Adhyaya 125

Verse 1

सूत उवाच । वेनस्याज्ञां सुसंप्राप्य पृथुः परमधार्मिकः । संबभ्रे सर्वसंभारान्नानापुण्यान्नृपात्मजः

सूत म्हणाले—वेनाची आज्ञा नीट प्राप्त करून परमधार्मिक पृथु, हे राजपुत्रा, अनेक पुण्यदायक अशी सर्व सामग्री गोळा करू लागला।

Verse 2

निमंत्र्य ब्राह्मणान्सर्वान्नानादेशोद्भवानपि । अथ वेन इयाजासावश्वमेधेन भूपतिः

नानादेशांतून आलेल्या सर्व ब्राह्मणांना निमंत्रित करून, राजा वेनाने मग अश्वमेध यज्ञ केला।

Verse 3

दानान्यदाद्ब्राह्मणेभ्यो नानारूपाण्यनेकशः । जगाम वैष्णवं लोकं सकायो जगतीपतिः

त्याने ब्राह्मणांना अनेक प्रकारची, अनेक रूपांनी विपुल दाने दिली; आणि जगतीपति तो देहासहित वैष्णव लोकास गेला।

Verse 4

विष्णुना सह धर्मात्मा नित्यमेव प्रवर्तते । एतद्वः सर्वमाख्यातं चरित्रं तस्य भूपतेः

तो धर्मात्मा राजा विष्णूसह नित्यच समरस होऊन वर्ततो. हे भूपते, त्या नृपाचे सर्व चरित्र मी तुला पूर्णपणे सांगितले आहे.

Verse 5

सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखविनाशनम् । पृथुरेव स धर्मात्मा राजा पृथ्वीं प्रशासति

तो सर्व पापांचे शमन करणारा आणि सर्व दुःखांचा नाश करणारा आहे; तोच धर्मात्मा राजा पृथु पृथ्वीचे शासन करीत आहे.

Verse 6

त्रैलोक्येन समं पृथ्वीं दुदोह नृपसत्तमः । प्रजास्तु रंजितास्तेन पुण्यधर्मानुकर्मभिः

नृपसत्तमाने पृथ्वीचे ‘दोहण’ केले, ज्यामुळे ती त्रैलोक्यासमान समृद्धी देऊ लागली; आणि त्याच्या पुण्यधर्ममय आचरणाने प्रजा आनंदित झाली.

Verse 7

एतत्ते सर्वमाख्यातं भूमिखण्डमनुत्तमम् । प्रथमं सृष्टिखंडं तु द्वितीयं भूमिखंडकम्

हे अनुत्तम भूमिखंड मी तुला सर्वथा सांगितले. पहिला खंड सृष्टिखंड आणि दुसरा खंड भूमिखंड आहे.

Verse 8

भूमिखंडस्यमाहात्म्यं कथयिष्याम्यहं पुनः । अस्य खंडस्य वै श्लोकं यः शृणोति नरोत्तमः

मी पुन्हा भूमिखंडाचे माहात्म्य सांगणार आहे. या खंडातील एक श्लोक जरी जो श्रेष्ठ पुरुष ऐकतो—

Verse 9

दिनस्यैकस्य वै पापं तस्य चैव प्रणश्यति । यो नरो भावसंयुक्तोऽध्यायं संशृणुते सुधीः

जो नर भावभक्तीने युक्त होऊन हा अध्याय विवेकपूर्वक श्रवण करतो, त्याचे एका दिवसाचे पापही निश्चयाने नष्ट होते।

Verse 10

तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः । दत्तस्य गोसहस्रस्य ब्राह्मणेभ्यः सुपर्वणि

त्याचे पुण्य मी सांगतो—हे द्विजश्रेष्ठांनो, ऐका—शुभ पर्वदिनी ब्राह्मणांना सहस्र गायी दान केल्याचे जे फळ आहे।

Verse 11

यत्फलं तत्प्रजायेत विष्णुस्तस्य प्रसीदति । अस्य पद्मपुराणस्य पठमानस्य नित्यशः

यातून जे फळ उत्पन्न व्हावे तेच निश्चयाने प्रकट होते; आणि जो या पद्मपुराणाचे नित्य पठण करतो, त्याच्यावर विष्णु प्रसन्न होतात।

Verse 12

कलौयुगे तु विघ्नाश्च न जायंते नरस्य वै । व्यास उवाच । कस्मात्कलौ न जायंते शृण्वानस्य च पद्मज

कलियुगात त्या नरास विघ्न उत्पन्न होत नाहीत. व्यास म्हणाले—हे पद्मज (ब्रह्मा), कलियुगात श्रवण करणाऱ्यास विघ्न का होत नाहीत?

