Adhyaya 124

Verse 1

सूत उवाच । अंतर्द्धानं गते विष्णौ वेनो राजा महामतिः । क्व गतो देवदेवेश इति चिंतापरोऽभवत्

सूत म्हणाले—विष्णू अंतर्धान पावल्यावर महामती राजा वेन “देवदेवेश्वर कुठे गेले?” असा विचार करून चिंताग्रस्त झाला।

Verse 2

हर्षेण महताविष्टश्चिंतयित्वा नृपोत्तमः । समाहूय नृपश्रेष्ठं तं पृथुं मधुराक्षरैः

महान हर्षाने भरून गेलेला श्रेष्ठ राजा विचार करू लागला; मग राजश्रेष्ठ पृथूला बोलावून मधुर शब्दांनी त्यास संबोधिले।

Verse 3

तमुवाच महात्मानं हर्षेण महता तदा । त्वया पुत्रेण भूर्लोके तारितोस्मि सुपातकात्

तेव्हा त्याने त्या महात्म्यास महान हर्षाने म्हटले—“हे पुत्रा! तुझ्यामुळे या मर्त्यलोकी मी घोर पापातून तरलो आहे.”

Verse 4

नीत उज्ज्वलतां वत्स वंशो मे सांप्रतं पृथो । मया विनाशितो दोषैस्त्वया गुणैः प्रकाशितः

हे वत्सा पृथू! माझा वंश आता उज्ज्वल झाला आहे. मी दोषांनी जे नष्ट केले होते, ते तू गुणांनी प्रकाशमान केलेस.

Verse 5

यजेहमश्वमेधेन दास्ये दानान्यनेकशः । विष्णुलोकं व्रजाम्यद्य सकायस्ते प्रसादतः

मी अश्वमेध यज्ञ करीन आणि अनेक दाने देईन. आज तुझ्या कृपेने मी देहासह विष्णुलोकास प्रस्थान करीत आहे.

Verse 6

संभरस्व महाभाग संभारांस्त्वं नृपोत्तम । आमंत्रय महाभाग ब्राह्मणान्वेदपारगान्

हे महाभाग, हे नृपोत्तम! आवश्यक संभार गोळा कर. आणि हे भाग्यवान, वेदपारंगत ब्राह्मणांना आमंत्रित कर.

Verse 7

एवं पृथुः समादिष्टो वेनेनापि महात्मना । प्रत्युवाच महात्मा स वेनं पितरमादरात्

अशा रीतीने महात्मा वेनाने आज्ञा दिल्यावर, महात्मा पृथूने आपल्या पिता वेनाला आदराने प्रत्युत्तर दिले.

Verse 8

कुरु राज्यं महाराज भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । दिव्यान्वा मानुषान्पुण्यान्यज्ञैर्यज जनार्दनम्

हे महाराज! राज्य कर आणि मनास अनुरूप भोग भोग. ते दिव्य असोत वा मानुष, पण पुण्यदायक असोत. यज्ञांनी जनार्दन (विष्णू) याची उपासना कर.

Verse 9

एवमुक्त्वा प्रणम्यैव पितरं ज्ञानतत्परम् । धनुरादाय पृथ्वीशः सबाणं यत्नपूर्वकम्

असे बोलून ज्ञाननिष्ठ पित्याला प्रणाम करून, पृथ्वीशाने यत्नपूर्वक बाणांसह धनुष्य उचलले.

Verse 10

आदिदेश भटान्सर्वान्घोषध्वं भूतले मम । पापमेव न कर्तव्यं कर्मणा त्रिविधेन वै

त्याने सर्व भटांना आज्ञा दिली—“माझ्या भूमीत घोषणा करा: कर्माच्या तिन्ही प्रकारांनीही पाप कधीही करू नये.”

Verse 11

करिष्यंति च यत्पापं आज्ञां वेनस्य भूपतेः । उल्लंघ्य वध्यतां सो हि यास्यते नात्र संशयः

जो राजा वेनाची आज्ञा उल्लंघून पाप करील, तो वध्य ठरो; निःसंशय त्याला तीच गती प्राप्त होईल.

Verse 12

दानमेव प्रदातव्यं यज्ञैश्चैव जनार्दनम् । यजध्वं मानवाः सर्वे तन्मनस्का विमत्सराः

दान निश्चयाने द्यावे आणि यज्ञांनीही जनार्दन (विष्णु) यांची आराधना करावी। हे मानवांनो, मत्सर त्यागून मन त्यांच्यात स्थिर करून यजन करा.

Verse 13

एवं शिक्षां प्रदत्वासौ राज्यं भृत्येषु वेनजः । निःक्षिप्य च गतो विप्रास्तपसोर्थे तपोवनम्

अशी शिक्षा देऊन वेनपुत्राने राज्य सेवकांच्या हाती सोपविले; आणि हे विप्रांनो, तपासाठी तो तपोवनास गेला.

