Adhyaya 15

Verse 1

सोमशर्मोवाच । पापिनां मरणं भद्रे कीदृशैर्लक्षणैर्युतम् । तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि यदि जानासि भामिनि

सोमशर्मा म्हणाला—हे भद्रे, पाप्यांचे मरण कोणकोणत्या लक्षणांनी युक्त असते? तू जाणत असशील तर, हे भामिनि, मला सविस्तर सांग.

Verse 2

सुमनोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि तस्मात्सिद्धाच्छ्रुतं मया । पापिनां मरणे कांत यादृशं लिंगमेव च

सुमना म्हणाली—हे कान्ते, ऐक; त्या सिद्धाकडून मी जे ऐकले ते सांगते. पाप्यांच्या मरणकाळी जे लक्षण प्रकटते तेही मी कथन करीन.

Verse 3

महापातकिनां चैव स्थानं चेष्टां वदाम्यहम् । विण्मूत्रामेध्यसंयुक्तां भूमिं पापसमन्विताम्

आता मी महापातक्यांचे निवासस्थान व त्यांची चेष्टा सांगतो—मल, मूत्र व इतर अपवित्र पदार्थांनी युक्त अशी ती भूमी पापाने भरलेली असते.

Verse 4

सतां प्राप्य सुदुष्टात्मा प्राणान्दुःखेन मुंचति । चांडालभूमिं संप्राप्य मरणं याति दुःस्थितः

सत्पुरुषांचा संग मिळूनही अतिदुष्ट मनुष्य दुःखाने प्राण सोडतो; चांडाळभूमीला पोहोचून तो दुर्दशेत मृत्यू पावतो।

Verse 5

गर्दभाचरितां भूमिं वेश्यागेहं समाश्रितः । कल्पपालगृहं गत्वा निधनायोपगच्छति

गाढवांच्या वावराच्या भूमीत राहून, वेश्यागृहाचा आश्रय घेऊन, आणि कल्पपाल (वेश्यालयपालक) यांच्या घरी जाऊन तो विनाशास (मृत्यूस) प्राप्त होतो।

Verse 6

अस्थिचर्मनखैः पूर्णमाश्रितं पापकिल्बिषैः । तां प्राप्य च स दुष्टात्मा मृत्युं याति सुनिश्चितम्

अस्थी, चर्म व नखांनी भरलेले आणि पापमलाने व्यापलेले ते स्थान/अवस्था प्राप्त करून तो दुष्टात्मा निश्चितच मृत्यू पावतो।

Verse 7

अन्यां पापसमाचारां प्राप्य मृत्युं स गच्छति । अथ चेष्टां प्रवक्ष्यामि दूतानां तु तमिच्छताम्

आणखी पापमय आचार स्वीकारून तो मृत्यूकडे जातो. आता त्याला शोधणाऱ्या दूतांच्या चेष्टांचे वर्णन मी करतो.

Verse 8

भैरवान्दारुणान्घोरानतिकृष्णान्महोदरान् । पिंगाक्षान्पीतनीलांश्च अतिश्वेतान्महोदरान्

त्याने भैरवांचे वर्णन केले—ते अत्यंत दारुण व घोर होते; काही अतिशय कृष्णवर्ण, महोदर; काही पिंगट नेत्रांचे, पीत किंवा नीलवर्ण; आणि काही अतिशय श्वेत, तरीही महोदर होते।

Verse 9

अत्युच्चान्विकरालांश्च शुष्कमांसवसोपमान् । रौद्रदंष्ट्रान्करालांश्च सिंहास्यान्सर्पहस्तकान्

त्याने अत्यंत उंच व विकराळ जीव पाहिले; जे सुकलेल्या मांस-चरबीसारखे दिसत होते; रौद्र दातांचे, भयाण रूपाचे, सिंहमुखी आणि सर्पासारख्या हातांचे।

Verse 10

सतान्दृष्ट्वा प्रकंपेत खिद्यते च मुहुर्मुहुः । शिवासंनादवद्घोरान्महारावान्महामते

त्यांना पाहून मनुष्य थरथर कापतो आणि पुन्हा पुन्हा व्याकुळ होतो, हे महामते; कारण त्यांचे घोर महागर्जन कोल्ह्यांच्या हंबरड्यासारखे भयाण असते।