Verse 13

नरस्य पुण्ययुक्तस्य नाना विघ्नाः सुदारुणाः । ब्रह्मोवाच । मखस्याप्यश्वमेधस्य यत्फलं परिकथ्यते

पुण्ययुक्त नरालाही नानाविध अत्यंत दारुण विघ्ने येतात. ब्रह्मा म्हणाले—यज्ञाचे, अगदी अश्वमेधाचेही, जे फळ सांगितले जाते (ते आता कथन करतो)।

Verse 14

तत्फलं दृश्यते तात पुराणे पद्मसंज्ञके । अश्वमेधमखः पुण्यः कलौ नैव प्रवर्तते

हे तात! ते फळ 'पद्म' नावाच्या पुराणात दिसून येते. कलियुगात पवित्र अश्वमेध यज्ञ होत नाही.

Verse 15

पुराणं चापि यत्तद्वदश्वमेधसमं किल । अश्वमेधस्य यत्पुण्यं स्वर्गमोक्षफलप्रदम्

हे पुराण देखील अश्वमेध यज्ञासमान असल्याचे म्हटले आहे. अश्वमेधाचे जे पुण्य आहे, ते स्वर्ग आणि मोक्ष हे फळ देणारे आहे.

Verse 16

न भुंजंति नराः पापाः पापमार्गेषु संस्थिताः । पुराणस्यास्य पुण्यस्य पद्मसंज्ञस्य सत्तम

हे सत्पुरुषा! पापमार्गावर चालणारे पापी लोक या पवित्र 'पद्म' पुराणाचे सेवन (लाभ) करू शकत नाहीत.

Verse 17

अश्वमेधसमं पुण्यं न भुंजंति कलौ नराः । कलौ युगे नरैः पापैर्गंतव्यं नरकार्णवम्

कलियुगात माणसे अश्वमेध यज्ञासमान पुण्य भोगत नाहीत. कलियुगात पापी माणसांना नरकरूपी सागरात जावे लागते.

Verse 18

कस्माच्छ्रोष्यंति तत्पुण्यं चतुर्वर्गप्रसाधनम् । येन श्रुतमिदं पुण्यं पुराणं पद्मसंज्ञकम्

ते त्या पुण्याला का ऐकतील जे चारी पुरुषार्थ (धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष) साध्य करणारे आहे? ज्याने हे पवित्र पद्मपुराण ऐकले आहे.

Verse 19

सर्वं हि साधितं तेन चतुर्वर्गस्य साधनम् । अश्वमेधादयो यज्ञास्तस्मान्नष्टा महामते

त्यामुळे चतुर्वर्गसाधनाची सर्व सिद्धी झाली; म्हणून, हे महामते, अश्वमेधादि यज्ञ आता अप्रासंगिक होऊन लुप्तप्राय झाले आहेत।

Verse 20

कलौ युगे गताः स्वर्गे सवेदाः सांगसस्वराः । यः कोपि सत्वसंपन्नः श्रद्धावान्भगवत्परः

कलियुगात वेद अंगोपांग व स्वरासहित जणू स्वर्गास गेले आहेत; तरी जो कोणी सत्त्वसंपन्न, श्रद्धावान व भगवंतपरायण आहे…

Verse 21

श्रोतुमिच्छति धर्मात्मा सपुत्रो भार्यया सह । श्रवणार्थं महाश्रद्धा पूर्वं तस्य प्रजायते

