ते दुर्लभं धर्मवित्तमैः
हे महामते! या तपाने व पितृभक्तीने मी संतुष्ट आहे. वर माग—तुझे कल्याण होवो—असा वर धर्म जाणणाऱ्यांनाही दुर्लभ आहे।
Verse 8
एवमाकर्णितं तेन सुवाक्यं धर्मशर्मणा । वैवस्वतं महात्मानं समुवाच महायशाः
धर्मशर्माचे सुवचन असे ऐकून, तो महायशस्वी पुरुष त्या महात्मा वैवस्वताला म्हणाला।
Verse 9
देहि मे त्वचलां भक्तिं पितुः पादार्हणे पुनः । धर्मे रतिं तथा मोक्षं सुप्रसन्नो यदा मम
मला पुन्हा पित्याच्या चरणाराधनेत अचल भक्ती दे; धर्मात रती आणि मोक्षही प्रदान कर—जेव्हा तू माझ्यावर पूर्ण प्रसन्न असशील।
Verse 10
तमुवाच ततो धर्मो मत्प्रसादाद्भविष्यति । एवमुक्ते महावाक्ये वेदशर्मा तदोत्थितः
तेव्हा धर्म त्यास म्हणाला—“माझ्या प्रसादाने धर्माचा उदय होईल।” हे महावाक्य ऐकताच वेदशर्मा तत्क्षणी उठून उभा राहिला।
Verse 11
प्रसुप्तवन्महाप्राज्ञो धर्मशर्माणमब्रवीत् । क्व सा देवी गता भ्रातः क्व स तातो भवेदिति
महाप्राज्ञ तो जणू झोपेतून जागा झाल्यासारखा धर्मशर्मास म्हणाला—“भ्राता, ती देवी कुठे गेली? आणि तो पिता कुठे असेल?”
Verse 12
समासेन समाख्यातं यथा पित्रा नियोजितः । समाज्ञाय ततो हृष्टो धर्मशर्मा तमब्रवीत्
पित्याने त्याला कसे नियोजित केले, हे संक्षेपाने सांगितले गेले. ते समजताच धर्मशर्मा हर्षित झाला व त्यास म्हणाला.
Verse 13
ममाद्यैव महाभाग शिरसा जीवितेन च । संमुखी भव वै भ्रातः कोन्यो मे त्वादृशो भुवि
हे महाभाग! आजच मी मस्तक झुकवून, माझ्या जीवितासह तुला वंदन करतो. भ्राता, माझ्यासमोर ये—पृथ्वीवर माझ्यासाठी तुझ्यासारखा दुसरा कोण आहे?
Verse 14
भ्रातरं चैवमाभाष्य उत्सुकः पितरं प्रति । गमनाय मतिं चक्रे भ्रात्रा च धर्मशर्मणा
अशा रीतीने भावाशी बोलून, पित्याकडे जाण्यास उत्सुक होऊन, तो भाऊ धर्मशर्मासह निघण्याचा निश्चय करू लागला.
Verse 15
द्वावेतौ तु गतौ तत्र पितरं हृष्टमानसौ । द्वाभ्यां तत्र समास्थाय शिवशर्माणमुत्तमम्
ते दोघेही हर्षित मनाने तेथे पित्याजवळ गेले. तेथे एकत्र आसनस्थ होऊन त्यांनी उत्तम शिवशर्मांचा आदरपूर्वक उपास केला.
Verse 16
धर्मशर्मा तदोवाच पितरं दीप्तिसंयुतम् । ममाद्यैव महाभाग तपसा जीवितेन च
मग धर्मशर्मा तेजस्वी पित्याला म्हणाला— “हे महाभाग! आजपासूनच, माझ्या तपाने आणि प्राणांनीही…”
Verse 17
वेदशर्मा समानीतस्तं पुत्रं प्रगृहाण भोः । शिवशर्मा ततो हृष्टो भक्तिं विज्ञाय तस्य च
वेदशर्मा म्हणाला— “मी तुमचा पुत्र आणला आहे; महोदय, याला स्वीकारा.” तेव्हा शिवशर्मा त्याची भक्ती जाणून हर्षित झाला.