Verse 11

मुंचंति दूतकाः सर्वे कर्णमूले तु तस्य हि । गले पाशैः प्रबद्ध्वा ते कटिं बद्ध्वा तथोदरे

ते सर्व दूत त्याच्या कानाच्या मुळाशी प्रहार करतात; आणि पाशांनी त्याचा गळा बांधून, कंबर व पोटही घट्ट बांधतात।

Verse 12

समाधृष्य निपात्यंते हाहेति वदते मुहुः । म्रियमाणस्य या चेष्टा तामेवं प्रवदाम्यहम्

त्याला पकडून धुडकावून ते खाली पाडतात; तो वारंवार ‘हाय! हाय!’ असे म्हणतो. मरणासन्नाची जी तडफड असते, ती मी अशीच सांगतो।

Verse 13

परद्रव्यापहरणं परभार्याविडंबनम् । ऋणं परस्य सर्वस्वं गृहीतं यत्तु पापिभिः

परधनाचे अपहरण, परस्त्रीचा अपमान/दूषण, आणि कर्जाच्या नावाखाली दुसऱ्याचे सर्वस्व बळकावणे—ही पाप्यांनी केलेली कृत्ये आहेत।

Verse 14

पुनर्नैव प्रदत्तं हि लोभास्वादविमोहतः । अन्यदेवं महापापं कुप्रतिग्रहमेव च

लोभ व विषयास्वादाच्या मोहामुळे एकदा दिलेले दान पुन्हा देऊ नये. तसेच कुप्रतिग्रह—अयोग्य दान स्वीकारणे—हेही महापाप आहे.

Verse 15

कंठमायांति ते सर्वे म्रियमाणस्य तस्य च । यानिकानि च पापानि पूर्वमेव कृतानि च

तो मनुष्य मरत असता त्याच्या कंठाशी ती सर्व कर्मे येऊन उभी राहतात—त्याने पूर्वी केलेली सर्व पापे.

Verse 16

आयांति कंठमूलं ते महापापस्य नान्यथा । दुःखमुत्पादयंत्येते कफबंधेन दारुणम्

ती कंठमुळापर्यंत पोहोचतात—हे केवळ महापापाच्या फळामुळेच, अन्यथा नाही. कफाच्या दारुण बंधनाने ती अत्यंत दुःख निर्माण करतात.

Verse 17

पीडाभिर्दारुणाभिस्तु कंठो घुरघुरायते । रोदते कंपतेऽत्यर्थं मातरं पितरं पुनः

दारुण वेदनांनी त्याचा कंठ घुरघुरू लागतो. तो रडतो, फार थरथरतो आणि पुन्हा पुन्हा आई-वडिलांना हाक मारतो.

Verse 18

स्मरते भ्रातरं तत्र भार्यां पुत्रान्पुनःपुनः । पुनर्विस्मरणं याति महापापेन मोहितः

तेथे तो पुन्हा पुन्हा भाऊ, पत्नी आणि पुत्र यांचे स्मरण करतो; पण महापापाच्या मोहाने तो वारंवार विस्मरणात जातो.

Verse 19

तस्य प्राणान गच्छंति बहुपीडासमाकुलाः । पतते कंपते चैव मूर्च्छते च पुनःपुनः

अनेक यातनांनी व्याकुळ होऊन त्याचे प्राण क्षीण होऊ लागतात. तो पडतो, थरथर कापतो आणि पुन्हा पुन्हा मूर्च्छित होतो.

Verse 20

एवं पीडासमायुक्तो दुःखं भुंक्तेति मोहितः । तस्य प्राणाः सुदुःखेन महाकष्टैः प्रचालिताः

अशा रीतीने पीडांनी युक्त होऊन तो मोहग्रस्त होऊन दुःख भोगतो. तीव्र शोक व महाकष्टांनी त्याचे प्राणही ढवळून निघतात.

Verse 21

अपानमार्गमाश्रित्य शृणु कांत प्रयांति ते । एवं प्राणी महामुग्धो लोभमोहसमन्वितः

अपानाच्या अधोमार्गाचा आश्रय घेऊन—ऐक, हे कांते—ते त्या मार्गानेच जातात. असा हा प्राणी महामूढ होऊन लोभ व मोहाने युक्त असतो.

Verse 22

नीयते यमदूतैस्तु तस्य दुःखं वदाम्यहम्

तो यमदूतांकडून नेला जातो; त्याचे दुःख मी सांगतो.