तो धर्मात्मा पुरुष पुत्र व पत्नीसमवेत ऐकण्याची इच्छा करतो; आणि श्रवणासाठी त्याच्या अंतःकरणात आधीच महान श्रद्धा उत्पन्न होते।

Verse 22

शृण्वानस्य नरस्यापि महाविघ्नो न संचरेत् । अश्रद्धा जायते पूर्वं पाठकस्य नरस्य च

फक्त ऐकणाऱ्या मनुष्यालाही मोठा विघ्न येत नाही; पण आधी अविश्वास पाठ करणाऱ्या आणि (संबद्ध) मनुष्याच्या ठायीच उत्पन्न होतो।

Verse 23

लोभश्च जायते तस्य शृण्वानस्य द्विजोत्तम । प्रेषितो विष्णुदेवेन महामोहः स दारुणः

हे द्विजोत्तम, ऐकता ऐकता त्याच्या ठायी लोभही उत्पन्न होतो; विष्णुदेवाने पाठविलेला तो दारुण महामोह आहे।

Verse 24

अकरोत्स विनाशं तु शृण्वतश्चास्य नित्यशः । दूषकाः कुत्सकाः पापाः संभवंति दिने दिने

जो याचे नित्य श्रवण करीतो, त्याचा निश्चयच विनाश होतो; दिवसेंदिवस दोष काढणारे, निंदक व पापी लोक वाढत जातात।

Verse 25

ज्ञातव्यं तु सुबुद्धेन विघ्नरूपं ममाधुना । संजातं दृश्यते व्यास तथा होमं समाचरेत्

सुबुद्धीने हे जाणावे की सध्या माझ्याच रूपाने एक विघ्न उत्पन्न झाले आहे. हे व्यास, ते प्रकट झालेले दिसते; म्हणून विधिपूर्वक होम करावा.

Verse 26

वैष्णवैश्च महामंत्रैर्विष्णुसूक्तैः सुपुण्यदैः । विष्णोरराटमंत्रेण सहस्रशीर्षकेण च

वैष्णव महामंत्रांनी, अत्यंत पुण्यदायी विष्णुसूक्तांनी, तसेच विष्णूच्या अराटमंत्राने व सहस्रशीर्ष सूक्तानेही।

Verse 27

इदं विष्णु सुमंत्रेण आब्रह्मेण पुनः पुनः । त्र्यंबकेन च मंत्रेण होममेवं समाचरेत्

अशा रीतीने या शुभ विष्णुमंत्राने, ब्रह्मापर्यंत (आह्वान) सहित, पुन्हा पुन्हा; आणि त्र्यंबक (शिव) मंत्रानेही—होम करावा.

Verse 28

बृहत्साम्ना सुमंत्रेण द्वादशाक्षरकेण च । यस्य देवस्य यो होमस्तस्य मंत्रेण होमयेत्

बृहत्सामाने, शुभ मंत्राने आणि द्वादशाक्षरी मंत्रानेही; ज्या देवतेसाठी जो होम असेल, तो त्या देवतेच्या स्वतःच्या मंत्रानेच करावा.

Verse 29

अष्टोत्तरतिलाज्यैश्च पालाशैः समिधैरपि । ग्रहाणामपि कर्त्तव्यं स्थापनं पूजनं द्विज

हे द्विजा! तिळ-घृताच्या अष्टोत्तर-शत आहुतींनी व पलाशाच्या समिधांनी ग्रहांचीही स्थापना करून त्यांचे पूजन करावे।

Verse 30

विघ्नेशं पूजयेत्तत्र शारदां च सुरेश्वरीम् । जातवेदां महामायां चंडिकां क्षेत्रनायकम्

तेथे विघ्नेशाचे, तसेच देवांची अधीश्वरी शारदेचे पूजन करावे; आणि जातवेदा, महामाया, चंडिका व त्या क्षेत्राचा नायक (क्षेत्रपाल) यांचेही पूजन करावे।

Verse 31

तिलैश्च तंदुलैराज्यैस्तेषां मंत्रसमुद्यतैः । एवं होमः प्रकर्त्तव्यो ब्राह्मणेभ्यो ददेद्धनम्