Verse 14

सर्वान्दोषान्परित्यज्य संयम्य विषयेन्द्रियान् । शतवर्षप्रमाणं वै निराहारो बभूव ह

सर्व दोष त्यागून आणि विषयांकडे धावणाऱ्या इंद्रियांना संयमून, तो शंभर वर्षे निराहार राहिला.

Verse 15

तपसा तस्य वै तुष्टो ब्रह्मा पृथुमुवाच ह । तपस्तपसि कस्मात्त्वं तन्मे त्वं कारणं वद

त्याच्या तपाने संतुष्ट होऊन ब्रह्मदेव पृथूला म्हणाले—“तू तप का करीत आहेस? त्याचे कारण मला सांग.”

Verse 16

पृथुरुवाच । वेन एष महाप्राज्ञः पिता मे कीर्तिवर्द्धनः । समाचरति यः पापमस्य राज्ये नराधमः

पृथु म्हणाला—हा वेन महाप्राज्ञ, माझा पिता व कीर्तीवर्धक आहे; तरीही आपल्या राज्यात तो नराधम पापाचरण करीत आहे।

Verse 17

शिरश्छेत्ता भवत्वेष तस्य देवो जनार्दनः । अदृष्टैश्च महाचक्रैर्हरिः शास्ता भवेत्स्वयम्

त्याचा शिरच्छेद करणारा देव जनार्दनच होवो; आणि अदृश्य महाचक्रांनी हरि स्वतःच शास्ता होवो।

Verse 18

मनसा कर्मणा वाचा कर्तुं वांछति पातकम् । तेषां शिरांसि त्रुट्यंतु फलं पक्वं यथा द्रुमात्

जे मनाने, कर्माने वा वाणीने पातक करावयास इच्छितात, त्यांची मस्तके तुटून पडोत—जसे वृक्षावरचे पिकलेले फळ गळते।

Verse 19

एतदेव वरं मन्ये त्वत्तः शृणु सुरेश्वर । प्रजानां दोषभावेन न लिप्यति पिता मम

हेच मला श्रेष्ठ वर वाटतो. हे सुरेश्वर, माझे ऐका—प्रजांच्या दोषभावामुळे माझ्या पित्याला कलंक लागू नये।

Verse 20

तथा कुरुष्व देवेश वरं दातुं यदीच्छसि । ददस्व उत्तमं कामं चतुर्मुखनमोऽस्तु ते

हे देवेश, वर द्यावयाचा असेल तर तसेच करा; मला उत्तमात उत्तम अभिलषित वर द्या. हे चतुर्मुखा, तुला नमस्कार।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । एवमस्तु महाभाग पिता ते पूततां गतः । विष्णुना शासितो वत्स पुत्रेणापि त्वया पृथो

ब्रह्मा म्हणाले—“एवमस्तु, हे महाभाग! तुझा पिता पावनत्वास प्राप्त झाला. हे वत्सा पृथु, तो विष्णूंनीही आणि तू पुत्र म्हणूनही त्यास शासन केलेस.”

Verse 22

एवं पृथुं समुद्दिश्य वरं दत्वा गतो विभुः । पृथुरेव समायातो राज्यकर्मणि संस्थितः

अशा रीतीने पृथुला उद्देशून वर देऊन तो विभू निघून गेला. मग पृथु परत आला आणि राज्यधर्माच्या कार्यात स्थिर झाला.

Verse 23

वैन्यस्य राज्ये विप्रेन्द्राः पापं कश्चिन्न चाचरेत् । यस्तु चिंतयते पापं त्रिविधेनापि कर्मणा

हे विप्रश्रेष्ठांनो! वैन्याच्या राज्यात कोणीही पाप आचरत नसे. पण जो कोणी त्रिविध कर्मांनी पापाचा विचारही करीत असे, (तो दोषास पात्र ठरे).

Verse 24

शिरश्छेदो भवेत्तस्य यथाचक्रैर्निकृंतितः । तदाप्रभृति वै पापं नैव कोपि समाचरेत्

त्याचे शिर छेदले जाई, जणू तीक्ष्ण चक्राने कापले. त्या वेळेपासून खरोखर कोणीही पाप आचरेना.

Verse 25

इत्याज्ञा वर्तते तस्य वैन्यस्यापि महात्मनः । सर्वलोकाः समाचारैः परिवर्तंति नित्यशः

अशी त्या महात्मा वैन्याची आज्ञा चालू राहते; आणि सर्व लोक सदाचार व मर्यादेनुसार नित्यनूतन रीतीने आपले वर्तन सुधारत राहतात.

Verse 26

दानभोगैः प्रवर्तंते सर्वधर्मपरायणाः । सर्वसौख्यैः प्रवर्द्धंते प्रसादात्तस्य भूपतेः

सर्वधर्मपरायण जन दान व धर्मोचित भोगांनी प्रवृत्त होऊन उन्नत होतात; आणि त्या राजाच्या कृपेने ते सर्व प्रकारच्या सुखांनी वाढतात।

Verse 124

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने चतुर्विंशत्यधिक शततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडातील वेनोपाख्यानाचा एकशे चोवीसावा अध्याय समाप्त झाला।