Verse 18
न किंचिदब्रवीत्तं तु पुनश्चिंतामुपेयिवान् । पुरतो विनयेनापि वर्तमानं महामतिम्
पण त्याने त्याला काहीच सांगितले नाही; तो पुन्हा चिंतेत मग्न झाला, जरी तो महामती विनयाने समोर उभा होता.
Verse 19
विष्णुशर्माणमाभाषीद्वत्स मे वचनं कुरु । इंद्रलोकं व्रजस्वाद्य तस्मादानय चामृतम्
तो विष्णुशर्माला म्हणाला— “वत्सा, माझे वचन कर. आजच इंद्रलोकाला जा आणि तेथून अमृत आण.”
Verse 20
अनया कान्तया सार्द्धं स्थातुमिच्छामि सांप्रतम् । सागराद्यत्समुत्पन्नममृतं व्याधिनाशनम्
आता मला या प्रियतमेबरोबरच राहावेसे वाटते। सागरातून उत्पन्न झालेले अमृत व्याधिनाशक आहे।
Verse 21
साधुनेच्छति मामेषा यथैनां तु लभाम्यहम् । तथा कुरुष्व शीघ्रं त्वमन्यथान्यं प्रयास्यति
ही साध्वी स्त्री मला पती म्हणून इच्छिते, जेणेकरून मला ती प्राप्त होईल। म्हणून तू लवकर कर; नाहीतर ती दुसऱ्याकडे जाईल.
Verse 22
वृद्धं ज्ञात्वावमन्येत इयं बाला सुरूपिणी । अद्य देव्यानया सार्द्धं प्रियया भुवनत्रये
त्याला वृद्ध समजून कोणी अवमान करू शकतो; पण ही बाला अतिशय रूपवती आहे। आज या प्रिय देवियेसह (त्याची) कीर्ती त्रिभुवनात प्रस्थापित होईल.
Verse 23
निर्दोषो व्याधिनिर्मुक्तो यथा तात भवाम्यहम् । तथा कुरुष्व मे वत्स मद्भक्तोसि यदा भुवि
हे तात, जसा मी निर्दोष व व्याधिमुक्त होईन, तसा माझ्यासाठी कर, वत्सा; कारण पृथ्वीवर तू माझा भक्त आहेस.
Verse 24
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं पितुस्तस्य महात्मनः । विष्णुशर्मा तदोवाच पितरं दीप्ततेजसम्
त्या महात्मा पित्याचे वचन असे ऐकून, विष्णुशर्मा तेव्हा तेजस्वी पित्याला म्हणाला.
Verse 25
सर्वमेतत्करिष्यामि भवतः सुखमुत्तमम् । एवमाभाष्य धर्मात्मा विष्णुशर्मा महामतिः
“मी हे सर्व करीन आणि तुम्हांला परम सुख देईन.” असे बोलून धर्मात्मा, महामती विष्णुशर्मा म्हणाला.
Verse 26
पितरं तं नमस्कृत्य पुनः कृत्वा प्रदक्षिणम् । बलेन महता सोपि तपसा नियमेन च
त्याने पित्याला नमस्कार करून पुन्हा प्रदक्षिणा घातली. तोही महान बळाने युक्त होऊन तप व नियमपालन करू लागला.
Verse 27
अंतरिक्षगतश्चासीद्गच्छमानस्य धीमतः । स महावायुवेगेन ऐंद्रं संप्रतिगच्छति
मार्गक्रमण करणारा तो धीमान अंतरिक्षात उचलला गेला. महावाऱ्याच्या वेगाने वाहत तो शीघ्रच ऐंद्र लोकाकडे गेला.