तिळ, तांदूळ व तूप—त्यांच्या नियत मंत्रांसह—यांनी अशा प्रकारे होम करावा आणि ब्राह्मणांना धनदान द्यावे।

Verse 32

यथासंभाविकां तात दक्षिणां धेनुसंयुताम् । ततो विघ्नाः प्रणश्यंति पुराणं सिद्धिमाप्नुयात्

म्हणून, हे ताता! यथाशक्ती गाईसह दक्षिणा (दान) अर्पण करावी; मग विघ्ने नष्ट होतात आणि पुराणपाठ सिद्धीस पोहोचतो।

Verse 33

एवं न कुरुते यो हि तस्य विघ्नं वदाम्यहम् । तस्यांगे जायते रोगो बहुपीडाप्रदायकः

जो असे करीत नाही, त्याचा विघ्न मी सांगतो: त्याच्या देहात असा रोग उत्पन्न होतो जो फार यातना देणारा असतो।

Verse 34

भार्या शोकः पुत्रशोको धनहानिः प्रजायते । नानाविधान्महारोगान्भुंजते नात्र संशयः

पत्नी-वियोगाचा शोक, पुत्र-वियोगाचा शोक आणि धन-हानी उत्पन्न होते; तसेच नानाविध महा-रोग भोगावे लागतात—यात संशय नाही.

Verse 35

यस्य गेहे नास्ति वित्तमुपवासं समाचरेत् । एकादशीं सुसंप्राप्य पूजयेन्मधुसूदनम्

ज्याच्या घरी धन नाही, त्याने उपवास करावा; एकादशी योग्य रीतीने प्राप्त करून मधुसूदन (विष्णू) यांची पूजा करावी.

Verse 36

षोडशैश्चोपचारैश्च भावयुक्तेन चेतसा । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्यथावित्तानुसारतः

भक्तिभावयुक्त मनाने षोडशोपचारांनी पूजन करावे; नंतर आपल्या ऐपतीप्रमाणे ब्राह्मणांना भोजन घालावे.

Verse 37

केशवाय ततो दत्वा संकल्पं हविषान्वितम् । स्वयं कुर्यात्ततः प्राज्ञो भोजनं सह बांधवैः

त्यानंतर केशवाला हवि सहित संकल्प अर्पण करून; प्राज्ञाने मग आपल्या बांधवांसह स्वतः भोजन करावे.

Verse 38

पुत्रैस्तु भार्यया युक्तस्ततः सिद्धिमवाप्नुयात् । पुराणसंहितापूर्णा श्रोतव्या धर्मतत्परैः

पुत्रांनी युक्त व पत्नीसमवेत तो मग सिद्धी प्राप्त करतो; धर्मतत्परांनी संहितापूर्ण पुराणाचे श्रवण करावे.

Verse 39

चतुर्वर्गस्य वै सिद्धिर्जायते तस्य नान्यथा । सपादं लक्षमेकं तु ब्रह्माख्यं पुष्करं शृणु

त्या पुण्यक्षेत्रापासूनच चतुर्वर्गाची सिद्धी निश्चयाने होते, अन्यथा नाही। आता ब्रह्मतीर्थ म्हणून प्रसिद्ध, सव्वा लक्ष विस्ताराचे पुष्कर ऐक.

Verse 40

कृते युगे तु निष्पापाः शृण्वंति मनुजा द्विज । लक्षस्यार्द्धं ततः कृत्स्नं पुराणं पद्मसंज्ञकम्

कृतयुगात, हे द्विज, निष्पाप मनुष्य ‘पद्म’ नावाचे संपूर्ण पुराण श्रवण करतात; त्याचे परिमाण लक्षाच्या अर्धे, म्हणजे पन्नास हजार श्लोक आहे.

Verse 41

श्लोकानां तु सहस्राभ्यां द्वाभ्यामेव तथाधिकम् । त्रेतायुगे तथा प्राप्ते यदा श्रोष्यंति मानवाः

यात दोन हजार श्लोक आहेत आणि त्यावर आणखी दोन श्लोक अधिक आहेत. त्रेतायुग प्राप्त झाल्यावर तेव्हा मनुष्य हे श्रवण करतील.

Verse 42

चतुर्वर्गफलं भुक्त्वा ते यास्यंति हरिं पुनः । द्वाविंशतिसहस्राणि संहितापद्मसंज्ञिता

चतुर्वर्गाचे फळ भोगून ते पुन्हा हरिला प्राप्त होतील. ‘पद्म’ नावाची ही संहिता बावीस हजार श्लोकांची आहे.

Verse 43

द्वापरे कथिता विप्र ब्रह्मणा परमात्मना । द्वादशैव सहस्राणां पद्माख्या सा तु संहिता

हे विप्र, द्वापरयुगात परमात्मस्वरूप ब्रह्म्याने हे कथन केले. ‘पद्म’ नावाची ती संहिता नेमकी बारा हजार श्लोकांची आहे.

Verse 44

कलौ युगे पठिष्यंति मानवा विष्णुतत्पराः । एकोर्थश्चैकभावश्च चतुर्ष्वपि प्रवर्तितः

कलियुगात विष्णुपरायण मानव हे उपदेश पठितील. चारही वेदांत एकच अर्थ व एकच भाव प्रतिपादित आहे.

Verse 45

संहितास्वेव विप्रेंद्र शेषाख्यानप्रविस्तरः । द्वादशैव सहस्राणि नाशं यास्यंति सत्तम

हे विप्रेंद्र, संहितांतच ‘शेषाख्यान’ नावाचा विस्तृत आख्यान—बारा हजार श्लोक-परिमाण—हे सत्पुरुषा, नष्ट होईल.

Verse 46

कलौ युगे तु संप्राप्ते प्रथमं हि भविष्यति । भूमिखंडं नरः श्रुत्वासर्वपापैः प्रमुच्यते

कलियुग प्राप्त झाल्यावर हेच प्रथम ठरेल. जो नर भूमिखंडाचे श्रवण करतो तो सर्व पापांतून मुक्त होतो.

Verse 47

मुच्यते सर्वदुःखेभ्यः सर्वरोगैः प्रमुच्यते । अन्यत्सर्वं परित्यज्य जपं दानं तथा श्रुतम्

तो सर्व दुःखांतून मुक्त होतो आणि सर्व रोगांपासूनही पूर्णतः सुटतो. इतर सर्व त्यागून जप, दान व श्रवण/अध्ययन करावे.

Verse 48

श्रोतव्यं हि प्रयत्नेन पद्माख्यं पापनाशनम् । प्रथमं सृष्टिखंडं तु द्वितीयं भूमिखंडकम्

पापनाशक ‘पद्म’ नावाचे पुराण प्रयत्नपूर्वक अवश्य श्रवण करावे. त्याचा पहिला खंड ‘सृष्टिखंड’ आणि दुसरा ‘भूमिखंड’ आहे.

Verse 49

तृतीयं स्वर्गखंडं च पातालं तु चतुर्थकम् । पंचमं चोत्तरं खंडं सर्वपापप्रणाशनम्

तिसरा स्वर्गखंड आणि चौथा पाताळखंड आहे। पाचवा उत्तरखंड असून तो सर्व पापांचा नाश करणारा आहे।

Verse 50

यः शृणोति नरो भक्त्या पंचखंडान्यनुक्रमात् । गोप्रदानसहस्रस्य मानवो लभते फलम्

जो मनुष्य भक्तीने क्रमाने पाचही खंड ऐकतो, तो हजार गोदानाइतके पुण्यफळ प्राप्त करतो.

Verse 51

महाभाग्येन लभ्यंते पंचखंडानि भूसुराः । श्रुतानि मोक्षदानि स्युः सत्यं सत्यं न संशयः

हे भूसुर ब्राह्मणांनो, पाच खंड महाभाग्यानेच मिळतात। ते श्रवण केल्यास मोक्षदायक ठरतात—हे सत्य, सत्य; संशय नाही.

Verse 125

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां वेनोपाख्याने पंचविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडात, पंचपंचाशत् सहस्र श्लोकसंहितेतील, वेनोपाख्यानातील एकशे पंचविसावा अध्याय समाप्त झाला.